Ազատ Խօսք - Ելեկտրոնային Անկախ Պարբերաթերթ

կայք էջ : www.azadkhosk.com

Խմբագիր - Երան Գույումճեան

Թիւ (98) Յունուար 2020

Գրական-Մշակութային

ՌՈՊԵՐ ՀԱՏՏԷՃԵԱՆ

ԴԷՄՔԵՐԸ ԵՒ ԻՐԵՆՑ ՆՄԱՆՆԵՐԸ

kragan
Հանրային փոխադրամիջոցներու մէջ ինծի համար շահեկան փորձառութիւն է դիտել մարդոց դէմքերը։ Ինչո՞ւ ո՛չ թէ, օրինակի համար, թատերասրահի մը մէջ, կամ երաժշտահանդէսի մը սրահին մէջ, այլ հանրային փոխադրամիջոցի մը մէջ։ Որովհետեւ հանրային փոխադրամիջոցի մը մէջ կրնաս հանդիպիլ ամէն տեսակ դէմքի, ամէն տարիքէ ու դասակարգէ, ամէն ասպարէզէ ու շրջանակէ դէմքի, այր կամ կին։ Կը դիտեմ այդ դէմքերը ու կը զարմանամ անոնց այլազանութեան վրայ։ Շատ բան կը սորվեցնեն ինծի այդ դէմքերը, շատ բանի մասին մտածել կուտան։ Ես այդ դէմքերուն նայելով կը շրջիմ մարդկային ընկերութեան զանազան խաւերէն ներս եւ շատ յստակ գիծերով կը տեսնեմ թէ ինչպէս մարդիկ կ'ապրին անհաւասար պայմաններու մէջ։
Ահաւասիկ դարձեալ կը դիտեմ զիս շրջապատող դէմքերը։ Մէկը տասնութքսան տարեկան տղու մը դէմքն է, պեխը տակաւին նոր բուսած, մազերը խիտ ու անհնազանդ, ճակատը լայն, կզակը նեղ։ Ուրիշ մը, քովը, քառասուն տարեկան մարդու մը դէմքը, անխնամ եւ կոշտ։ Չէ ածիլուած, մազերը չէ սանտրած եւ աչքերուն մէջ ալ վայրագ նայուածք մը կայ։ Կրնաս սոսկալ այդ դէմքը դիտելով։ Անոր քով միջին տարիքով ուրիշ մարդու մը դէմքը, նիհար, շատ նիհար, խորունկ թաղուած աչքերով, այտին վրայ բաւական տգեղ սպի մը։ Քովս երիտասարդ աղջիկ մը նստած է, քովէն կարելի չէ տեսնել դէմքը, բայց շարժավարին առջեւի հայելիէն յստակ կերպով կը տեսնեմ։ Յորդահոս մազերով, անմեղ դէմքով գեղեցիկ ու ամօթխած աղջիկ մըն է։
Դէմքեր, դէմքեր ու դէմքե՜ր։ Չարքաշ, աշխատաւոր ու չքաւոր մարդոց մաշած դէմքերուն քով աշակերտի, պատանիի թարմ դէմքեր։ Անխնամ ու մաշած դէմքերու քով, խնամեալ դէմքեր։ Ընդհանրապէս դժգոհ, տխուր, անհրապոյր դէմքեր։ Ծերունիներու դէմքեր։ Տգեղ դէմքեր։ Կոպիտ շրթներ, երկարած մազեր, տձեւ քիթեր։ Իրարմէ որքա՜ն տարբեր դէմքեր։ Մարդոց միջեւ անհաւասարութեան առաջին հայելին է թերեւս դէմքը։ Դասակարգային տարբերութիւններու յայտարարը։ Ածխահանքի մը մէջ աշխատող մարդուն դէմքը կրնա՞յ նմանիլ դրամատան մը մէջ աշխատող մարդու մը դէմքին։ Գործարանի մը բանուորին դէմքը, փողոցի աղբահաւաքի մը դէմքը, շարժանկարի աստղի մը դէմքը, բժիշկի մը դէմքը ինչո՞վ կը զանազանուին իրարմէ։ Դասակա՞րգն է արդեօք որ կը ստեղծէ մարդուն դիմագծութիւնը, թէ դիմագծութիւնն է որ մարդը կը տեղաւորէ դասակարգի մը մէջ։ Ուրիշ ի՞նչ ազդակներ դեր ունին դիմագծութեան մը կազմութեան մէջ։ Օրինակի համար, կրթութիւնը, ուսումը որքա՞ն դեր ունին արդեօք դիմագծութեան մը կազմութեան մէջ։ Խելքը բան մը կը փոխէ՞ դէմքին վրայ, տխմարութիւնը բան մը կը պակսեցնէ՞ դէմքէն։ Աշխատանքը, յոգնութիւնը որքա՞ն կը մաշեցնեն դէմքը։ Զուարթութիւնը, կամ ընդհակառակը, տխրութիւնը մնայուն հետք մը կը թողո՞ւն դէմքի մը վրայ։ Ինչո՞ւ դէմք մը սիրուն է, համակրելի, ուրիշ մը՝ վանողական։

Դէմքերու այս անհաւասարութեան դիմաց ես ենթադրութիւններ կ'ընեմ անպայման եւ այդ դէմքերուն նայելով կը ջանամ հասկնալ թէ ի՞նչպիսի մէկը կայ այդ դէմքին ետին։ Ի՞նչ գործ կ'ընէ սա մարդը։ Այս ենթադրութենէն վերջ ուրիշ խաղ մը կը սարքեմ ես ինծի։ Շատ տարօրինակ խաղ մը։ Կ'ենթադրեմ որ քիչ վերջ այդ մարդուն նկարագրութիւնը պիտի ընեմ գրութեան մը մէջ եւ կը սկսիմ միտքիս մէջ գծագրել այդ դէմքը, մտքովս կը լուսանկարեմ զայն։ Այդ դէմքը դրամագլուխ մըն է, ներշնչման աղբիւր մը, վերլուծման նիւթ մը։
Շարժանկարի ժապաւէններու մէջ ալ կարծես կը տեսնենք դէմքերու նոյն ճակատագրականութիւնը։ Ժապաւէնին մէջ յանկարծ կը յայտնուի դէմք մը, որ կը հասկնաք թէ այդ ժապաւէնին բարի մարդն է։ Քիչ վերջ կը յայտնուի ուրիշ դէմք մըն ալ եւ անմիջապէս կը հասկնաք որ ան ալ ժապաւէնին չար մարդն է։ Ամէն դէմք կարծես ինքզինք կը մատնէ առանց անդրադառնալու, իր գաղտնիքը դուրս կուտայ, ինքզինքին մատնիչը կը դառնայ։ Երբեմն կրնաք խաբուիլ, բայց ընդհանրապէս դէմքերը ճիշդ կը խօսին, ճշմարտախօս են, անգաղտնապահ։
Դէմքերու անհաւասարութիւնը բարդութիւններ ալ կրնայ ստեղծել ընկերութեան մէջ։ Գեղեցիկ ու խնամեալ դէմքով մարդ մը ինքզինք անհանգիստ պիտի չզգա՞յ արդեօք եթէ պատահմամբ նստի ամբողջովին տգեղ, անխնամ ու վայրենի դէմքերով տասը հոգիի մէջտեղ։ Կամ ընդհակառակը, տգեղ ու անխնամ դէմքով մարդ մը ի՞նչ պիտի զգայ եթէ իյնայ ծայր աստիճան գեղեցիկ, խնամեալ ու կանոնաւոր դէմքերով մարդոց շրջանակի մը մէջ։
Դէմքերն ալ իրենց նմանները կը փնտռեն։
ՌՈՊԵՐ ՀԱՏՏԷՃԵԱՆ
«Մարմարա-Յուշատետր»
Պոլիս