Ազատ Խօսք - Ելեկտրոնային Անկախ Պարբերաթերթ

կայք էջ : www.azadkhosk.com

Խմբագիր - Երան Գույումճեան

Թիւ (96) Նոյեմբեր 2019

Գրական-Մշակութային

ՄԱՏԹԷՈՍ ԶԱՐԻՖԵԱՆԻ ՍՏԵՂԾԱԳՈՐԾԱԿԱՆ ԿԵԱՆՔԻ ՀԱՐԻՒՐԱՄԵԱԿԻՆ ԱՌԹԻՒ

kragan
Ի՜ՆՉ ՇՈՒՏ
Հովին հիւանդ համբոյրէն
Ծառերն ամբողջ դեղնեցան.
Ի՜նչ շուտ, ի՜նչ շուտ դեղնեցան
-- Վարդերը մահ կը բուրեն…
Վիշտի մը լուռ համբոյրէն
Երազներըս դեղնեցան.
Ի՜նչ շուտ, ի՜նչ շուտ դեղնեցան
-- Սէրերս մահ կը բուրեն…։
ՄԱՏԹԷՈՍ ԶԱՐԻՖԵԱՆ
«Տրտմութեան և Խաղաղութեան Երգեր»
Պոլիս, 1921
ՕՐՀԱՍ
Թող դէմքդ այդպէս տժգունի.
Աչքէդ հոսի թող արցունք.
Քրիստոնեայ ո՛չ մէկ խունկ
Հոգիիդ բոյրը ունի.
Թող դէմքդ այդպէս տժգունի…
Հեռուն, լոյսը կը հատնի.
Աղօթէ՛, քոյր թախծադէմ,
Նայէ որքա՜ն գունատ եմ,
Հոգիս շատ քիչ ժամ ունի
Թող դէմքդ այդպէս տժգունի…։
ՄԱՏԹԷՈՍ ԶԱՐԻՖԵԱՆ
«Տրտմութեան և Խաղաղութեան Երգեր»
Պոլիս, 1921
ՈՐՈՇՈՒՄ
Ոչ իսկ հառա՛չ մը հանել
Ճամբուն վրայ այս անել.
Հրամայել որ ցամքի՛
Վերջին կաթիլն արցունքի.
Ո՛չ ոքի ձեռք երկարել
Որ գայ հրդեհն այս մարել.
Գիշերին մէջ, լուռ, անտես,
Դիտել հեռու՜ն, կուռքի պէս.
Դիտել ծովափն ուր այնքա՜ն
Աստղեր սրտէս դուրս ինկան.
Ու ժա՜ռն այն ծեր՝ ուր հոգիս
Վարդի մ՚համար լքեց զիս…
Յետոյ ժպտիլ ու քալել
Ճամբուն վրայ այս անել։
ՄԱՏԹԷՈՍ ԶԱՐԻՖԵԱՆ
«Տրտմութեան և Խաղաղութեան Երգեր»
Պոլիս, 1921
ԱՐՀԱՄԱՐՀԱՆՔ
Ցաւիս խորերէն, տե՛ս, Ճակատագիր,
Անսահման ծիծաղ մ՚ունիմ քեզի դէմ.
Գիտցի՛ր որ նորէն քեզ կ՚ահամարհեմ,
Չկարծես թէ ալ զիս կործանեցիր…
Ի զուր կը թափես մոխիր սրտիս վրայ.
Ճառագա՜յթ կայ հոն՝ իջած անհունէն…
Զոհերն հարուածիդ լոկ ոսկորներս են,
Անոնց պէտք չունի՛ միտքըս որ սուրայ…
Պայծա՜ռ է ճակատս՝ արշալոյսի պէս.
Հոգիս՝ միշտ աղուոր, միշտ հպարտ, ժպտուն՝
Դեռ կը սաւառնի՜ անհունէ անհուն…
Ի զու՛ր սրտիս վրայ մոխիր կը թափես.
Աստուածնե՜ր կան հոն՝ իջած երկընքէն.
Ցաւիս խորերէն, տե՛ս, անոնք կ՚երգե՜ն…
ՄԱՏԹԷՈՍ ԶԱՐԻՖԵԱՆ
«Կեանքի ու Մահուան Երգեր»
Պոլիս, 1922
Մատթէոս Զարիֆեանի բանաստեղծութիւնը խորապէս ներանձնական է և ժամանակի պարագայական առընչութիւններէն վեր։ Խիզախ, անզիջող և ասպետական գրո՛հ մը՝ մահուան դէմ։ Հակառակ անողոք հիւանդութեան, իր տողերը կը ճառագայթեն բաբախուն վանկերով։ Անոնք ջրաներկի զգայուն հարուածներ են, որոնք ապրումներու հեղեղներ կը շղթայազերծեն։
Զարիֆեան ծնած է 1894-ին, Պոլսոյ Կէտիկ Փաշա թաղը և սակայն իր կարճատև կեանքին օրրանը եղած է Սկիւտարը և մասամբ նաև՝ մօտակայ Իշխանաց Կղզին, ուր տեղափոխուած է ապաքինման յոյսով։ Իր ուսումնական տարիները ան անցուցած է Սկիւտարի ազգային վարժարանին, Պարտիզակի ամերիկեան վարժարանին և Րապըրթ Քոլէճի մէջ։ Այնուհետև ան փոխանցուած է Սկիւտարի հանրահռչակ Պէրպէրեան Վարժարանը, որուն ընթացքը ան աւարտած է 1913-ին «Պսակաւոր Արուեստից» տիտղոսով։ Այս շրջանին, Զարիֆեան բացառապէս աշխոյժ և մարզական շնորհներով օժտուած երիտասարդ մըն է. Պոլսոյ հայկական ողիմպիական խաղերու ախոյեաններէ՛ն։ Ան նաև անյագ ընթերցող մըն է հայ և օտար գրականութեանց։ Բացառիկ է իր սէրը Տոլստոյի գրականութեան հանդէպ, որուն աշխարհահայեացքով տոգորուած պիտի մնայ ան իր ամբողջ կեանքի ընթացքին։ Աւարտելէ ետք Պէրպէրեանի ընթացքը, այլ երիտասարդ մտաւորականներու պէս ինք ևս կը մեկնի Երկիր ուսուցչական պաշտօն ստանձնելով Ատանայի Ազգային Վարժարանին մէջ։ Եւ սակայն հիւանդութիւնը զինք պիտի տանի Լիբանան և հոնկէ վերստին Պոլիս։
Զարիֆեան սկսած է գրել 1919-ին և իր ստեղծագործական կեանքը ունեցած է ընդամէնը հինգ տարիներու տեւողութիւն։ Հինգ տառապակոծ տարինե՛ր՝ հիւանդութեան ճիրաններուն մէջ։ Ճիշտ ինչպէս Դուրեանը։ Ճիշտ ինչպէս Մեծարե՛նցը։ Իր երկու քերթողագրքերը՝ «Տրտմութեան և Խաղաղութեան Երգեր» (1921) և «Կեանքի և Մահուան Երգեր» (1922) լոյս տեսած են Պոլսոյ մէջ։ Ան գրած է մինչև վերջ։ Իր ծաւալուն օրագիրը սրտաճմլիկ վկայութիւն մըն է մաքառման և սիրոյ։ Ան իր աչքերը փակեց 1924-ին, երբ միայն բոլորած էր երեսուն տարիներ։ Իր գերեզմանը կը գտնուի Սկիւտարի Հայոց Գերեզմաննոցին մէջ, Դուրեանի դամբանէն քիչ անդին։
Զարիֆեանի բանաստեղծութիւնը կը պատկանի յետ-պատերազմեան Սփիւռքի ժամանակաշրջանին։ Եթէ ապրէր, ան հաւանաբար մաս պիտի կազմէր պոլսահայ մտաւորականութեան արտագաղթին (խոյս տալով քեմալական սպառնալիքէն)։ Ինք եւս պիտի ապրէր Սփիւռքի հոգեբանական դառն աքսորը։ Զարիֆեանի «Ամբողջական Երկեր»ու գեղակազմ հատորը լոյս տեսաւ 1956-ին Պէյրութի մէջ, Անի ամսագրի մատենաշարէն իր քրոջ՝ արձակագիր Սիրան Սեզայի և բանաստեղծ Վահէ-Վահեանի խմբագրութեամբ։
ԿԱՐՕ ԱՐՄԵՆԵԱՆ