Ազատ Խօսք - Ելեկտրոնային Անկախ Պարբերաթերթ

կայք էջ : www.azadkhosk.com

Խմբագիր - Երան Գույումճեան

Թիւ (95) Հոկտեմբեր 2019

Գրական-Մշակութային

Ո՞ՒՐ Է ԿԵՄԷՐԷԿԸ

ԱՐՄԵՆՈՒՀԻ ՏԷՄԻՐՃԵԱՆ

kragan
Անոյշ Նագգաշեանի «Այդ սերմը ես էի» (2016) վէպը աշխարհի ամենատխուր, բայց եւ ամենալուսաւոր գիրքն է՝ հայերուս գլխով անցած 1915 թուականի խտացուած պատմութիւնը: Չեմ գիտեր ինչու, ինծի կը թուէր՝ Մեծ եղեռնի մասին գեղարուեստական նոր եւ հզօր պատում /ականատեսի վկայութեամբ/ այլեւս պիտի չստեղծուի: Կը թուէր՝ հայերս ունակ չենք մեր վշտի մասին բաց եւ ճիշտ ձեւով խօսելու, աշխարհի առջեւ բանալու սարսափելիի սոսկալի սահմանները, բայց Անոյշ Նագգաշեան այս գիրքով ջնջեց ճիշտի ու սխալի սահմանները եւ գեղարուեստական այնպիսի ձեւ գտաւ, որով կրնայ ներկայացնել իրականութիւնը՝ առանց մազաչափ խաթարելու եղելութիւնները: 
Ասիկա, յիրաւի, հերոսական աշխատանք է, քանի որ նման գիրքեր կը ստեղծուին ծանր ապրումներու, միջավայրէն կտրուելու, մարդոցմէ խռովելու եւ առողջութիւն կորսնցնելու հաշւոյն: Անոյշ Նագգաշեանը, սակայն, չէր կրնար չերթալ այս զոհողութիւններուն, քանի որ մեծ մօր՝ Աննա Նագգաշեանի ապրած կեանքը եւ իրեն ՎՍՏԱՀՈՒԱԾ պատմութիւնը պէտք է ի պահ տար ամբողջ ազգին: 
Հակառակ շնչահատ տխրութեան, գիրքը կը կարդացուի անյագ հետաքրքրութեամբ: Բանալու պահէն չես կարենար բաժնուիլ անկէ, քանի որ հեղինակը ոչ միայն գեղեցիկ պատմելու բնատուր շնորհ ունի, այլեւ ողբերգութեան թեման ճիշտ ժամանակին «կոտրելու», արդի կեանք թափանցելու հայեացք եւ նոյնիսկ՝ սեփական կերպարով նիւթին երգիծանք խառնելու քաջութիւն: 
Ի դէպ, առաջին հարցը, որ առաջին էջէն կը փորձէ պարզել ընթերցողը, այն է, թէ ո’ւր է դրախտի խնձորի երկիր, Անոյշի պապերու էրգիր Կեմերեկը:
Կը պարզուի՝ պատմական Գամիրքի մէջ է (էր)՝ յայտնի Կապադովկիոյ մէջ: Անիկա Սեբաստիայէն ոչ հեռու գտնուող գորգի քաղաք Կամարակն էր, ուր Անոյշի հարազատ պապը գորգի գործարանի տէրն էր՝ գորգ գծագրող, գորգի նախշեր ստեղծող Նախըշենց Ջիւանը: 
Ահաւասիկ հրաշապատում հեքիաթի նման գեղեցիկ սկիզբի հատուածը.
* * *

….Աննան ամերիկեան քոլէճ կ’երթար, անգլերէն կը սորվէր:
-Իմ տարեկիցներս արդէն 1-2 տարեկան զաւակներ ունէին, բայց հայրս ինծի ձգած էր ընտրութիւնս: Օր մը նշմարեցի, որ քոլէճէն վերադարձի ճամբուս վրայ երիտասարդ մը արդէն քանիերորդ անգամ ձիու վրայ կը հետեւի ինծի: Զգացի, որ ես ալ անտարբեր չեմ, պատուիրեցի զիս քոլէճ տանող-բերող գործաւորին, որ հետաքրքրուի, թէ ով է այդ բարձրահասակ գեղադէմ երիտասարդը:
Օր մըն ալ գործաւորէն առաջ անցնելով՝ կտրեցի Նախըշենց մէկ հատիկ տղուն՝ Ջիւանին ճամբան եւ ըսի.
-Արդէն շատ եղաւ, եթէ լուրջ է մտադրութիւնդ, ինչո՞ւ չես գար ձեռքս խնդրելու…
Նոյն երեկոյեան Ջիւանը մեր տուն եկաւ: Հայրս, որ բողոքական պատուելի էր, ինչպէ՞ս աղջիկ պիտի տար լուսաւորչականին… Ես մեր տան 2-րդ յարկէն մտիկ կ’ընէի իրենց խօսակցութեան, վայրկեանը ճակատագրական էր… Յայտնուեցայ աստիճաններուն վրայ եւ ըսի.
-Հայրի՛կ, Ջիւանը ինծի կ’ուզէ եւ ոչ թէ քեզի, ես եմ, որ համաձայնութիւնս պիտի տամ եւ ես համաձայն եմ… Իսկ եթէ որեւէ ձեւով արգելք պիտի հանդիսանաս, այստեղէն վար կը նետուիմ:
-Ապրի՛ս, Մամիկ, շա՛տ ապրիս,- ըսի,- շատ կ’ուզէի մեր տունը երկու յարկանի ըլլար…
-Դուն ինծի նման համարձակ՝ իմ «խալիս-խուլիս» թոռնուհիս ես…