Ազատ Խօսք - Ելեկտրոնային Անկախ Պարբերաթերթ

կայք էջ : www.azadkhosk.com

Խմբագիր - Երան Գույումճեան

Թիւ (94) Սեպտեմբեր 2019

Գրական-Մշակութային

Կոմիտասի ծննդեան 150- ամեակի առիթով

Կոմիտասն ու ֆրանսացի իր ժամանակակիցները

kragan
Խօսքը կը վերաբերի Գլօտ Տըպիւսիի եւ Մօրիս Ռավելի նման հսկաներու, որոնց արուեստը պիտի ներկայացուի Մեծն Կոմիտասի ստեղծագործութիւններուն զուգահեռ՝ նոյն հարթակի վրայ։ Մշակութային առումով մեզի համար խիստ անհրաժեշտ միջոցառում մըն է այս մէկը, որ տեղի պիտի ունենայ Սեպտեմբեր 28-ի երեկոյեան Փարիզի նոյն անունը կրող հրապարակին վրայ գտնուող «La Madeleine» տաճարին մէջ, հովանաւորութեամբ Փարիզի քաղաքապետուհի Անն Հիտալկոյի եւ կատարողութեամբ «Ensemble 2e2m» ֆրանսական դասական նուագախումբին։ Իսկ երաժշտական մշակումն ու գործիքաւորումը իրագործած է գանատահայ յայտնի երգահան Պետրոս Շուժունեան: Ահաւասիկ ձեռնարկ մը, որ իր իսկական նպատակին ծառայելու գեղարուեստական ուժն ու միջազգային վարկ եւ հեղինակութիւն ստեղծելու անհրաժեշտ տուեալները կը պարունակէ իր մէջ։
Այս յատկանշական ձեռնարկի մասին ընդհանուր գաղափար մը տալու համար մեր ընթերցողներուն, ստորեւ կը ներկայացնենք երգահան եւ երաժշտագէտ Պետրոս Շուժունեանի այս առիթով գրած բացատրական յօդուածը ամբողջութեամբ։
Մ.Ծ.

* * *

Բացառիկ յարգանք եւ ուրոյն կապուածութիւն ունին Կոմիտասի հետ բոլոր այն հայ երաժիշտները, որոնց երաժշտական զգացողութիւնը կը բխի մեր ազգային հոգեւոր արմատներէն ու կը տարածուի համամարդկային հարթակներու վրայ: Որովհետեւ ան եղաւ այն ռահվիրան, որ ոչ միայն ի մի բերաւ, այլ նաեւ յարութիւն տուաւ մեր ազգային ժողովրդական Երգ ու Բանի ոգեղէն արտայայտութեան: Իր խիստ մասնագիտական եւ բծախնդիր հետազօտական աշխատանքը բացայայտեց մեր երաժշտութեան իւրայատկութիւնն ու ցեղային պատկանելիութիւնը, որու հիման վրայ ձեւաւորուեցաւ մերօրեայ համաշխարհայնօրէն մրցունակ «Հայ երաժշտութիւնը»:
Այս մէկը արդէն կը բաւէ, որ մենք պաշտենք Մեծն Կոմիտասը իբրեւ «Հայ Երգի ու Բանի Փրկիչ»։
Այս բոլորին զուգահեռ, մենք՝ որպէս մասնագէտ երաժիշտներ, իր ստեղծագործական ժառանգին պարտաւոր ենք վերաբերելու յատուկ խնամքով եւ մեծ զգուշութեամբ, որպէսզի կարողանանք առաւելագոյն չափով պահել անոր հարազատութիւնը, ըմբռնել եւ մեկնաբանել զայն, թէկուզ՝ մեր ստեղծագործական ուժերու ներածին չափով:
Հարցը այն է, որ Կոմիտաս մեկնաբանելու ժամանակ պէտք չէ նմանցնենք կամ բաղդատենք զայն այլ երգահաններու մեկնաբանական արուեստին: Պէտք է ընենք ամէն ինչ, որպէսզի Կոմիտասը մնայ իրեն հարազատ ոլորտներու մէջ եւ երաժշտական մեկնաբանութիւնը հնչէ զուտ «կոմիտասական»: Այս պարագային, արդէն ես ինծի հարց կու տամ, թէ իր ստեղծագործական միտքը ինչպէ՞ս ձեւաւորուած է, ի՞նչ զարգացման փուլերէ անցած է, ի՞նչ լսած է եւ ի՞նչ լսել կու տայ մեզի: Այս հարցումներուն պատասխանը գտնելու համար հարկաւոր է լսել անոր ստեղծագործութիւնները, այն օրերու երաժշտական իր լեզուամտածողութեան զուգահեռ եւ կ՚ունենանք յստակ պատկերացում, թէ ստեղծագործական ինչպիսի՞ փորձառութիւններու եւ փորձութիւններու ընդմէջէն անցած է ան:
Գործադրելով համերգային ծրագիր մը՝ կողք-կողքի ներկայացնելով իր ժամանակի երգահաններու, Տըպիւսիի եւ Ռավելի նման հսկաներու յօրինումները, իրազեկ կ՚ըլլանք, որ ան կրցած է քայլ պահել իր օրերու ստեղծագործական մտքին հետ, զոր յայտնաբերած էր Եւրոպայի տարածքին:
Ատիկա իրաւունք կու տայ մեզի եզրակացնելու, թէ ան հայ երաժշտութիւնը վերակենդանացնող շարժիչ ուժը ըլլալով հանդերձ, կրցած է իւրացնել նաեւ այդ օրերու ստեղծագործական մտածելակերպի ոգին:
Ցաւօք ան առիթը չունեցաւ ընդլայնելու իր ստեղծագործական գրադարանն ու իր երաժշտական մտահորիզոնը, բաւարարուեցաւ երգային արուեստի տպաւորիչ ժառանգութեամբ եւ դաշնամուրային սահմանափակ երգացանկով:
Մի՛շտ պահանջքը զգացած ենք ուկնդրելու իր գործերը աւելի լայն ու համապարփակ երաժշտական ձեւաւորումներով: Եթէ Կոմիտաս ունենար բաւարար ժամանակ եւ հնարաւորութիւն, անպայմա՛ն աւելի բազմաժանր գործիքաւորումներով ստեղծագործութիւններ պիտի աւանդէր մեզի:
Յաճախ ներկայ կ՚ըլլանք համերգային ծրագրերու, որոնց ընթացքին Կոմիտասը կը հնչէ նոր գործիքաւորումներով, որոնք սակայն մեզ կը շարունակեն յուզել եւ մնալ կապուած իր ներազդեցիկ երաժշտութեան: Այս մտորումներէն ելլելով ես կ՚ուզէի մէկ համերգային ծրագրի մէջ ներկայացնել Կոմիտասի եւ ֆրանսացի իր ժամանակակից երգահաններու ստեղծագործական կապը. եւ զգալ 20-րդ դարու նոր երաժշտական մտքի զարգացման ու ներշնչման յատկանիշերը:
Այո՛, Կոմիտասը մեծ հեաքրքրութեամբ եւ լայնամտօրէն մօտեցած էր այս երեւոյթին եւ հպարտութեամբ կրնանք ըմբոշխնել Ռավել, Տըպիւսի եւ Կոմիտաս կողք- կողքի եւ միաժամանակ:
Գործադրելով նոյնանման գործիքաւորում՝ կը զզանք Կոմիտասի եւ ֆրանսացի այդ հրաշալի երաժիշտներու միջեւ եղած նոյնացուած ընդհանուր գիծը, որ կ՚ընձեռէ մեզի կոմիտասեան արուեստի գնահատման եւրոպական արժեչափը:
Անշո՛ւշտ, պէտք է նշել թէ Փարիզը այն վայրերէն մէկն էր, ուր Կոմիտաս կը զգար եւրոպական երաժշտութեան ֆրանսական մօտեցումը եւ բնաւ պատահական չէ, որ այդ մէկը իր ստեղծագործութիւններուն վրայ ձգած է ներշնչման յստակ հետքեր:
Սեպտեմբեր 28-ի Փարիզի համերգի ընթացքին պիտի ունկնդրենք նոր գործիքաւորուած կոմիտասեան եւ ֆրանսական յօրինումներ:
Շատ յուզական եւ միաժամանակ յատկանշական ձեռնարկ մը ըլլալու բոլոր տուեալները ունի այս մէկը: Նախ որովհետեւ առաջին անգամն է, որ նմանօրինակ համերգային ծրագիր մը պիտի իրագործուի «Լոյս քաղաք»-ին մէջ եւ ապա երկրորդ՝ Կոմիտաս արդարօրէն իր պատուանդանը պիտի գտնէ իր ժամանակի ֆրանսացի մեծագոյն երգահաններու՝ Ռավելի եւ Տըպիւսիի շարքին:

Պետրոս Շուժունեան