Ազատ Խօսք - Ելեկտրոնային Անկախ Պարբերաթերթ

կայք էջ : www.azadkhosk.com

Խմբագիր - Երան Գույումճեան

Թիւ (83) Սեպտեմբեր 2018

Գրական-Մշակութային

ՈՒՍՈՒՑՉՈՒՀԻ՞ ԸՍԻՔ

kragan-Օ՛լա օրիորդ,- կ՛ըսէ – միջին տարիքի, ակնոցաւոր, ճաղատ եւխոշոր փորով մարդ մը, փողոցը ինծի մօտենալով, - եւ տեսնելով, որ չեմ յիշեր - չճանցա՞ք զիս, Էտուարտոն եմ:
-Օ՜հ Էտուարտօ աս ինչ աղուոր անակնկալ- կ'ըսեմ. - ու՞ր ես , կորսուեր ես, որքան ատեն է չեմ տեսներ քեզ:
Թէեւ կ'աճապարեմ, բայց մի քանի վայրկեան կը խօսինք հինէն, նորէն: Իմ առաջին աշակերտներէս եղած է. անկարգ եւ ծոյլ, որ երիտասարդ եւ անփորձ ուսուցչուհիի կեանքս անտանելի կ'ընէր. չէի կրնար իրենց դասարանին տակնուվրայութիւնը զսպել, ոչ ալ կը յաջողէի դաս ընել: Հիմա երկուքս ալ կը յիշենք այդ օրերը եւ կը խնդանք:
-Տակաւին կը շարունակէ՞ք պաշտօնավարել- կը հարցնէ, նայելով ձեռքի դպրոցական պայուսակիս:
-Այո՛- կը պատասխանեմ քիչ մը անհանգիստ եւ յանցանքի զգացումով. եւ կը փորձեմ իր հարցումին ետին փնտռել, թէ ի՛նչ բանէ մղուած հարցուց. պարզ հետաքրքրութիւ՞ն, զարմա՞նք, թէ յուսախաբութիւն, որ այս տարիքիս՝ պատանի տղոց հայերէն սորվեցնելու ճակատամարտին մէջ դասալիք չեմ եղած:
-Պռաւօ, ի՜նչ քաջութիւն- կ'ըսէ- յօնքերը վեր բարձրացնելով:
Իր երթալէն յետոյ, -Մա՛, աս ծեր մարդը աշակերտդ եղա՞ծ է- կը հարցնէ աղջիկս զարմացած:
-Ծեր չէ – կ'ըսեմ, որպէսզի զիս ալ այդ ակումբին չանդամագրէ. -պարզապէս գիրցած է եւ մազերը թափած են:
Չորս տասնամեակէ աւելի է, որ հայերէն լեզու եւ գրականութիւն կը դասաւանդեմ մեր գաղութի երկրորդական վարժարաններէն մէկուն մէջ: Բարեբախտաբար ինծի տարեկից երկու- երեք ուսուցչուհիներ եւս կան. միւսները երիտասարդ են: Հայերէնի ուսուցիչի տագնապ կայ ամենուրեք:
Բնական է, որ տարիներու թաւալումին հետ, շատ բաներ փոխուեցան, սկսելով աշակերտութեան թիւէն, որ զգալիօրէն նուազած է բոլոր դպրոցներուն մէջ:
Եւ նախապէս, եթէ մատի վրայ կը հաշուէին խառն ամուսնութիւններու զաւակներ, այժմ անոնք մեծամասնութիւն են: Իսկ այս վերջին տարիներուն, մանաւանդ Հայաստանի անկախութենէն յետոյ, հայաստանցի աշակերտներուն թիւը օրըստօրէ կ'աւելնայ: Եւ մեր աշակերտները, որ հազիւ կը խօսին արեւմտահայերէնը, երբեմն չեն հասկնար անոնց խօսածը, կը շփոթեն բայերու խոնարհումը, երբ կը լսեն անոնց: Ասոնց վրայ աւելցնել ծագումով ոչ հայ աշակերտներ, որոնք երբեմն աւելի հետաքրքրութիւն ցոյց կու տան մեր լեզուին հանդէպ, քան մերինները: Նոյնպէս անոնց ծնողները, մեր հայ ծնողներուն հետ միասնաբար գործի կը լծուին, երբ շրջանաւարտ աշակերտները կը պատրաստուին իրենց տարեվերջի ճամբորդութիւնը դէպի մայր հայրենիք կատարելու:
Փաստօրէն, ամէն անգամ որ դասարան մտնեմ, հանապազօրեայ իմ ճիտիս պարտքը վճարելու , աշակերտներուն մէջ հասարակաց եզր չեմ գտներ լեզուի մակարդակի առընչութեամբ: Վրան աւելցուցէք այս արհեստագիտութեան (թեքնոլոժի) դարուն, երբ ամէն ինչ մատչելի է, արագ է, ես լարախաղացի նման, հազար ձեւերու մասին պէտք է մտածեմ, որպէսզի նիւթը վանողական չըլլայ, այլ արժանանայ իրենց ուշադրութեան եւ չըսեն.
- Իւ՜ֆ, նորէն հայերէն...
Գալով ընտանիքներուն, որոշ թիւ մը բաժնուած ծնողներու զաւակներ են. բաւական է թիւը նաեւ նոր ընտանիք կազմած զոյգերուն. նոր քոյրեր, եղբայրներ:Այս երեւոյթին կ'անդրադառնամ, որովհետեւ երբեմն կարգ մը աշակերտներ ընտանեկան լուրջ հարցեր, նոյնիսկ տագնապներ կ'ունենան, որոնք խորապէս կ'ազդեն իրենց վարմունքին եւ աշխատանքին վրայ:
Սակայն վրդովուելու պէտք չկայ. Հիմա ամէն ինչ բնական դարձած է այլեւս:
Պահ մը ետ –ետ դէպի անցեալ կ'երթամ: Աստուած իմ, բարոյական արժէքներու որքան ծանր բեռ մը բարձած էին մեծերը մեր վտիտ ուսերուն վրայ , որոնց տակ կքած քալեցինք տարիներ շարունակ. վասն ինչի՞:
Իսկ հիմա, երբ կը նայիմ այդ պայուսակին մէջ, ին՞չ մնացած է, գրեթէ ոչինչ: Ժամանակը, միջավայրը առած տարած են ամէն բան:
Ներկայ ընկերութիւնը ոչ մէկ բարոյական ընկրկումի առջեւ կ'այլայլի, անտարբերութեանբ կը նայի եւ կ'անցնի:
Վերջերս մեր երկրին մէջ, կիները իրենց իրաւունքները պաշտպանելու արշաւի մը սկսած են, որուն գագաթնակէտը եղաւ վիժումը անպատիժ դարձնելու օրէնքը վաւերացնել:
Խորհրդարանին մէջ, երեսփոխաններու, ապա ծերակուտականներու անվերջանալի նիստերէ, բանավէճերէ, ճառերէ յետոյ, եւ անշուշտ եկեղեցիին ճնշումով, որոշումը չվաւերացուեցաւ:
Մեր աշակերտները օրը օրին հետեւեցան. մասնաւորաբար աղջիկները եւ ուզեցին այդ մասին մեզի հետ մտքերու փոխանակում ունենալ: Անշուշտ մեզմէ իւրաքանչիւրը իր տեսակէտը պարզեց, յարգելով դիմացինին գաղափարը: Պէտք էր շատ զգոյշ ըլլալ, գրգռութիւն չյառաջացնելու համար, թէ՛ դէմ եւ թէ՛ թեր կարծիքներու պարագային: Աշակերտուհի մը ունիմ, որ բաւական ըմբոստ է եւ ամէն օր կանաչ թաշկինակ մը վիզը կապած (վիժումի կողմնակիցներուն նշանը) դպրոց կու գար: Այն օրը, որ օրէնքը մերժուեցաւ չէի գիտեր ինչպէս հանդարտեցնել զինք:
Օրուան հետ պէտք է քայլ պահել. մեզի համար գայթակղեցուցիչ թուող երեւոյթներու համար, չեմ ուզեր «սայթաքիլ» բառը գործածել, պէտք է լայնախոհ ըլլալ եւ ուղղութիւն տալ աշակերտներուն, առանց զիրենք վիրաւորելու, կամ կշտամբելու:
Երէկ համերգի մը մըն էի, երբ ինծի մօտեցաւ իմ նախկին եւ շատ սիրելի աշակերտներէս մէկը. կիրթ, քաղաքավար, յարգալիր (անցեալին պատկանող յատկութիւներ) ան յատուկ գնահատանքի արժանի էր, որովհետեւ սահուն եւ անսխալ հայերէն կը խօսէր: Ուսանողական տարիներէն իսկ, հակում ունեցած էր իրաւաբանութեան հանդէպ.յետագային դարձաւ ծանօթ փաստաբան եւ զինք ուղարկեցին Սպանիա, ուր շատ փայլուն դիրքի տիրացաւ: Գիտէի, թէ ամուսնացած էր սպանուհիի մը հետ եւ երկու զաւակ ունէր: Ի միջի այլոց ըսեմ, որ կը շարունակէ սքանչելի կերպով արտայայտուիլ մեր լեզուով, հակառակ, որ իր միջավայրին մէջ հայ չկայ:
Զինք տխուր նկատեցի:
-Ի՞նչ ունիս Անդրանիկ –հարցուցի:
Պահ մը տատամսեցաւ. ինծի թուեցաւ, թէ չէր ուզեր պատասխանել:
-Ես կը կարծէի, թէ ոեւէ մէկուն կրնար պատահիլ, բայց ոչ ինծի. ըստ երեւոյթին՝ ես միւսներէն տարբեր, կամ աւելի բախտաւոր չեմ. ամուսնալուծուեցայ.-ըսաւ խեղդուկ ձայնով: Միայն զաւակներուս համար շատ կը տառապիմ: Մխիթարական երեւոյթը այն է, որ բաժնուած զոյգերը մեծամասնութիւն կը կազմեն:
Լուռ մնացի . ըսելիք չկար: Մեր արեւմտեան ընկերութեան վարակիչ ախտը:
Իսկ հիմա համայնաշխարհացումի բարիքներէն մին ըսեմ:
Կրթական նախարարութեան որոշումով, տւեալ թաղամասին մէջ ապրող ոեւէ ուսանող, իրաւունք ունի իր ընտրած վարժարանը յաճախելու. տնօրէնութիւնը պէտք է ընդունի.այլապէս խտրականութեան խնդիր կը յարուցուի:
Երէկ երբ գնումի գացած էի մեր չինացիին հանրախանութը, կինը սպաներէնը ջարդելով, փշրելով, ուրախութեամբ յայտնեց, թէ փոքրիկ աղջնակը մեր դպրոցը արձանագրել տուած է արդէն: Այսինք այս չինացի աղջիկը հայերէն պիտի սորվի. ճափոնացի մը ունինք արդէն:
Հայկական վարժարանը իր բազմազան երեսներով:
Հայը անցեալին եւ ներկայիս. Հայը Միջին Արեւելքի, կամ Եւրոպայի մէջ. Հայը Հիւսիսային Ամերիկայի մէջ եւ վերջապէս Հայը Հարաւային Ամերիկայի մէջ: Բոլորն ալ Հայու պիտակ կը կրեն իրենց ճակտին, Ինչպէ՞ս պէտք է սահմանել սակայն «Հայ»ը:
Ես տակաւին պատնէշի վրայ եմ: Եւ փառք Աստուծոյ սորվեցնելու, ուսուցանելու ախորժակս տեղն է. չըսելու համար որ աւելի բացուած է: Եւ եթէ ես յաջողիմ գիտութեան փշրանք մը սերմանել աշակերտներուս մտքին եւ հոգիին մէջ, փոխարէնը տասը կը ստանամ իրենցմէ: Անոնք զիս կ'այժմէականացնեն, իրենք կամուրջ մը կը հանդիսանան, որպէսզի ես ծանօթանամ իրենց մտածելակերպին, իրենց իւրայատուկ բառամթերքին, իրենց աշխարհին եւ իրենց հետաքրքրութիւններուն:
Աշխատելու փափաքս վառ պահողը անհուն սէրն է, որ կը զգամ այս տղոց հանդէպ: Եւ սէրը առաջնահերթ պայմանն է ոեւէ անձի համար որ կը յանդգնի նետուիլ մարդակերտ այս վեհ, սակայն միաժամանակ դժուար ասպարէզին գիրկը:
ՍՕՍԻ ՀԱՃԵԱՆ