Ազատ Խօսք - Ելեկտրոնային Անկախ Պարբերաթերթ

կայք էջ : www.azadkhosk.com

Խմբագիր - Երան Գույումճեան

Թիւ (102) Մայիս 2020

Գրական-Մշակութային

ՏԱԿԱՒԻՆ ԱՄԷՆ ԲԱՆ ԿՈՐՍՈՒԱԾ ՉԷ

kragan
Մտիկ կ'ընեմ աշխարհի լուրերը, կը դիտեմ TV-ի պաստառին վրայ երեւցող քաղաքները, իրենց ամայի փողոցներով, ուր վայրի կենդանիներ կը թափառին ազատ եւ ուր մարդիկ բանտարկուած իրենց տուներուն մէջ, արդէն անհամբերութեամբ սպասելով այն օրուան, երբ պիտի վերադառնան իրենց բնականոն կեանքին:
Յետոյ կը դիտեմ պատուհանէս դուրս, Հելիոպոլսոյ թաղերէն մէկը, ուր կեանքը կ'եռայ գրեթէ սովորական թափով, ուր մարդիկ լծուած են իրենց օրապահիկը շահելու դժուարին աշխատանքին եւ ուր դնջակալներով եւ ձեռնոցներով անցորդները հազիւ 10%-ը կը կազմեն:
Կը մտածեմ՝ կա՛մ պատուհանէն դուրս դիտածս ու ես՝ դիտողս երազի մէջ եմ եւ պիտի արթննամ աշխարհը ցնցող իրականութեան, կամ ա՛յս է իրականը եւ մնացեալը՝ TV-ի պաստառէն դիտածս է երազը, սուտը, անիրականը, ինչպէս կ'ուզէք կոչեցէք:
Այս երկու իրականութիւններուն միջեւ սեղմուած, կարծես շատ նեղ նաւակի մը մէջ, կը տատանիմ տարբեր, զիրար հակասող ջուրերու վրայ:
Փողոցները խճողուած են ինքնաշարժներով. համացանցը խճողուած է զիրար հակասող լրատուութիւններով: Մարդ արարածը այսքան անկարող եղա՞ծ էր, չկարենալ զատորոշելու չափ իրականութիւնը սուտէն, ճիշդը սխալէն:
Ու երբ կը խօսիս գորոնային վտանգներէն, փողոցի մարդուն պարզ, նշդրակի պէս սուր պատասխանը կու գայ.
-Բայց պէտք է ապրիլ եւ ընտանիք ապրեցնել. մեռնիլը նոյնն է, միջոցները կը տարբերին, եթէ գորոնան չըլլայ, սովէն պիտի մեռնինք:
Պահ մը կը փորձեմ հասկնալ իրողութիւնը, որ կը կապուի շահու՝ ո՞վ է ամենէն աւելի օգտուողը այս կացութենէն. Ամերիկա՞ն. Չինաստա՞նը:
Գորոնային եւ անոր ստեղծման պատճառներուն մասին յօդուածի մը մէջ կարդացեր էի վերջերս՝ « ձերբազատուելու համար աշխարհի անբաղձալի բնակիչներէն» (unwanted population of the world).
Անմիջապէս միտքս եկեր էին Նիկողոս Սարաֆեանին խօսքերը.
«Որպէս պարէն աւելորդ
Ծովը թափուած մեր մանուկները բոլոր»
Այն օրերուն միայն «մեր մանուկները»ն էին աւելորդը, ծով թափուելու արժանի: Այսօր, Ցեղասպանութենէն 105 տարի ետք կը շարունակուի «ծով» թափելու արարքը, ձերբազատուելու համար «աշխարհի անբաղձալի բնակչութենէն», որուն մէջ հաւանաբար ըլլան ապագայ Մեծարենց մը, Շոփէն մը, Այնշթայն մը, Նէրուտա մը ...
Բայց ո՞վ է անբաղձալի բնակչութիւնը, ո՞վ է որոշողը թէ ո՛վ է անբաղձալին եւ ո՞վ որոշելու իրաւունք տուեր է անոնց, այդ որոշողներուն:
Ոյժը, իշխանութիւնը, դրամը:
Պահ մը կը տատամսիմ, որովհետեւ կը գիտակցիմ թէ որքա՜ն հսկայ ոյժ պէտք է նման հսկայ ոյժի մը դէմ դնելու համար եւ միտքիս թեւերը յուսալքուած կը կախուին կարծես կողքիս:
Բայց կը գիտակցիմ նաեւ, որ մեզմէ իւրաքանչիւրին մէջ Սիզիփոս մը կայ, որ արթուն է եւ որուն ճամբան միշտ դէպի վեր է:
Այդ գիտակցութիւնն է որ կը փրկէ:
Գիտակցութիւնը, դրուած միւս մեծ ոյժին դէմ: Ահա թէ ինչո՛ւ ըմբոստներն ու բանաստեղծները միշտ վախ ներշնչեր են իշխանաւորներուն:
Բնութիւնը սակայն անմասն է այս բոլորէն եւ կը շարունակէ իր բնական կշռոյթով ապրիլ: Այս օրերուն, ձերբազատուած մարդկային ներկայութենէն, նոյնիսկ սկսած է բարգաւաճիլ:
Պէ՞տք էր գորոնայի նման համաճարակ մը գար մեզ զգաստացնելու, կասեցնելու մեր խօլ արշաւը եւ հարցնելու՝ յօ՞ երթաս, մա՛րդ Աստուծոյ ...
Հիմա որ ձեւով մը ստիպուած դադար տուեր ենք մեր վազքին, հարցնելու չե՞նք մենք մեզի՝ յօ՞ երթաս, մա՛րդ:
Ու թերեւս այս հարցումին պատասխան մը կամ պատասխաններ փնտռելու միջոցին, հասկնանք նաեւ մենք զմեզ, մեր արարքները, մղումները. կամ պարզապէս ինքզինքնիս յիշեցնենք մենք մեզի, ինչպէս էինք եւ հիմա ինչպէս ենք. գորոնայէն առաջ եւ գորոնայէն վերջ:
Հետաքրքրականը այն է սակայն, որ բոլոր այն երկիրները կամ ազգերը, որոնք իրենց պատմութեան ընթացքին արհաւիրքներէ անցած են եւ դուրս եկած եթէ ոչ ողջ-առողջ, ապա գոնէ ողջ, այդ ազգերուն համար «գորոնան որո՞ւ շունն է», ինչպէս կ'ըսեն հայաստանցիք: Եւ անոնք է, որ չեն հոգար դնջակալ-ձեռնոց-մեկուսացումը, որովհետեւ կեանք մը ունին ապրելիք, որովհետեւ ճակատագրապաշտ են, որովհետեւ մինչեւ մեռնիլը նաեւ ապրիլ պէտք է:
Այս բոլորին մէջ ամենէն աւելի խրախուսիչը այն է, որ երգիծանքը, մարդոց միակ մխիթարանքը, տակաւին վարակուած չէ գորոնայով, կը շարունակէ վառել մարդոց երեւակայութիւնը եւ պահ մը որոշ ձեւի ուրախութիւն պատճառել. մոռացումի՞ն ուրախութիւնը: Թերեւս:
Ու երբ Մարքէզի պէս ժամանակակից փիլիսոփայ-գրագէտը կ'ըսէ՝ «ընտանեկան փոքրիկ ողբերգութիւնները, գաղտնի սէրերը, երջանկութեան կարճատեւ պահեր ...», կ'եզրակացնես թէ ա՛յս է կեանքին իմաստը՝ փոքրիկ ողբերգութիւններուն մէջ գաղտնի սէրեր, որոնք երջանկութեան կարճատեւ պահեր կը պատճառեն. հետեւաբար՝ եթէ փոքրիկ ողբերգութիւնները միանան մէկ մեծ ողբերգութիւն կազմելու, ինչպէս է այսօր մարդկութեան ապրածը, ուրեմն նաեւ մեզմէ իւրաքանչիւրին երջանկութեան կարճատեւ պահը ի զօրու է հաւասարակշռելու մեծ ողբերգութիւնը:
Ուրեմն տակաւին ամէն բան կորսուած չէ:
ՄԱՐՈՒՇ ԵՐԱՄԵԱՆ