Ազատ Խօսք - Ելեկտրոնային Անկախ Պարբերաթերթ

կայք էջ : www.azadkhosk.com

Խմբագիր - Երան Գույումճեան

Թիւ (96) Նոյեմբեր 2019

Խմբագրական

ՀԱՅ ԳԻՐՔԸ ՀԱՅԵՑԻ ԼԻՆԵԼՈՒԹԵԱՆ ԷԱԿԱՆ ԱԶԴԱԿ Է

«Հայ գիրքով հայ հոգի՛ն է, որ կը կաթի ու կը տարրանայ մեր հոգիներուն մէջ» Գարեգին Ա. Կաթողիկոս Ամենայն Հայոց

kraganՀայ գիրքը, ամենալայն առումով, հաղորդակից կը դարձնէ մեզ ճանաչողութեան լոյսին, կ'ընդարձակէ մեր իմացողութեան հորիզոնները եւ մեզ կը մղէ մարդկային ու ազգային ինքնագիտակցութեան:

Որքան ճիշդ է ըսուած.- «Օ՛, գիրքերու աշխարհը տիեզերք է անեզր» ( Եղիշէ Չարենց): Անեզր, անսահման տիեզերք մը՝ արդարեւ, որ դուրս կը բերէ, կ'ազատագրէ ընթերցողը իր քարացած ըմբռնումներու եւ նախապաշարումներու բռնակալութենէն եւ զայն կը տանի հեռուները, դէպի այլ ժամանակներու եւ այլ տարածքներու մտքի ու հոգիի անդաստանները, անոր հայեացքին դիմաց կը շողացնէ անհուն ճանապարհը դէպի աղբիւրը լոյսին...

Այն մարդը կամ այն ժողովուրդը որ կը կտրուի գիրքի աշխարհէն՝ կը դառնայ ստրուկը իր նեղ ու սահմանափակ հայեացքներուն ու հաւատալիքներուն: Անոր կեանքը կը դառնայ ճահիճ մը, ուր կը տիրեն մոլեռանդութիւնն ու այլամերժութիւնը, խաւարամտութիւնն ու անսանձ կիրքերը...

Գիրքերու աշխարհին հետ հաղորդուելով միայն, մարդն ու ազգը իրենց կեանքը կը վերածեն իրաւ յառաջդիմութեան կենսընթացի մը, ճշմարտութեան անվերջ խուզարկու լոյսի ճանապարհի...., ինչ որ ուժեղ գրաւական է ազգի մը լինելութեան:

Ի զուր չէ որ հայ գիրերու հրաշագործ գիւտարար Մեսրոպ Մաշտոց իր հայերէնագիր առաջին տողերով հաստատագրեր է ուղին մեր ազգային երթին, տուեր է գաղտնիքը մեր բոլոր գոյամարտերու յաղթանակին.-
«Ճանաչել զիմաստութիւն եւ զխրատ
Իմանալ զբանս հանճարոյ...»:
Ասիկա դարձեր է մեր ժողովուրդի հիմնական կենսափիլիսոփայութիւնը:
«Քանակի դէմ՝ թեւ
Թուի դէմ՝ թռիչք
Արեան դէմ՝ թանաք
Թրի դէմ՝ գրիչ
Եւ դարանի դէմ՝ Մատենադարան»: ( Պարոյր Սեւակ)
Հայ գիրն ու գիրքը դարձեր են մեր ազգային ու հողային ամբողջականութիւնը փոխարինող շաղախ, անցեալ դարերը ներկային կամրջող, մեր ժողովուրդի բաժան-բաժան բեկորները ի մի համախմբող զօրաւոր ուժ ու գործօն: Դարձեր են հայրենի հող, հաւաքական յիշողութիւն, գալիքի տեսիլք, հոգեմտաւոր, բարոյական արժէքներու համակարգ ու ազգային գաղափարախօսութիւն, ոգորում ու մաքառում: Հաւաքական ինքնաճանաչում ու ազգային ինքնագիտակցութիւն, ազգային արժանապատւութիւն:
Արդարեւ, հայ հոգիին ամէնէն հարազատ հայելին են հայ գիրն ու գիրքը: Այն հոգիին՝ որ անցնելով արեան եւ աւերումներու, կոտորածներու եւ արհաւիրքներուն ընդմէջէն, ընդ հուր եւ ընդ սուր, մնացեր է արի ու ազնիւ, ձգտեր է միշտ լոյսին եւ ներշնչեր է մարդասիրութիւն՝ իր ամենալայն իմաստով, ազատութեան անկոտրում տենչ ու տենդ, արդար ու ստեղծագործ աշխատանքի կորով, արիասիրտ հայրենասիրութիւն, վերապրելու եւ տոկալու անընկճելի ոգի...:

Եւ այսպէս, Նարեկեան ի խորոց սրտի Աստուծոյ մերձենալու վսեմագոյն աղօթք է հայ գիրքը, Շնորհալիի լուսաբաղձ ու լուսատենդ շարական... Խորենացիական հայրենասիրութեան պատգամ են հայ պատմախօս մատեանները, իմաստասիրական մտքի առկայծում են Դաւիթ Անյաղթի, Եզնիկի ու Տաթեւացիի երկերը: Սիրոյ մերթ քաղցրագին, մերթ ալ հրաշէկ ապրումներու եւ յոյզերու աշխարհ է հայ բանաստեղծութիւնը, Քուչակէն Սայեաթ-Նովա եւ Դուրեան....Մեծարենցեան անանձնական ուրախութիւն եւ արեւալոյսի անհուն եւ սիրատոչոր ծարաւ: Եւ դեռ՝ Վարուժանեան բերիի եւ խաղաղ աշխատանքի օրհներգութիւն ու սիրերգութիւն է, այլեւ՝ ազատութեան ըղձանք ու պայքարի կոչ: Տակաւին՝ Թէքէեանական ըմբոստութիւն է սրբազան եւ Սեւակեան անլռելի զանգակատուն...

Ինչպէ՞ս պիտի ճանչնայինք մենք զմեզ, ազգային մեր էութիւնը, եթէ չըլլային հայ մատեանները: Պիտի կարենայի՞նք արդեօք դիմագրաւել մեր պատմութեան ծանրածանր մարտահրաւէրները, ուժ գտնել մեր մէջ մղելու ազգային-ազատագրական հերոսամարտեր, ինչպէս Աւարայրի, Սարդարապատի, Արցախի գոյամարտերը, եթէ չունենայինք հայ երկաթագիր տառերու բանակը եւ հայկեան անկոտրում ոգին իրենց մէջ խտացուցած հայ մատեանները...:

Ահա թէ ինչու մեր ժողովուրդը պաշտամունքի հասնող սէր տածած է հայ գիրին ու գիրքին նկատմամբ: Սրբացուցած է Աստուածաշունչի Թարգմանիչ Հայրերը, որոնց տօնը կը նշէ ամէն Հոկտեմբերին: Ամէնէն դժուար ու դաժան պայմաններուն տակ իսկ, մեր Գրիչները, որոնց մէջ նաեւ հայուհիներ, գիրք արտագրեր են: Անզաւակ ամուսիններ գիրք որդեգրեր են: Եթէ արժէքաւոր գիրքը ինկեր է թշնամիին ձեռքը, հայ մարդը ոսկիի ամէնէն բարձր փրկագինը տուեր է զայն վերցնելու համար թշնամիին ձեռքէն: Գրքասիրութեան վառ օրինակ է՝ 1915-ի գեհենային օրերուն, երկու հայ գեղջուկ կանանց սխրանքը, երբ աքսորի ճամբուն վրայ, անոնք թողելով իրենց առաջին անհրաժեշտութեան իրերը, կ'ազատեն 700 տարուան մագաղաթեայ ամէնէն մեծ մատեանը՝ Մշոյ Ճառընտիրը, զայն բաժնելով երկու մասի: Սա մեծ խորհուրդ ունի իր մէջ:
Եղեռնէն ետք ալ, դարձեալ գիրքը դարձաւ գրաւականը ազգային մեր վերազարթօնքին, մեր հոգեմտաւոր վերականգնումին: Հայ բազմահազար որբեր խլեցին գիրքը «կատաղօրէ՛ն, հա՛ցի պէս», ինչպէս կը գրէ Վահան Թէքէեան, կարենալու համար վերապրիլ որպէս մարդ եւ որպէս հայ:
Ներկայիս, սպառողական հասարակութեան ընձեռած օգտապաշտ եւ գործնապաշտ պայմաններուն տակ, ինչպէս նաեւ համացանցի լայն կարելիութիւններուն դէմ յանդիման, որքա՛ն նուազած կը թուի ըլլալ գիրք ընթերցողներու թիւը՝ ընդհանրապէս եւ հայ գիրք ընթերցողներունը՝ մասնաւորապէս:

Բայց արդեօ՞ք համացանցը պիտի կարենար փոխանցել այն հոգեմտաւոր, բարոյական արժէքները, որոնց ահաւոր պակասը կը զգացուի ներկայ աշխարհի գայթակղութեանց եւ մոլորութեանց դիմաց....Արդեօ՞ք ան պիտի կարենար ներշնչել ու կազմաւորել հայ մարդուն մօտ այն ազգային ինքնաճանաչումն ու ազգային ինքնագիտակցութիւնը, որոնք կը խամրին օրէցօր՝ հայ կեանքին մէջ, հայրենիքի թէ սփիւռքի տարածքին...

Ներկայ աշխարհի տեղեկատւութեանց եւ շուկայիկ աղմուկի խառնաշփոթին մէջ, ինչպէս նաեւ՝ համաշխարհայնացման ազգակուլ եւ հայրենակուլ յորձանքին դէմ յանդիման, հայ գիրքի էջերուն մէջ մենք պիտի կարենանք կարդալ մեր մեծերը յատկապէս, անոնցմով մենք մեզ ճանչնալու, հոգեմտաւոր սնունդ ստանալու եւ՝ դիմադրողականութիւն մշակելու հակամշակոյթի չարժէքներու ներխուժման դէմ...ինչպէս նաեւ՝ հաղորդ դառնալու մեր ոսկեղենիկ, մեսրոպատառ լեզուի հմայքին ու խորհուրդին: Աւելին, հայ մեծերու երկնած գիրքն է որ մեր մէջ պիտի կազմաւորէ հոգեմտաւոր արժէքներու համակարգ եւ ազգային գաղափարախօսութիւն, առանց որոնց մենք կը խարխափենք ու կը սայթաքինք ներկայ ժամանակներու լպրծուն մայթերուն վրայ...

Այսօր ալ, մեր մեծերու երկնած հայ գիրքը «օդի, ջուրի, հացի նման» կենսական ու ճակատագրական է մեզի եւ յատկապէս նոր սերունդ պատրաստելու համար, քանզի անոնց ազգային, հոգեւոր, գաղափարական շունչն ու ոգին կրնան դառնալ այն կենսայորդ աւիշը որ կրնայ լիարժէք աճեցընել հայութեան եւ հայոց հայրենիքին վաղուան հզօր ծառը...

ԵՐԱՆ ԳՈՒՅՈՒՄՃԵԱՆ