Ազատ Խօսք - Ելեկտրոնային Անկախ Պարբերաթերթ

կայք էջ : www.azadkhosk.com

Խմբագիր - Երան Գույումճեան

Թիւ (95) Հոկտեմբեր 2019

Խմբագրական

ՄԵՍՐՈՊԱՏԱՌ ԼԵԶՈՒՆ ՄԵՐ ԻՆՔՆՈՒԹԻՒՆՆ ՈՒ ԼԻՆԵԼՈՒԹԻՒՆՆ Է

kraganՇուրջ 1650 տարիներ առաջ, հայ ժողովուրդը ապրեցաւ իր բազմահազարամեայ պատմութեան գերագոյն ճշմարտութեան պահը, եւ իր գոյութեան սպառնացող ստոյգ վտանգին տուաւ ապրելու եւ լինելու իր վճռական «ԱՅՈ»ն: Արդարեւ, իր քաղաքական անկախութիւնը կորսնցուցած Հայաստանը յայտնուած էր աշխարհաքաղաքական ծանրագոյն պայմաններու տակ: Արեւմտեան Հայաստանը միացած էր Բիւզանդիոնին, իսկ արեւելեանը՝ Պարսկաստանին: Հետեւաբար, ան վստահաբար կուլ պիտի երթար եւ ձուլուէր դրացի այդ հզօր պետութիւններուն, եթէ չկռանէր իր ներքին ամրութիւնն ու ինքնութիւնը:

Պատմական անողոք իրականութիւնը կը հրամայէր փնտռել ու գտնել ինքնուրոյն գոյութիւնը պահել-պահպանելու անկորնչելի միջոց ու հնար:

Քաղաքական իմաստուն հեռատեսութեամբ ու տեսլականով, Հայաստանի ղեկավարութիւնը՝ աշխարհիկ ու կրօնական, մտաւորական եւ քաղաքական իր թեւերով, կրցաւ ճիշդ ըմբռնել պատմական բախտորոշ պահի հրամայականը եւ տուաւ իր ապրելու պատասխանը ազգի ինքնուրոյնութեան սպառնացող վտանգին դիմաց: Մեսրոպ Մաշտոց, Սահակ Պարթեւ Կաթողիկոս եւ Վռամշապուհ թագաւոր ի գործ դրին իրենց միահամուռ ճիգերը եւ մեր ժողովուրդին ընծայեցին Մեսրոպեան Այբ-Բեն-Գիմը, որպէս հաւաքական ինքնութեան անկողոպտելի վահան, հաւաքական անձնագիր:
Այս այբուբենով է որ սկիզբ առաւ Ոսկեդարով բնորոշուած Լուսաւորութեան մեծ շարժումը Հայաստանի ամբողջ տարածքին: Բացուեցան դպրոցներ եւ գրչատուներ, հայերէնի թարգմանուեցաւ Աստուածաշունչը, ստեղծուեցան հայատառ դպրութիւն ու գրականութիւն, հայ արուեստի ու մշակոյթի գանձեր: Հայ ժողովուրդը նոր լոյսով ճանչցաւ ինքզինք, նոր որակ տուաւ իր ազգային գիտակցութեան, կերտեց այնպիսի ազգային դիմագիծ, որ տոկաց դարերու փոթորիկներուն եւ արհաւիրքներուն: Հայ գիրն ու մշակոյթը իրարու շաղկապեցին ազգի տարբեր հատուածներն ու հոսանքները, իրարու կամրջեցին աշխարհագրական ու ժամանակամիջոցի բաժանումները, իրերայաջորդ սերունդները եւ դարձան ազգի ինքնութեան եւ միասնականութեան հզօրագոյն պաշտպան ու վահան: Անխորտակելի կերտիչն ու դարբնոցը անոնց:

Հայերէն Մեսրոպատառ լեզուն է որ գերազանցօրէն կը սահմանէ մեզ ազգովին Հայաստանի մէջ թէ սփիւռքի տարածքին: Առանց անոր, «Հայոց հայրենիք» եւ «Հայ ազգ» հասկացութիւնները պիտի պարպուէին իրենց իմաստէն, դառնալով սոսկ յաջորդաբար աշխարհագրական տարածք եւ դիմազուրկ հաւաքականութիւն: Անով է որ մենք կը ներկայանանք աշխարհին եւ մեր արժանավայել տեղը կը գրաւենք համաշխարհային քաղաքակրթութեան խճանկարին մէջ:

Այնքան յատկանշական կը հնչեն ֆրանսացի լեզուաբան, հայագէտ Անթուան Մէյէի հետեւեալ խօսքերը. «Ոչ մի ազգ գոյութեան իր կամքն աւելի ուժեղ չի արտայայտել երկու հազար տարուան ընթացքում, որքան հայ ազգը: Ոչ մի ազգ աւելի յամառութեամբ չի պահպանել իր սեփական լեզուն: Հենց որ մի քանի հայեր ի մի են հաւաքւում իրենց գաղթած քաղաքում, հիմնում են տպարան և իրենց լեզուով թերթ են հրատարակում: Այնքան մեծ է քաղաքակրթական լեզուի կենսունակութիւնը»:
Տխուր է դիտարկել, սակայն, որ սփիւռքի տարածքին յատկապէս, օրէ օր կը նահանջէ հայոց լեզուն, նոր թափ կը ստանայ օտարախօսութիւնը, համատարած կը դառնայ հայերէնը տեղական եւ այլ լեզուներէ ստորադաս նկատելու միտումը: Տակաւին, ընկերային ցանցերուն մէջ, կ'ահագնանայ լատինատառ հայերէնը, մինչ մեր երկրէն ներս օտար բառերու ներխուժումը մեր Մեծասքանչ լեզուին, կը խաթարէ անոր մաքրութիւնը, հմայքն ու հրապոյրը, նկարագիրը...

Գործնապաշտ, օգտապաշտ եւ նիւթապաշտ նկրտումները կը սպառնան այլասերել ու այլանդակել ազգային ինքնութիւն ու դիմագիծ: Սկսած ենք բաւարարուիլ խօսակցական, կիսատ-պռատ եւ աղճատուած հայերէնով...եւ մենք մեզ խաբել թեթեւամտօրէն եւ թութակաբար կրկնելով որ բաւարար է զգացումով հայ ըլլալը: Հայ դպրոցը, նոյնպէս, մոռացութեան տուած ըլլալ կը թուի իր գոյութեան հիմնական պատճառն ու սկզբունքը եւ առաջնահերթութիւնը տալ տեղական կամ օտար լեզուներու ուսուցումին: Իսկ պատրուակներ միշտ կարելի է գտնել: Նման տեղատւութիւնները ո՞ւր կրնան արդեօք հասցնել մեզ:

Հայ Գիրերու Գիւտի հերթական տարեդարձը մեզ պէտք է մղէ հետեւեալ խորհրդածութեանց.-
-Նորովի իմաստաւորել հայերէն լեզուի էական, ճակատագրական դերակատարութիւնը ազգային լինելութեան համար:
-Արեւմտահայերէնի ճակատագիրը քննել եւ համապատասխան լուծումներ որոնել անոր պահպանման ի խնդիր, միշտ ի մտի ունենալով որ արեւմտահայերէնը միակ եւ գերագոյն մշակութային ժառանգն է բռնագրաւուած Արեւմտահայաստանին, որուն ժառանգորդներն ենք մենք՝ տարագիր սփիւռքահայերս, եւ որուն պահանջատիրական Դատին կ'երդնունք հետամուտ ըլլալ: Սա այն լեզուն է, որով գրեցին Վարուժանն ու Սիամանթօն, Դուրեանն ու Մեծարենցը, Թէքէեանն ու Օշականը եւ անբաժանելի մասն է հայոց լեզուին:

-Նոր որակ, նոր թափ ու կենսունակութիւն հաղորդել հայեցի կրթութեան եւ հայ դպրոցին, օգտագործելով նաեւ բոլոր արդիական արհեստագիտական միջոցները:

-Ամէն կերպով քաջալերել հայ գիրն ու գրականութիւնը, հայ մամուլը, հայ գիրքը:

-Նախանձախնդիր ըլլալ հայերէնի (իր զոյգ ճիւղերով) մաքուր, կարելի եղածին չափ անսխալ գործածութեան, գրաւոր թէ բերանացի:

Եւ փոխ առնելով մեծ բանաստեղծ Յովհաննէս Թումանեանի տողերը, կարելի է եզրակացնել.-
«Լեզուն է ամէն մի ժողովրդի ազգային գոյութեան եւ էութեան ամենախոշոր փաստը, ինքնուրույնութեան ու հանճարի ամենախոշոր դրոշմը, պատմութեան ու հեռաւոր անցեալի կախարդական բանալին, հոգեկան կարողութիւնների ամենաճոխ գանձարանը, հոգին ու հոգեբանութիւնը»:

Պիտի կարենա՞նք ականջալուր ըլլալ եւ կեանքի կոչել ամենայն հայոց բանաստեղծի լուսաւոր եւ լուսաւորող պատգամը:

ԵՐԱՆ ԳՈՒՅՈՒՄՃԵԱՆ