Ազատ Խօսք - Ելեկտրոնային Անկախ Պարբերաթերթ

կայք էջ : www.azadkhosk.com

Խմբագիր - Երան Գույումճեան

Թիւ (83) Սեպտեմբեր 2018

Խմբագրական

Ո՞ՒՐ Կ'ԵՐԹԱՅ ՀԱՅ ԴՊՐՈՑԸ

kraganՀայ դպրոցը հայեցի գոյութեան ու գոյատեւման խարիսխն է՝ Մայր հայրենիքի մէջ թէ Սփիւռքի տարածքին: Անով կը պայմանաւորուի հայ հասարակական, ընկերային, մշակութային, եկեղեցական, քաղաքական, ազգային-հաւաքական կեանքը: Անով կը պայմանաւորուին հայ յաջորդական սերունդներու գալիքն ու ապագան, մասնաւորաբար հայրենիքէն հեռու, աշխարհասփիւռ հայագաղութներուն մէջ:

Ներկայիս, մամուլին մէջ եւ ամէնուր կը հնչէ ահազանգը հայ դպրոցներու փակման տակաւ աճող թիւին, եւ եղերերգութիւն մը ծայր կու տայ, առանց խորանալու եւ սերտելու թէ արդեօ՞ք ի՞նչ են պատճառները այս տխուր եւ ազգակործան երեւոյթին: Քաղքենիական հոգեբանութի՞ւնը, շուկայիկ մտածելակե՞րպը, օտարամոլութի՞ւնը, գործնապաշտութի՞ւնը, թէ՞ կան այլ հիմնական պատճառներ եւս, որոնք կը մղեն ծնողները՝ իրենց զաւակները վստահելու օտար դպրոցի, դպրոցներու ուսումնառութեան, մոռնալով հայ դպրոցի Մեսրոպեան առաքելութիւնը, անոր հայակերտումի եւ հայապահպանման էական դերակատարութիւնը:

Բնաւ հարց կու տա՞նք, թէ այսօր հայ դպրոցը կը լրացնէ՞ մանկավարժական մտքի պահանջած պայմանները, ուսուցման եղանակի նորագոյն տուեալները, աշակերտ-աշակերտ, աշակերտ-ուսուցիչ, ուսուցիչ-ծնողք առողջ փոխյարաբերութեանց պահանջքները, եւ մանաւանդ՝ ինքնուրոյն մտածող, վերլուծող, պատասխանատու, գիտակից եւ պայքարող հայ մարդ պատրաստելու ատակ միջավայրի մը տուեալները...:

Իրականութեան մէջ, ներկայիս հայ դպրոցը կը դիմագրաւէ լրջագոյն խնդիրներ՝ դաստիարակութեան, մանկավարժական մօտեցումի, ուսուցման եղանակի, սորվելու ընթացքի, դասագիրքերու եւ ասոնց յարակից կարեւոր բնագաւառներէն ներս:

Այս հարցերը ինծի կը յուշեն՝ միջազգային համբաւ ձեռքբերած, յայտնի մանկավարժ Դոկտ. Բերկրուհի Սըվաճեանի կարեւոր մէկ սրտացաւ դիտարկումը՝ տարիներ առաջ, ինչ կը վերաբերի ընդհանրապէս հայ աշակերտին: Արդարեւ, ան ցաւով պիտի արձանագրէր, որ վերջինիս մօտ անչափ ակներեւ էր բացակայութիւնը, ընդհանրապէս, խորը վերլուծող, քննող ու քննադատող մտքին:

Արդարեւ, չի բաւեր պետական քննութեանց մէջ բարձր յաջողութեան արդիւնքներ ձեռքբերել, չի բաւեր դպրոցին մէջ ունենալ նորագոյն համակարգիչներու սարքեր եւ այլ արհեստագիտական նորութիւններ, եթէ մանկավարժը կամ ուսուցիչ-դաստիարակը չքաջալերէ եւ չմղէ աշակերտը ինքնուրոյն մտածելու, վերլուծելու, քննարկելու եւ նոյնիսկ քննադատելու, բանավիճելու յոյժ կարեւոր յատկանիշներու մշակումին եւ դրսեւորման: Այս ուղղութեամբ, հայ դպրոցը կը կաղայ, դժբախտաբար, չունենալով ընդհանրապէս մանկավարժական մտքի իրաւ մասնագէտներ, ոչ ալ հայկական այնպիսի դասագիրքեր, որոնք մրցունակ ըլլան օտար դասագիրքերու հետ: Ի վերջոյ, «Ծառին պէտք է գիտութեան բերրի հողը, որ սակայն բարի աւիշով լեցնէ ծառը, բարի պտուղներ տայ», ինչպէս կը նշէ յայտնի մանկավարժ, այդ բնագաւառի բազմաթիւ գիրքերու հեղինակ Պօղոս Գէորգեան:

Տակաւին, հայ դպրոցը դեռեւս չկրցաւ յաղթահարել հատուածական մօտեցումները, հատուածական բարդոյթները, որպէսզի կարենայ համահայկական լայնահորիզոն մտածողութեամբ, համահայկական տեսլականով թրծել մատղաշ սերունդները, կարենայ մէկը միւսին նկատմամբ ճիշդ եւ յարգալիր վարուեցողութիւն մշակել, ինչ որ էապէս պիտի ներազդէր դպրոցին առողջ մթնոլորտի մը ձեւաւորման:

Մարդ, առաւել եւս հայ մարդ պատրաստելը բարձրագոյն պատասխանատւութիւն է, ուր հաւատարիմ պիտի մնալ Մեսրոպեան 1600-ամեայ դպրոցի աւանդութեան, որ կը խտանայ սա երկու խորիմաստ տողերուն մէջ՝ «Ճանաչել զիմաստութիւն եւ զխրատ, Իմանալ զբանս հանճարոյ»:

Ճանաչողութիւնը հիմքերու հիմքն է կրթութեան: Անիկա կ'ենթադրէ մասնաւորաբար՝ խորապէս հաղորդ դառնալ հայ ինքնութեան, հայ մշակոյթին ու պատմութեան, հայ արժէքներու համակարգին, վերիմաստաւորել ու վերարժեւորել զանոնք՝ բաց, քննական ու վերլուծական միտքով, ոչ՝ գոցաբանական եղանակով, հարցադրելով ի՞նչը, ինչո՞ւն...: Նման ճանաչողութիւնը՝ հայագիտական առարկաներ իւրացնելէ անդին, հայ ըլլալու էութիւնը ճանչնալ ու ապրիլ է միաժամանակ, տեսակ մը առաքինութիւն, ինչպէս պիտի հաստատէր յոյն մեծ փիլիսոփան՝ Սոկրատեսը, արձանագրելով՝ «Ճանաչողութիւնը առաքինութիւն է»:
Այսօր հայ դպրոցը պիտի վերանայի իր ուսումնակրթական մտածողութիւնը, իր կրթական ծրագիրը եւ զայն մատուցելու եղանակը, իր դասագիրքերն ու մանկավարժական միտքը, վերանորոգէ՝ հայակերտումի իր առաքելութիւնը լաւագոյնս ի կատար ածելու գործելաոճը, որպէսզի հայ մարդ պատրաստելու գերխնդիրը չձգուի պատահականութեան, այլ դառնայ մասնագիտական լայն քննարկումի առարկայ:

Բայց այս բոլորին հետ զուգընթաց, հայ ծնողաց մօտ պիտի արթնցնել ճշմարիտ փափաքը՝ իրենց զաւակները վստահելու հայ դպրոցին: Այս ուղղութեամբ, կարեւոր է հարցախոյզ մը կատարել եւ իմանալ թէ իրենք ի՞նչ կը սպասեն հայ դպրոցէն, թէ ո՞ւր թերացած է ան: Միտքերու եւ տեսակէտներու փոխանակումէն անպայմանօրէն կը շահի հայ դպրոցը, կը շահին նորահաս եւ գալիք սերունդները:

Ներկայ բարդ ժամանակներու մարտահրաւէրներուն դէմ յանդիման, հայ դպրոցը պիտի կարենայ նոր սերունդին մօտ մշակել հետեւեալ կարեւորագոյն յատկանիշները.

-Համահայկական լայնախոհ, լայնահորիզոն մտածողութիւն ու տեսլական, հայ ու համամարդկային հոգեմտաւոր արժէքներու իւրացման հետ զուգընթաց:

-Հարցադրելու, քննելու, վերլուծելու մտածողութիւն:
-Ճիշդ տրամաբանելու գիտական մօտեցում:

-Ստեղծագործական միտք:

-Խոր ինքնաճանաչումը հայ ըլլալու՝ համաշխարհայնացման եւ համահարթեցման քաոսին մէջ:

-Պատասխանատւութեան բարձր գիտակցութիւն, պայքարի կամք եւ ինքնավստահութիւն:

Եւ այս բոլորը թրծել՝ կիրառելով մանկավարժական խոր հմտութիւն, ուսուցման ճիշդ եղանակ, դաստիարակութեան ճիշդ մօտեցում: Եւ այս բոլորէն գերիվեր, բնականաբար, սէր ու հաւատք ունենալ հայ մատղաշ սերունդին, հայ դպրոցին եւ անսակարկ նուիրում անոր հայակերտումի առաքելութեան:

Պիտի ըսուի վստահաբար որ այս բոլորը կ'ենթադրեն հսկայական ծախսեր, լաւագոյն մասնագիտական եւ որակեալ մարդուժը ներգրաւելու գծով: Հոս կու գայ Համասփիւռքեան Կրթական Հիմնադրամ մը ստեղծելու անհրաժեշտութիւնը: Հայ մարդը, եթէ հայ մնացած է ան, պիտի չզլանայ իր լուման ներդնել այս կենսական ու ճակատագրական նպատակին, քանզի ինչպիսին է հայ դպրոցը, նոյնպիսին կ'ըլլան ազգն ու հայրենիքը:

ԵՐԱՆ ԳՈՒՅՈՒՄՃԵԱՆ