Ազատ Խօսք - Ելեկտրոնային Անկախ Պարբերաթերթ

կայք էջ : www.azadkhosk.com

Խմբագիր - Երան Գույումճեան

Թիւ (71) Յուլիս 2017

Խմբագրական

ՄՏՈՐՈՒՄՆԵՐ ՍԵՒՐԻ ԴԱՇՆԱԳՐԻ ՄՕՏԱԼՈՒՏ ՏԱՐԵԴԱՐՁԻՆ ԱՌԹԻՒ...

kragan
Այս տարուան Օգոստոս 10-ին կը լրանայ Սեւրի Դաշնագրին 97-ամեակը եւ շուտով արդէն ան պիտի բոլորէ իր դարադարձը: Դաշնագիր մը այս, որուն հետ ածանցեալ Ուիլսոնեան սահմանները եղան, Յովհաննէս Քաջազնունիի բնութագրումով՝ «մի տեսակ կապոյտ թռչուն...անշօշափելի ու անհասանելի»: Այսօր, 97 տարի ետք, ի՞նչ կ'ըսեն մեզի Սեւրի Դաշնագիրը եւ Ուիլսոնի իրաւարար վճիռը: Ի՞նչ իմաստ ու արժէք ունին անոնք հայութեան եւ Հայաստանի լինելութեան համար:

Ինչպէս յայտնի է, 10 Օգոստոս 1920-ին, Սեւրի Դաշնագրով՝ յաղթական Դաշնակիցները պաշտօնապէս ճանաչում կու տային ու թուրքին կը պարտադրէին անկախ Հայաստանը, որուն սահմանները ճշդելու իրաւարար պարտականութիւնը կը ստանձնէր Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու ատենի նախագահ Վուտրօ Ուիլսոն: Սեւրի պայմանագիրը նաեւ կ'ամրագրէր. «Իրաւարար որոշումի օրէն սկսեալ Թուրքիան կը հրաժարի Հայաստանին փոխանցուելիք տարածքին նկատմամբ իր բոլոր իրաւունքներէն ու տիտղոսէն»: Իրաւարար այդ վճիռը կը կայացուէր 22 Նոյեմբեր 1920-ին, ԱՄՆ նախագահ Վուտրօ Ուիլսոնի կողմէ եւ պաշտօնապէս կը վերնագրուէր՝ «Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու նախագահի որոշումը Թուրքիոյ եւ Հայաստանի միջեւ սահմանի, Հայաստանի դէպի ծով ելքի եւ Հայաստանի սահմանին յարակից թրքական տարածքի ապառազմականացման վերաբերեալ»:

Ըստ իրաւարար վճիռին, Հայաստանի Հանրապետութեան տիտղոսն ու իրաւունքները պաշտօնապէս ճանաչում կը գտնէին՝ նախկին Օսմանեան կայսրութեան՝ Վանի, Պիթլիսի, Էրզրումի եւ Տրապիզոնի նահանգներուն վրայ՝ ընդհանուր առմամբ 103,599 քառ. քլմ: Այսպէս, Միացեալ Հայաստանի երազն էր որ իրաւական փաստաթուղթով վաւերացում կը ստանար ԱՄՆ նախագահ Վուտրօ Ուիլսոնի սահմանագծումով:

Յստակօրէն, Սեւրը եւ անոր հետ ածանցուող Ուիլսոնի սահմանները, Միացեալ Նահանգներու մեծ կնիքով ալ վաւերացուած, դիւանագիտական յաղթանակ են, պսակումը ազգային-ազատագրական մեր դարաւոր ոգորումներուն եւ մարտնչումներուն, միջազգային իրաւական ճանաչումը մեր պատմական հողային իրաւունքներուն: Միացեալ ամբողջական Հայաստանի պահանջատիրութեան միջազգային իրաւական հիմքը:

Ճիշդ է որ անիկա իրականութիւն չդարձաւ, քանզի 22 Նոյ.1920-ին՝ երբ աւարտին կը հասնէր Ուիլսոնեան սահմանագծումը, քեմալական ուժերը գրաւած էին Ալեքսանդրապոլը եւ կը սպառնային ամբողջ Հայաստանի եւ հայութեան լինելութեան: Այսօր ալ, «Ուիլսոնեան Հայաստան»ի հողատարածքը բռնագրաւուած է Թուրքիոյ կողմէ: Բայց արդեօ՞ք այդ բռնագրաւումը կը նշանակէ որ Թուրքիա de jure տէրն է այդ տարածքին: Իրաւագէտ Արա Պապեան ճշմարտօրէն կը հաստատէ. «1920 Նոյ. 22-ից առ այսօր այդ տարածքի վրայ նրա de facto իշխանութիւնը աւելին չէ, քան զուտ վարչական հսկողութիւն, այսինքն այնպիսին, ինչպիսին Թուրքիան ներկայումս ունի հիւսիսային Կիպրոսում»: Եւ կ'աւելցնէ որ ռազմական բռնազաւթումը չի կրնար յանգեցնել տարածքի օրինական իրաւատիրութեան:

Այսօր Սեւրի Դաշնագիրը եւ անոր յարակից Ուիլսոնեան սահմանագծումը մեռեալ փաստաթուղթ չեն երբեք, այլ մեր հողային պահանջատիրութեան պաշտօնական բանաձեւումը եւ իրաւական հիմնաւորումը՝ ներքին թէ արտաքին ճակատներու համար ալ: Պարտամուրհակ մը՝ զոր պէտք է կարենալ լաւագոյնս արժեւորել եւ արդիւնաւորել յօգուտ մեր արդար Դատի հետապնդումին, Ամբողջական Մէկ ու Միացեալ Հայաստանի տեսլականի կենսագործման:

Ասիկա իրագործելու համար, սակայն, անհրաժեշտ հրամայական է ունենալ եւ ցուցաբերել քաղաքական կամք ու վճռակամութիւն, պայքարի ու մաքառումի անկոտրում հաւատք ու կորով, հաւաքական ճիգերու ծրագրաւորում եւ նպատակասլացութիւն: Կատարուած իրողութիւնը չընդունելու եւ մերժելու յանդգնութիւն: Որքան տեղին կը հնչէ այս առնչութեամբ Վազգէն Շուշանեանի ցաւագին պատգամը. «Ընդունիլ կատարուած իրողութիւնը գերազանց տկարութիւն մըն է, որ ուղիղ մահուան կը տանի»:
Այսօր, հարց պիտի տանք ամենայն անկեղծութեամբ եւ զգաստութեամբ, թէ Արեւմտահայաստանի ազատագրութիւնը արդեօ՞ք կը գրաւէ իր առաջնահերթ տեղը՝ ազգային-քաղաքական մեր օրակարգին վրայ, թէ՞ ան տակաւ կը տժգունի ու կ'աղօտի՝ արեւմտահայութեան յետնորդներուն մօտ ցուցաբերուած տարագիրի ինքնութեան ու գիտակցութեան հետ միասին: Այստեղ, անտարակոյս, իրենց տխուր դերակատրութիւնը ունին ՀՀ իշխանութիւնները, որոնք քանիցս յայտարարած են որ մեր Հանրապետութիւնը հողային պահանջք չունի Թուրքիայէն, եւ, հետեւաբար, հայկական հողային հարցը միջազգայնացնելու որեւէ լուրջ աշխատանք տարած չեն ցարդ: Այժմ, առաւել քան երբեք, անհրաժեշտ է ձեւաւորել տարագիր հայութեան ներկայացուցչական, ընտրովի կայացած կեդրոնական մարմին եւ՝ ազգային համախոհութեամբ, մշակել համազգային ծրագիր՝ մեր Դատը արդիւնաւէտութեամբ հետապնդելու ուղղութեամբ:

Յարափոփոխ աշխարհաքաղաքական իրադրութեանց ներկայ ժամանակներուն մանաւանդ, երբ տակաւ կը զարթնու բազմաբեւեռ աշխարհակարգի մը դրուածքը, խիստ հաւանական է որ վերատեսութեան ենթարկուի Թուրքիոյ վերապահուած դերակատարումը եւ օրակարգի վրայ գայ Թուրքիոյ տարանջատումի խնդիրը՝ աշխարհի գերհզօր երեք ուժերուն՝ ԱՄՆ, Գերմանիոյ եւ Ռուսաստանի կողմէ: Վստահաբար, յայնժամ վերատեսութեան ենթարկուին՝ ի շարս այլոց, Սեւրի Դաշնագրի գործադրութեան հարցը, Քիւրտիստանի եւ Արեւմտահայաստանի անկախութեան դատերը, նախագահ Ուիլսոնի իրաւարար վճիռը...

Եւ կարեւորագոյն հարցադրումը. պատրա՞ստ է համահայութիւնը ի Հայաստան եւ ի սփիւռս աշխարհի՝ վերարծարծելու մեր պատմական հողային իրաւունքները եւ Պահանջատէրի լիիրաւ եւ լիարժէք կեցուածքով, իրաւաքաղաքական վճռակամութեամբ եւ յանձնառութեամբ դիմելու երեք վերոնշեալ գերհզօրներու ղեկավարներուն, ինչպէս նաեւ միջազգային ատեաններուն, կեանքի կոչելու համար Սեւրի Դաշնագիրը եւ անոր հետ ածանցեալ Ուիլսոնի իրաւարար վճիռը:

Պատմութեան հազարամեակներու փորձը կը վկայէ որ Դատ մը կը մեռնի միայն այն ատեն, երբ Դատին իրաւատէրը լքէ զայն, կամ՝ պահանջատէրը չդառնայ անոր, ծրագրաւորուած եւ նպատակասլաց ճիգերով եւ աշխատանքով:

ԵՐԱՆ ԳՈՒՅՈՒՄՃԵԱՆ