Ազատ Խօսք - Ելեկտրոնային Անկախ Պարբերաթերթ

կայք էջ : www.azadkhosk.com

Խմբագիր - Երան Գույումճեան

Թիւ (118) Նոյեմբեր 2021

Խմբագրական

22 ՆՈՅԵՄԲԵՐԸ ՄԵՐ ՀԱՅՐԵՆԱՏԻՐՈՒԹԵԱՆ ՕՐՆ Է

kragan
 
22 Նոյեմբերը Ուիլսընեան Իրաւարար վճիռին 101-րդ տարեդարձն է:

Այս օրերուն, եւ ընդհանրապէս ալ, երբ նոր թափ կը ստանայ հայ-թրքական «հաշտեցման» խնդիրը, պետական-քաղաքական օրակարգի վրայ կու գայ հայ-ազրպէյճանական «խաղաղութեան» համաձայնութեան ստորագրութեան հարցը, սահմանագծման եւ սահմանազատման պատրուակով Ատրպէյճանի տարածքային ամբողջականութիւնը ճանչնալու ծուղակը ի վնաս Հայաստանի եւ Արցախի հողային իրաւունքներուն, հրատապ կը դառնան Սեւրի պայմանագիրը եւ անկէ բխող Ուիլսընեան իրաւարար վճիռի իրաւաթուղթը: Անոնց վերարծարծումն ու վերարժեւորումը:

Արդարեւ, 30 Հոկտեմբեր 1918-ին, Մուտրոսի զինադադարով՝ Օսմանեան կայսրութիւնը կը ճանչնար իր պարտութիւնը, այնուհետեւ՝ միւս երկիրները նոյնպէս, Աւստրո-Հունգարիան, Պուլկարիան եւ Գերմանիան: 1919-ի Յունուարէն սկսեալ, Փարիզի մէջ կը գումարուէր Փարիզի խաղաղութեան վեհաժողովը, որուն մէկ կողմէ կը մասնակցէին յաղթող երկիրները՝ Բրիտանիա, Ֆրանսա, Իտալիս, ԱՄՆ-ը եւ այլ, որոնց կարգին նաեւ՝ Հայաստանի Հանրապետութիւնը, իսկ միւս կողմէ, պարտուող երկիրները՝ Գերմանիան, Աւստրո-Հունգարիան, Պուլկարիան եւ Օսմանեան կայսրութիւնը:

1920 թուականի Ապրիլին, Իտալիոյ Սան-Ռեմօ քաղաքին մէջ կը կայանար Անթանթի տէրութիւններու (Անգլիոյ, Ֆրանսայի և Իտալիայի) ղեկավարներու համաժողովը, ուր կը մշակուէր եւ Օսմանեան Թուրքիոյ կառավարութեան կը ներկայացուէր յառաջիկայ հաշտութեան պայմանագրի նախագիծը։ Այստեղ կը յստակեցուէին նաեւ Հայկական հարցի հետ կապուած շարք մը խնդիրներ՝ մանտադի, տարածքներու, ռազմական օգնութեան և այլն։

Եւ վերջապէս, 1920 թուականի Օգոստոս 10-ին, Փարիզի Սեւր կոչուող արուարձանին մէջ, Անթանթի երկիրները սուլթանական Թուրքիոյ հետ կը կնքէին հաշտութեան պայմանագիր։ Հայաստանի կողմէ պայմանագիրը կը ստորագրէր հանրապետութեան պատուիրակութեան ղեկավար Աւետիս Ահարոնեանը։

Պայմանագրի շարք մը յօդուածները կը վերաբերէին Հայաստանին։ Օսմանեան Թուրքիան կը պարտաւորուէր ճանչնալ Միացեալ Հայաստանը։ Հայաստանին էին անցնելու Էրզրումի, Տրապիզոնի, Վանի և Պիթլիսի նահանգները ոչ ամբողջութեամբ՝ ընդամէնը 90 հազար քառ. քմ. ելքով դէպի Սեւ ծով։ Հայ-թուրքական պետական սահմանը որոշելու էր ԱՄՆ-ի նախագահը, Վուտրօ ՈՒԻԼՍԸՆը, որ 17 Մայիս 1920-ին կու տար իր պաշտօնական համաձայնութիւնը՝ որպէս իրաւարար հանդէս գալու: ԱՄՆ նախագահը՝ յետ իրաւասու մարմիններուն եւ աշխատանքային խումբին մանրազնին ուսումնասիրութեան, կը կայացնէր իրաւարար վճիռը եւ զայն կը ներկայացնէր 22 Նոյեմբեր 1920-ին:

Եւ այսպէս, համաձայն ԱՄՆ նախագահ ՈՒԻԼՍԸՆի իրաւարար վճիռին, հայ-թուրքական սահմանը կը սկսի Իրանին սահմանամերձ Կոտուր քաղաքէն, կ'անցնի Վանայ լիճի հարաւարեւմուտք եւ Պիթլիս ու Մուշ քաղաքներէն հարաւ-արեւմուտք: Այնուհետեւ, սահմանը կը ձգուի դէպի հիւսիս, կ'անցնի Երզնկայէն ոչ հեռու…եւ կ'ապահովէ Հայաստանի անվտանգութիւնը: Հայաստանին դէպի Սեւ ծով ելք ապահովելու համար, սահմանը կ'անցնի Տերսիմէն հիւսիս: Համաձայն ՈՒԻԼՍԸՆի իրաւարար վճիռին, Հայաստանին կը տրուէր ընդհանուր առմամբ 103,599 քառ. քմ. տարածք (Աղբիւր՝ Վիքիբետիա):

ՈՒԻԼՍԸՆի իրաւարար վճիռն առ այսօր կը մնայ չիրագործուած, քանի որ քեմալական Թուրքիան, յենուելով Խորհրդային Ռուսաստանի ռազմաքաղաքական աջակցութեան վրայ եւ օգտուելով արեւմտեան տէրութիւններու թողտուութենէն, յամառ պայքար կը սկսէր ծաւալել՝ խախտելով Մուտրոսի զինադադարը եւ ոտնահարելով Սեւրի պայմանագիրը։ 1920 թուականի թուրք-հայկական պատերազմի ընթացքին, Հայաստանի Հանրապետութիւնը պարտութիւն կրեց, 2 Դեկտեմբեր 1920-ին՝ յանձնեց իշխանութիւնը պոլշեւիկներուն, իսկ արդէն ՀՀ օրինական իշխանութիւն չհանդիսացող կառավարութեան որոշ անդամներ հարկադրուած ստորագրեցին 1920 թուականի Դեկտեմբեր 3-ի Ալեքսանդրապոլի պայմանագիրը, որով փրկեցին իրենց կեանքը եւ հրաժարեցան Սեւրի հաշտութեան պայմանագրէն։ Թուրքիոյ անունով, Ալեքսանդրապոլի պայմանագիրը կնքեցին դեռեւս Թուրքիոյ օրինական իշխանութիւնը չներկայացնող անձինք։ Այսպիսով, ըստ միջազգային իրաւունքի, Ալեքսանդրապոլի պայմանագիրն ի սկզբանէ անօրինական էր և անվաւեր։
Կարեւորութեամբ պիտի նշենք որ Իրաւարար վճիռը վերջնական է եւ պարտադիր կատարման համար: Անիկա չունի ժամանակային սահմանափակում, եւ անոր կարգավիճակը կախում չունի վճիռին հետագայ ճակատագրէն: Ըստ միջազգային իրաւունքին, կողմերը, համաձայնելով իրաւարար որոշումին ներկայացնել իրենց վէճը, մէկընդմիշտ կ'ընդունին, որ իրենց կողմէ կատարման համար պարտադիր կ'ըլլայ իրաւարարի ցանկացած վճիռ: ՈՒԻԼՍԸՆի իրաւարար վճիռը պարտադիր է բոլոր հայցուորներուն համար, որոնք ներկայիս հետեւեալ երկիրներն են՝ Միացեալ Թագաւորութիւն, Գանատա, Աւստրալիա, Նոր Զելանտիա, Հարաւային Ափրիկէ, Հնդկաստան, Փաքիստան, Պանկլատէշ, Ֆրանսա, Իտալիա, Ճաբոնիա, Պելճիքա, Յունաստան, Լեհաստան, Փորթուգալիա, Ռումինիա, Չեխիա, Սլովաքիա, Սերպիա, Խորվաթիա, Սլովենիա, Պոսնիա, Հերցեկովինա, Մակեդոնիա և Մոնթենեկրօ: Անիկա պարտադիր է նաեւ իրաւարարին՝ Միացեալ Նահանգներու համար, քանի որ ԱՄՆ նախագահի ցանկացած պաշտօնական դիրքորոշում կը հանդիսանայ երկրի դիրքորոշումը և իրաւարարութենէն բխող քայլերը պարտադիր են կատարման համար: Ի դէպ, իրաւարար վճիռը կը կրէ ԱՄՆ-ու պաշտօնական մեծ կնիքը:

Ուիլսընեան վճիռը իրաւամբ Հայոց Պատմութեան մեծագոյն ռազմավարական յաղթանակներէն մէկն է, որ թէեւ կեանքի չկոչուեցաւ վերոնշեալ պայմաններու բերումով, սակայն անիկա մեր Պահանջատիրութեան Դատին կու տայ միջազգային օրէնքի իրաւական ոյժ եւ կը հաստատագրէ ազատ, անկախ եւ միացեալ Հայաստանի իրաւական տեսլականը:

Դժբախտաբար, վերանկախացած Հայաստանի յաջորդական ղեկավարները արժանի կշիռը չտուին երբեք Ուիլսընեան իրաւաթուղթին, Արեւմտեան բռնագրաւուած Հայաստանի հայկական իրաւական տիտղոսի իրաւունքին, որ նուիրագործուած է Ուիլսընեան իրաւաթուղթով, այլ ընդհակառակն՝ 2008-ին կնքեցին Հայաստան-Թուրքիա տխրահռչակ արձանագրութիւնները, որպէս արդիւնք Սերժ Սարգսեանի վարած ֆութպոլային դիւանագիտութեան: Եւ հիմա ալ՝ հետամուտ են «բարիդրացիական յարաբերութիւններ» հաստատել հայասպան թուրքին հետ, կնքահայրութեամբ Ռուսաստանի Դաշնութեան նախագահ Փութինին, ինչ որ ուրացումն ու ժխտումն է հայ Պահանջատիրութեան Դատին եւ թուրք-ազերիական ծուղակին յանձնուելու ՅԱՆՁՆՈՒՈՂԱԿԱՆ քաղաքականութիւն է:

Պատմաբան, վերլուծաբան Դոկտ.Արմէն Այվազեան դիպուկ կերպով կ'արձանագրէ. « Եթէ ՀՀ-ն չլռէր Արեւմտեան Հայաստանի թուրքական օկուպացիայի (բռնագրաւման) մասին, Թուրքիան չէր համարձակուի մեղադրել հայերին Արցախն օկուպացնելու մէջ»:

Աւելին, ան կը նշէ այնքան իրաւացիօրէն որ Ատրպէյճանի, ապա և Թուրքիայի հետ հապշտապ, ոտքի վրայ «խաղաղության պայմանագրեր» ստորագրելը՝ հրաժարիլ է սեփական պատմութենէն, ազգային արդար իրաւունքներու պաշտպանութենէն և թուրք-ատրպէյճանական չընդհատուելիք յարձակումներուն որեւէ դիմադրութիւն ցոյց տալէն։ Ան հաւասարազօր է սեփական ստորագրութեամբ՝ Օսմանեան կայսրութեան մէջ և անոր իրաւայաջորդ ֆաշիստական Թուրքիոյ մէջ՝ 1893-1923 թթ. իրականացուած Հայոց ցեղասպանութեան հետեւանքները օրինականացնելուն։ Նմանապէս, անիկա կը նշանակէ հրաժարիլ սեփական անվտանգութիւնն ապահովելու նուազագոյն երաշխիքներէն (յատկապէս՝ հողային երաշխիքներէն) և յոյսը դնել բացառապէս ՌԴ տրամադրելիք անկայուն և մշտապէս վերանայման ենթակայ երաշխիքներու վրայ։

Այսօր մեր իրաւունքներուն լիարժէք ՏԷՐ կանգնելու, թուրք-ազերի ծուղակէն աչալրջօրէն հեռու կենալու, Ուիլսընեան իրաւարար վճիռի ՅԱՂԹԱԹՈՒՂԹՆ ու ԻՐԱՒԱԹՈՒՂԸ մեր Պահանջատիրութեան հիմնախարիսխը դարձնելու պահն է, միասնական եւ միահամուռ ոյժերով ու կարելիութիւններով, նպատակասլաց աշխատանքով, Արցախէն Զանգեզուր, Ստեփանակերտէն Երեւան ու մինչեւ ամենահեռաւոր հայագաղութները Սփիւռքի:

ԵՐԱՆ ԳՈՒՅՈՒՄՃԵԱՆ