Ազատ Խօսք - Ելեկտրոնային Անկախ Պարբերաթերթ

կայք էջ : www.azadkhosk.com

Խմբագիր - Երան Գույումճեան

Թիւ (100) Մարտ 2020

Խմբագրական

Ո՞ՒՐ Կ'ԵՐԹԱՅ ՀԱՅ ԿԻՆԸ

kraganԱմէն տարի, Մարտի 8-ին՝ քաղաքակիրթ աշխարհը կը տօնակատարէ Կանանց Միջազգային Օրը, մեծարելով կինը, լուսարձակի տակ առնելով կանանց իրաւունքներու հարցը եւ արժեւորելով անոնց տեղն ու դերը մարդկային հասարակութեան մէջ ընդհանրապէս: Դժուար է ըսել, սակայն, թէ կիներէն քանիներ կը փորձեն վերամտածել իրենք զիրենք, հարցադրել թէ ի՞նչ է իրենց էական դերն ու կոչումը մարդկային ընկերութեան մէջ, ի՞նչ են իրենց իրաւունքներն ու պարտաւորութիւնները:

Ո՞վ է կինը վերջապէս եւ, մեր պարագային, ո՞վ է հայ կինը:
Վաղուց ըսուած է, թէ «Կինը ազգի մը սիրտն է»: Այսինքն, անոր տեղն ու դերը որոշադրիչ են ազգի ու ժողովուրդի մը համար, քանզի կինն է առաջին դաստիարակը մարդուն, ծնուցիչն ու սնուցիչը մարդ-անհատին ֆիզիքական թէ հոգեբարոյական կազմաւորումին:

Կինն է, որ՝ ինչպէս սիրտը մարմնին մէջ, կենարար աւիւն ու աւիշ կը ներարկէ հաւաքականութեան մը, ազգի մը մարմնին, պայմանաւորելով անոր ուժականութիւնը: Հետեւաբար, որքան առողջ բաբախէ այդ սիրտը, այնքան առողջ կ'ընծայուի հասարակութեան ու ազգի կեանքը: Նոյն տրամաբանութեամբ ալ, որքան լաւ դաստիարակուած ըլլայ կինը, այնքան խոստումնալից կը դառնայ հաւաքական յառաջդիմութեան հեռանկարը: Ի զուր չէ ըսուած, թէ՝ «Մայրերու ափին մէջ պիտի փնտռել ազգերու ապագան»: Անմիջապէս աւելցնելու ենք, սակայն, որ «դաստիարակուած ըլլալ» չի նշանակեր անպայմանօրէն բարձրագոյն ուսման վկայական ստացած կամ գիտելիքներ ամբարած ըլլալ: Դաստիարակութեան հիմնաքարը ինքնաճանաչումն է, ինքնագիտակցութիւնը եւ պատասխանատւութեան ու արժանապատւութեան ոգին:

Մեր ժողովուրդը շատ բարձր գնահատած ու արժեւորած է հայ կնոջ, հայ մօր կոչումը՝ ոչ միայն ընտանիքէն ներս, այլ առհասարակ հայ կեանքին մէջ: Վկայ՝ ան իր հայրենիքը կոչած է Մայր Հայրենիք, իր Մեծասքանչ լեզուն՝ Մայրենի Լեզու, Մայր Հայաստանը ներկայացուցած է վեհաշուք մօր կերպարով՝ սուր ի ձեռին, քանզի ան միշտ ալ հաւատացած է, որ մայրն է որ ծնունդ եւ սնունդ կու տայ ազգին, կը դաստիարակէ զայն, անխաթար կը պահէ ու կը պաշտպանէ սերունդէ-սերունդ ազգային մեր արժէքներն ու սրբութիւնները, ազգային ինքնութիւնն ու ոգին....հայրենեաց հողը սրբազան...: «Մայ՛ր, դարեր, սուրբ է եղեր Քեզ համար գիր ու օճախ, Դու քո շունչով ես պահեր Մեր հին ոգին կենդանի», պիտի ըսէր Սիլվա Կապուտիկեան, իր թեւաւոր խօսքով...:

Հայուհին է որ դաստիարակած ու ոգեշնչած է Վարդանանց պանծալի սերունդը, անձնուրացութեամբ յանձն առած է ամէն դժուարութիւն ու զրկանք, որպէս «Փափկասուն Տիկնայք Հայոց աշխարհի»: Հայրենակերտումի սրբազան աշխատանքին՝ հայուհին բերած է իր սրտանուէր մասնակցութիւնը, ստեղծելով ու ծաղկեցնելով ձեռագիր մատեաններ, նախաձեռնելով՝ բազում վանքերու թէ ճարտարապետական կոթողներու կառուցման վսեմ գործը: Աւելին, հայուհին դարձած է գործօն մասնակիցը հայ ազգային-ազատագրական պայքարին: Արդարեւ, 19-րդ դարի վերջին քառորդին, անուանի կանանց նախաձեռնութեամբ, ինչպիսիք են Զապէլ Եսայեան, Սրբուհի Տիւսաբ, Զապէլ Ասատուր, Արշակուհի Թէոդիկ եւ ուրիշներ, հիմնուեցան «Ազգանուէր հայուհեաց Միութիւնը», «Դպրոցասէր տիկնանց ընկերութիւնը» եւ այլ կազմակերպութիւններ, ուր ազգային դաստիարակութեան սերմերը շուտով ծլարձակեցան՝ Սասունի, Զէյթունի, Վանի եւ այլ հերոսամարտերու ընթացքին, ուր շատ մը կին հայդուկներ փայլեցան իրենց խիզախութեամբ եւ հերոսական ոգիով, հայոց պատմութեան տալով Սօսէի եւ Շաքէի նման տիպարներ:
Եղեռնի գեհենային օրերուն, հայ մայրն էր դարձեալ, որ՝ որպէս հաւատարիմ կրողը հայ ոգիին, Տէր-Զօրի անապատի աւազներուն վրայ դրոշմեց Հայոց Այբուբենը եւ զայն յանձնեց գալիք սերունդներուն, որպէս հայ ընկերութեան հիմնաքար ու գերագոյն արժէք, ազգի փրկութեան երաշխիք: Իսկ յետ-Եղեռնեան հայրենազուրկ պայմաններու տակ, տարագիր հայուհին եղաւ յառաջամարտիկը հայապահպանման եւ հայակերտումի մեր բոլորանուէր ճիգերուն...

Ո՞ւր է, սակայն, հայ կինը, հայուհին այսօր:

Մեր ժամանակներու սպառողական եւ նիւթապաշտ հասարակութեան դրուածքը եւ համաշխարհայնացման ահեղ յորձանքը կը սպառնան տրորել ու խեղդամահ ընել հոգեւոր ու բարոյական արժէքներ, ազգային դիմագիծ ու ազգային ոգի, պատմութիւն ու մշակոյթ: Համատարած երեւոյթ դարձեր են ընչաքաղց, քաղքենիական ու հաճոյամոլ կենցաղը, «ո՛ւր հաց, հո՛ն կաց»ի գործնապաշտ կենսափիլիսոփայութիւնը, օտարամոլութեան վարակը, որոնք բարոյական-գաղափարական տագնապ ու ճգնաժամ կը ստեղծեն քիչ մը ամէնուր՝ ազգային մեր կեանքին մէջ:

Այսօր, սերունդներու իրաւ դաստիարակութեան եւ ի մասնաւորի հայեցի դաստիարակութեան հիմնական տագնապ կայ, երբ տակաւ կը շատնայ թիւը այն մայրերուն, որոնք իրենց զաւակները կը դաստիարակեն գերազանցօրէն գործնապաշտ մտահոգութիւններով..., հայ դպրոցն ու հայերէնը նկատելով անշահաբեր եւ ոչ էական՝ կեանքի մէջ յաջողութիւն եւ դիրք ձեռքբերելու համար:

Սարսափազդու պիտի ըլլար երեւակայել թէ ի՞նչ կրնայ ըլլալ, եթէ նման վերաբերմունքը դառնայ ընդհանրական..., եթէ ունենանք հոգեւոր-ազգային արժէքներէ պարպուած, գաղափարազուրկ սերունդ մը, զոր կարելի պիտի ըլլար գնել երեսուն խեղճ արծաթով..: Նման անձերէ կազմուած պետութիւնն ու հայրենիքն անգամ կարելի պիտի ըլլար դիւրաւ գրաւել դրամով, առանց զէնք ու թնդանօթի, առանց կռիւ ու պատերազմի...: Եւ տարակոյսէ վեր է, որ ազգային-բարոյական-մշակութային արժէքներու եւ գաղափարականի հէնքն է, որ կրնայ ստեղծել հզօրագոյն դիմադրականութիւնը, եւ որոնց առաջին եւ գերագոյն սերմանողն է հայ մայրը:

Այսօր, առաւել քան երբե՛ք, այժմէական եւ հրատապ կը հնչէ Միքայէլ Նալպանտեանի խորիմաստ պատգամը.- «Հայ կինը պէտք է հայութիւն հագնի, ու իր կաթով եւ բարոյական սնունդով սնուցանի իր երեխաներին եւ նրանց սրտում ցրի ազգութեան սերմը»:

Հոգեբարոյական ճգնաժամի, ազգերու համահարթեցման եւ գաղափարազուրկ մեր ժամանակներուն, այս պատգամին խորագոյն ըմբռնումով եւ գիտակցութեամբ՝ հայուհին պարտի վերարժեւորել եւ նոր ընթացք տալ ազգակերտումի իր ճակատագրական առաքելութեան ու կոչումին:

ԵՐԱՆ ԳՈՒՅՈՒՄՃԵԱՆ