Ազատ Խօսք - Ելեկտրոնային Անկախ Պարբերաթերթ

կայք էջ : www.azadkhosk.com

Խմբագիր - Երան Գույումճեան

Թիւ (93) Յուլիս 2019

Յօդուածներ

ՅԻՇԵԼՈՎ ՏԱՐԱԲԱԽՏ ՄԵՍՐՈՊ ՊԱՏՐԻԱՐՔԸ - 14

ՊԱՏՐԻԱՐՔԱՐԱՆ ԵՒ Հ.Բ.Ը.Մ ԴԷՄ ԱՌ ԴԷՄ

Գրեց՝ ԼԵՒՈՆ ՇԱՌՈՅԵԱՆ

antsoutarts1a
Գործնականօրէն, Մեսրոպ պատրիարք գահակալեց հազիւ 8-9 տարի` 1998-ի Նոյեմբերէն մինչեւ 2007-ի վերջերը, երբ յայտնաբերուեցան իր խորհրդաւոր հիւանդութեան լուրջ նախանշաններն ու հետեւանքները եւ ան, հետզհետէ, ամբողջովին դադրեցաւ գիտակից ու աշխատունակ տարր մը ըլլալէ:
Այս կարճատեւ ժամանակաշրջանի ամենէն բեղմնաւոր եւ յուսալից տարիներն ալ ԱՌԱՋԻՆ ՀԻՆԳ ՏԱՐԻՆԵՐԸ եղան, որովհետեւ պատրիարք սրբազանը, աւելի ուշ, 2005 թուականէն ասդին, գրեթէ կորսնցուց այն անդորրալի ու խաղաղաւէտ կենցաղը, որ կ'ակնկալուէր թէ ի՛րը պիտի ըլլար, ու դէմ-յանդիման եկաւ չափազանց նեղացուցիչ նորաբնոյթ տաղտուկներու:
Զորօրինակ, ան շատ սուր բախումներ ունեցաւ Հ.Բ.Ը.Մ.-ի Նիւ Եորքի կեդրոնական ղեկավարութեան հետ, յետոյ անհաւատալի համեմատութիւններու հասնող բախումներ ունեցաւ պոլսահայ թերթերու հետ («Ժամանակ» եւ «Ակօս»). Հայոց ցեղասպանութեան հարցով իր վրայ հրաւիրեց թուրք որոշ շրջանակներու անզսպելի զայրոյթը եւ այլն, եւ այլն:
Պէտք է խոստովանիլ սակայն, որ նշեալ տաղտուկներուն մէկ կարեւոր մասը արդիւնքն էր պատրիարք սրբազանին յախուռն նկարագրին եւ իր զօրաւոր անհատականութենէն բխող անտեղիտալի կեցուածքներուն:
Հայկական Բարեգործական Ընդհանուր Միութեան Կեդրոնական Վարչութեան հետ իր ունեցած բախումը մէկն էր, ահաւասիկ, այն հարցերէն, որոնք հայ մամուլի մէջ փոթորիկ մը յառաջացուցին Մեսրոպ պատրիարքին անունին շուրջ:
Ի՞նչ էր խնդիրը:
Սփիւռքահայ կեանքին ու մամուլին հետեւողները պիտի յիշեն, որ Հ.Բ.Ը.Մ.-ի Նիւ Եորքի կեդրոնը 2004-ին որոշեր էր վերջնականապէս փակել Կիպրոսի Մելգոնեան Կրթական Հաստատութիւնը, այլեւս անպտուղ նկատելով անոր գոյութիւնն ու գործունէութիւնը: Այս ոչ-ցանկալի ու տխուր որոշումը թեր ու դէմ կարծիքներու եւ հակադրութիւններու դուռ բացեր էր ամէնուրեք: Մելգոնեան վարժարանի աշխարհատարած նախկին սաները զօրաշարժի ենթարկած էին իրենք զիրենք՝ խափանելու համար իրենց սիրելի դպրոցին փակումը: Բայց Հ.Բ.Ը.Մ.-ի ղեկավարութիւնը կը թուի թէ անխախտ էր իր որոշումին մէջ: Ետդարձ կատարելու տրամադրութիւն չունէր:
Շիկացած մթնոլորտ մը կը տիրէր Հ.Բ.Ը.Մ.-ի մասնաճիւղերուն մէջ` Պէյրութէն մինչեւ Լոս Անճըլըս:
Ճի՛շդ այդ օրերուն (2005-ի Յունուարին), ռումբի պայթիւնի մը չափ զօրաւոր հնչեց այն լուրը, ըստ որուն՝ Պոլսոյ Պատրիարքութիւնը Գալիֆորնիոյ Գերագոյն Ատեանին (աւելի ետք ալ` Նիկոսիոյ դատարաններէն մէկուն) մօտ դատ բացած էր Հ.Բ.Ը.Մ.-ի դէմ, նիւթական ու բարոյական որոշ պահանջներով:
Ի՞նչ պատահած էր: Մեսրոպ պատրիարք ի՞նչ դրդապատճառներով այսպիսի դատական հարց մը կը յարուցէր անակնկալօրէն, ճակատ բանալով հայ իրականութեան մեծագոյն կազմակերպութիւններէն մէկուն դէմ:

Պատրիարքարանը, ըստ երեւոյթին, երկու դրդապատճառ ունէր.
Ա) Ան կը խորհէր որ Հ.Բ.Ը.Մ.-ը Մելգոնեան վարժարանը փակելու իրաւունք չունի, որովհետեւ միութիւնը միայն ԿՏԱԿԱԿԱՏԱՐՆ Է Մելգոնեան բարերար եղբայրներու կտակին. այսինքն` դպրոցը փակելու, անոր տարածքներն ու շէնքերը ծախելու իրաւունք չունի:

Բ) Ան յիշեցնելէ ետք՝ թէ Մելգոնեան Կտակը նախապէս (20-ական թուականներու սկիզբը) Կ. Պոլսոյ Պատրիարքութեան տնօրինումին յանձնուած էր, եւ միայն 1926-ին է որ փոխանցուած էր Հ.Բ.Ը.Մ.-ին, հիմա կը յուշէր, որ այդ նոյն թուականին ստորագրուած ԵՌԱԿՈՂՄ համաձայնութեամբ մը (Հ.Բ.Ը.Մ., Պատրիարքարան եւ Կարապետ աղա Մելգոնեան) Հ.Բ.Ը.Մ.-ը ամէն տարի 1000 անգլիական ոսկի պարտէր տրամադրել Կ. Պոլսոյ աթոռին: Այս խոստումը բնաւ չէր յարգուած:
Հանրային կարծիքը շատ ալ յստակ գաղափար մը չունէր անշուշտ վերի մանրամասնութիւններուն մասին: Ոմանք կը խորհէին որ Պատրիարքարանը լուրջ սխալ մը գործած էր դատական հարց յարուցելով հայկական մեծ կազմակերպութեան մը դէմ: Եթէ նիւթական մատակարարումի թերացումներ կային, կարելի չէ՞ր զանոնք հարթել «ներքին» կարգով, հեռու` օտար դատարաններու ատեաններէն...:
Հ.Բ.Ը.Մ.-ի Նիւ Եորքի կեդրոնը կծու ոճով շարադրուած քանի մը հաղորդագրութիւններով հակազդեց Մեսրոպ պատրիարքին: Հակազդեցութիւն ցուցաբերեց նաեւ Ռամկավար Ազատական Կուսակցութիւնը: Անոնք անճիշդ ու աղաւաղեալ նկատեցին պատրիարքին մեղադրանքները ու զայն ամբաստանեցին թուրք պետութեան ցուցմունքներով շարժած ըլլալու յանցանքով...
Շուրջ տարի մը անց (2005 Դեկտեմբեր), մինչ կը շարունակուէր դատական գործընթացը, Մեսրոպ պատրիարք ի՛ր իսկ ստորագրութեամբ` պոլսահայ մամուլին մէջ լոյս կ'ընծայէր «Մելգոնեանի տագնապը հայ մշակոյթի ճգնաժամն է» խորագրով լուսաբանական ընդարձակ գրութիւն մը, որով անգամ մը եւս կը պաշտպանէր Մելգոնեան վարժարանի փակումին ընդդիմանալու իր սկզբունքային կեցուածքը ու քայլ մը առաջ ալ երթալով՝ կը պահանջէր որ Հ.Բ.Ը.Մ., եթէ այլեւս ձեռնհաս չէ մատակարարելու իր խնամքին յանձնուած այդ դպրոցը, հրաժարէր իր կտակակատարի իրաւունքներէն ու նո՛ր վարչութեան մը կամ մարմինի մը յանձնէր վարժարանին ղեկը: Ըստ իրեն՝ «Մելգոնեան կրթօճախը փակել` ոճիր է, իսկ Ազգային Կտակ մը անարգել՝ յանցանք»:
Իր այս գրութեան մէջ, ի տարբերութիւն նախապէս արտայայտուած դիտաւորութիւններու, պատրիարքը նիւթական ակնկալութեան որեւէ ակնարկութիւն չէր կատարեր բնաւ, այլ պարզապէս կը շեշտէր, թէ Պոլսոյ Պատրիարքութիւնը ԻՐԱՒԱԿԱՆ ու ՄՇԱԿՈՒԹԱՅԻՆ երկակի պատասխանատւութիւններ ունի Մելգոնեան վարժարանին նկատմամբ: Պատրիարք սրբազանը նկատել կու տար, որ այս դպրոցը, իր աշխարհագրական դիրքին իսկ բերումով, կրնայ դիւրաւ վայելել Եւրոմիութեան պաշտօնական պաշտպանութիւնը եւ կրնայ օգտուիլ նաեւ անոր որոշ հիմնադրամներէն՝ տեղական ու փոքրամասնական մշակոյթներու պահպանման գծով:
Իսկապէս, լրջօրէն արժեւորուեցա՞ն Մելգոնեանը բաց պահելու, անոր նիւթական կամ այլ դժուարութիւնները բառնալու, զայն Եւրոմիութեան շրջանակէն ներս՝ հայեցի կրթութեան ուժեղ կեդրոնի մը վերածելու բոլոր հնարաւորութիւնները:
Պոլսոյ Պատրիարքութիւնը այս դատը կորսնցուց:
Չոր ու տխուր իրականութիւն մըն է հիմա, որ Մելգոնեան Կրթական Հաստատութիւնը ա՛լ չկա՜յ: Անիկա փակեց իր դռները 2004-2005 ուսումնական տարեշրջանի աւարտին:
Երբեմնի այս պատկառելի հաստատութեան հսկայ շէնքերը, իրենց բազմատասնեակ դասասենեակներով, թափուր են՝ Գրիգոր եւ Կարապետ Մելգոնեան կեսարացի կտակարար եղբայրներու կիսանդրիներուն քարացած նայուածքներուն տակ...
Լ.Շ.
sharoyanlevon@gmail.com
Հալէպ
(Շարունակելի)