Ազատ Խօսք - Ելեկտրոնային Անկախ Պարբերաթերթ

կայք էջ : www.azadkhosk.com

Խմբագիր - Երան Գույումճեան

Թիւ (82) Յուլիս 2018

Յօդուածներ

ՄՏՈՐՈՒՄՆԵՐ ՄԵԼԳՈՆԵԱՆ ԿՐԹԱԿԱՆ ՀԱՍՏԱՏՈՒԹԵԱՆ 90-ԱՄԵԱԿԻ ՀԱՄԱԽՄԲՈՒՄԻՆ ԵՐԿՐՈՐԴ ՏԱՐԵԴԱՐՁԻՆ ԱՌԻԹՈՎ

Վարդան Թաշճեան

6 Մարտ, 2018 , Նիկոսիա

antsoutarts1aԵկա՛ն, տեսա՛ն, ուրախացա՛ն, լացի՛ն, հառաչեցի՜ն, գացին...
Եւ այդ տարին, 2016-Յուլիսի կէսին, ամայութեան ու մթութեան մէջ կորսուած «Լուսոյ Տաճար»ը տասը տարիէն աւելի տեւող իր մահաքունէն աչքերը քիչ մը բացաւ, տեսաւ կեանք ու լոյս, մի քանի օր միայն եւ դարձեալ
խորասուզուեցաւ իր coma-ին մէջ:
Ամերիկայէն մինչեւ Աւստրալիա, Գանատայէն մինչեւ Պանքոք, Տուպայիէն մինչեւ Պէյրութ, Լոնտոնէն, Փարիզէն ու Աթէնքէն մինչեւ Երեւան եւ հարկաւ՝ Կիպրոսէն հարիւրաւոր Մելգոնեան- ցիներու քանի մը սերունդ, ամենահին սաներէն մինչեւ վերջին սանուհիները, ճչոցաւոր բացագանչութիւններով զիրար
վերագտան, տարածուն բազուկներու սեղմումով ողջագուրուեցան ու ապա՝ գիրկնդխառն,
փաթթուած մնացին անխօս, անշարժ, ականջալուր միմիայն՝ իրենց սրտի տրոփին... Յետոյ, ձեռք-ձեռքի, կողք-կողքի երկիւղածութեամբ մրմնջեցին իրենց աղօթքը, անցեալի բարի սովորութեամբ՝ մեծ բարերարներու դամբանին առջեւ, թնդացուցին «Անմահ Լուսոյ»ն եւ վերանորոգեցին իրենց ուխտն ու հաւատարմութիւնը հանդէպ անզուգական, պատուական ու պատմական այս կրթարանին:
Ձայնագրիչ մեքենայի նման , ժամանակը երկու տարբեր վազք արձանագրած եղաւ հո՛ն, աննախընթաց պահերու հոլովոյթին ընդմէջէն: Նախ՝ «արագ յետադարձ» իր կոճակով համախմբումին մասնակցող ամէն մէկ Մելգոնեանցի յիշողութեան իր պաստառին վրայէն քաղեց ու փոխանակեց դպրոցական օրերու քաղցր ու անփոխարինելի փունջը... Յուշե՜ր, յիշատակնե՜ր՝ ձեռնարկներու, հանդէսներու, խաղերու, ուսուցիչներու, անկարգութիւններու, կատակներու, պատիժներու, սէրերո՜ւ, սիրահարութիւններու, պտոյտներո՜ւ, ճեմելներո՜ւ:

Շատ չանցած այդ մեքենան տեսաւ «արագ յառաջընթաց»-ի իր կոճակը, երբ Կալա-ի եւ Զուարթ երեկոյի յաջորդական երկու օրերը թուեցան ակնթարթային, ասուպային, երազային... Կարծես պատրանք ըլլար ամէն ինչ: Մէկ օր առաջը եղաւ «առաջին օր»-ը եւ մէկ օր ետքը՝
«վերջին օր»-ը: Կարելի՞ էր հաւատալ:
Ի՜նչ լաւ կ'ըլլար եթէ այդ մեքենային երրորդ կոճակն ալ կոխուէր, «դադար»-ի կոճակը, որպէսզի երանութեան այդ պահերու վայելքը մնար, քարանար, սառէ՛ր ու դառնար մշտական, անվերջանալի՜, յաւերժակա՜ն:
Տղոց շէնքի կեդրոնի պատուհանէն դամբան դիտող աւանդական զանգակը, որ առաւօտեան զարթնումի ժամէն սկսեալ, օրուան տարբեր ժամերուն հաստատութեան մօտիկ անկիւններէն, դաշտերէն, սրահներէն, բակերէն, անտառէն մեզ կը
կանչէր, այս անգամ, իր երկարատեւ լռութեա՛մբը մեզ իրարու մօտ բերաւ շատ շատ աւելի հեռուներէն, աշխարհի չորս անկիւններէն: Եւ Զուարթ երեկոյի իրիկունը, այդ զանգը կարճատեւ յուզիչ անակնկալով, խորհրդանշական իր ղօղանջը չզլացաւ ներկաներուն, հնչե՜ց, երգե՜ց, արձագանգե՜ց, աղերսական սա պատգամը ալիք ալիք տարածելով բակի երկայնքին, մարդոց խղճին - «Ձայնս տեղն է դեռ, եթէ ուզէք... ժանգ կապած չեմ տակաւին»...
Բջիջային գործիքները բանեցան անդուլ, ոչ միայն արձանագրելու ապրումներու մէն մի րոպէն, այլեւ իրարու փոխանցելու յետ Մելգոնեանական կեանքի փուլեր ու փորձառութիւններ, տարբեր երկնակամարներու տակ՝ տասնամեակներու խտացուած պատմութիւն, ընտանեկան նկարներու ճոխ հաւաքածոյ: «Նայէ, ասիկա իմ աղջիկս է, սա ալ՝ թոռնիկս»: «Հինգ թոռնիկ ունիմ»: «Վերջերս սրտի տագնապ անցուցի, հիմա լաւ եմ»: «Զաւակս բժշկութիւն կ'ուսանի»: «Անպայման ճաշարանս պիտի գաք, տասնեակներով գործաւոր ունիմ»: «Հաշուակալական ընկերութիւն հիմնեցի»: Սահման չունեցաւ արդար հպարտութեան շարքը, սակայն զգացումներու հասարակ յայտարարը ուրիշ բան չեղաւ եթէ ոչ՝ «Մելգոնեանը կը փնտռեմ միշտ, կարօտցած եմ ընկերնե՛րս, ուսուցիչնե՛րս, շա՛տ բան կը պարտիմ Մելգոնեանին, ա՜խ, երանի թէ այս օրերը չտեսնէր Հաստատութիւնը»:

Կալա-ի եւ Զուարթ երեկոյի յաղթականը ո՛չ խնճոյքն էր, ո՛չ ըմպելին, ո՛չ երգերն ու պարերը, ինչ որ ոմանք հեռուներէն դժգոհանքով ուզեցին
պատկերացնել փոխանակ տեսնելու գնահատելի երեսը կազմակերպուած հսկայական աշխատանքին ու նախաձեռնութեան, առաջնորդութեամբ անխոնջ Արսինէ Շիրվանեանին, այլեւ՝ յուշերու եւ յոյզերու փոխադարձ մտերմիկ պարպումը, ընդելուզումը, կարօտը, սէրը, արցունքը, Մելգոնեանի ոգին, երիտասարդական տարիներուն կեանքի ուղիներով իրարմէ բաժնուած եւ տասնամեակներ ետք զիրար յանկարծ վերագտած դասընկեր-դասընկերուհիներ, յառաջացած տարիքի
ֆիզիքական անխուսափելի փոփոխութիւններու պարտադրանքին տակ: Աչք-աչքի, սիրտ- սրտի պահերը շատ աւելի արտայայտչական բնոյթ կրեցին քան բարձրաձայն խօսակցութիւններու ձայներն ու աղմուկը: Իսկ երբ, երկրորդ օրուան իբրեւ հաճելի անակնկալ բեմ հրաւիրուեցան եւ խօսք առին մէկ առ մէկ անցեալի հայ եւ յոյն ուսուցիչները,
որոնք անջնջելի դրոշմ ունեցան շարունակական սերունդներու պատրաստութեան սուրբ գործին մէջ, երբ երախտապարտ ոգիով օծուն ներկաներու որոտընդոստ ծափահարութիւն- ները, սուլոցները, ճչոցները ճեղքեցին հաստատութեան սահմանները, այն ատեն nostalgia-ն հասաւ իր գագաթնակէտին, ուրախութեան արցունքներով եփեց ամէն մէկուն դէմքը, գեղեցկագոյն տարազը տալով երկու
օրերու սքանչելի հաւաքոյթներուն:
Իրարու կարօտը կրցա՞ն առնել: Ո՛չ: Մելգոնեանի կարօտը կրցա՞ն առնել: Ո՛չ: Ընդհակառակը այդ կարօտը աւելի ուռճացաւ, այրե՛ց, ծարաւի հոգիներ դեռ եւս ծարաւ ձգեց: Ճիշդ է, որ ամէն մէկը իր հրճուանքը լուռ չպահեց, բայց տրտմութեան ու տառապանքի պատառիկ մըն ալ անպայման տարաւ իր հետ:
Հիմա նորէն մեռելային լռութեան ամպն է, որ կը ծածանի շէնքերուն ու ծառերուն վրայ, իր գորշ շուքին մէջ թաղելով պատմութիւնը անզուգական Մելգոնեանին եւ տխրութեան մշուշով՝ բարերարներուն կիսանդրիները:
Պարագաներու բերումով օրական քանի մը անգամ կ'անցնիմ Մելգոնեանի առջեւի մայր պողոտայէն եւ կը տեսնեմ այն ինչ որ կղզիէն հեռու ապրող Մելգոնեանցի քոյրերս եւ
եղբայրներս չեն տեսներ: Գուցէ բարի նախանձով կ'երազե՜ն, կը ցանկա՜ն, սակայն ո՞ւր է մխիթարութիւնս, ո՞ւր է բախտաւորութիւնս, երբ չկա՜յ կեանք եւ շարժում այդ ծառերու ետին, չկա՜յ երգ ու ձայն, այլ՝ կա՛յ միայն ուրուականային երեւոյթը անցեալի գեղեցկութեան, փարթամութեան, հպարտութեան: Կարելի՞ է դիտել այս տեսարանը առանց ուղեղ չարչրկելու, առանց սիրտ մաշեցնելու, առանց ափսոսալու:
Ի՜նչ ի՜նչ երազներով անմահ բարերարները իրենց ամբողջական հարստութիւնը կտակեցին ազգին, ի՜նչ ի՜նչ կրթութեան երախտաւորներ, մշակներ, նուիրեալներ, մէկ խօսքով մտքի եւ հոգիի հսկաներ՝ զոհեցին շո՛ւնչ, քրտի՛նք, ջի՛ղ, արցո՛ւնք, սի՛րտ, կեա՛նք, որպէսզի հո՞ս հասնի ճակատագիրը այս փառաւոր կերտումին, կոթողին, կրթական հնոցին, որպէսզի իրենց որոնումներուն,
ջանքերուն եւ ճիգերուն նուիրումի պսակը այս փո՞ւշը ըլլայ: Ո՛չ, ո՛չ, ժամանակը որքան որ ալ
կորսնցուցած ըլլայ իր չափանիշը, որքան ալ որ անստոյգ ըլլայ հորիզոնը պէտք չ՛է մոռնալ, որ ինչպէս անմահութեան հասնելու ճամբան խաչելութիւնն է, արդարութեան հասնելու միակ ճամբան ալ անարդարութեան մեղադրանքն է, լքումէ, լռութենէ եւ անտարբերութենէ հեռու՝ պատիւի ու պահանջքի հետապնդումն է, Հաստատութեան վերահաստատութեան սիրոյն:
Երբ «անկարելի բան չկայ» այս աշխարհի վրայ, կ'ուզեմ վառ յոյսերով նայիլ ապագային, կ'ուզեմ հաւատալ, որ պիտի գայ օրը, երբ Մելգոնեանը պիտի վերստին բանայ իր դռները եւ վերստին կեանք առնէ ամէն ինչ, քար, հող, տերեւ, ճիւղ, ծառ, վարագոյր, դուռ, պատուհան, գրասեղան, հանդիսասրահ, գրադարան, տաղաւար, գիրք, վիլլա, դամբան, ամէն ինչ որ անբաժանելի մասնիկն էր, առօրեայ ներկայութիւնն էր, անկորնչելի արժէքն էր, իւրայատուկ դիմագիծն էր այն պատմական ֆէնոմէնին որ կը կոչուի Մելգոնեա՛ն:
Այն ատեն, ես վստահ եմ որ Հաստատութեան կլոր հացը եւ կրոտ ջուրը ճաշակած տղաք ու աղջիկներ նորէն պիտի գան, պիտի տեսնեն ու համբուրեն նորե՛կ աշակերտները, պիտի շաղուին անոնց հետ, պիտի խնդան, պիտի ուրախանան, հրճուին, չորցած արցունքներով, առանց հառաչանքի այս անգամ, ու միասնաբար հին ու նոր սերունդներ ձեռք- ձեռքի, կողք-կողքի խոնարհին ուխտավայր դամբանին առջեւ, յաւերժական դարձնելու իրենց որդիական ու բարոյական պարտքը հանդէպ մեր սիրեցեալ բարերարներու անմար տեսլականին: