Ազատ Խօսք - Ելեկտրոնային Անկախ Պարբերաթերթ

կայք էջ : www.azadkhosk.com

Խմբագիր - Երան Գույումճեան

Թիւ (71) Յուլիս 2017

Յօդուածներ

ՊԵՐԼԻՆ

Հայոց ցեղասպանութեան մէջ

կայսերական Գերմանիոյ դերին

նուիրուած գիրքի շնորհահանդէսը

antsoutarts1aՊերլինի «Հենրիխ Պէօլ» հիմնադրամին մէջ տեղի ունեցած է Հայոց ցեղասպանութեան մէջ կայսերական Գերմանիոյ դերակատարութեան նուիրուած գիտական յօդուածներու հաւաքածոյի շնորհահանդէսը:
Այս նիւթը օրակարգի եկած է Հայոց ցեղասպանութիւնը առաջին անգամ ու պետական մակարդակի վրայ ճանչցող բանաձեւի տարի առաջ Պունտեսթակի կողմէ ընդունուելէն ետք:
Ի՞նչ գիտէին Պերլինի մէջ 1915-ին
Կը պարզուի, որ Պերլինի մէջ 1915-ին շատ բան գիտէին Օսմանեան կայսրութեան մէջ Հայերու զանգուածային սպանութիւններու ու աքսորի մասին: Պատմաբան Քրիսթին Փշիքոլց Գերմանիոյ Արտաքին գործոց նախարարութեան արխիւին մէջ գտած է ապացոյց, որ կայսերական Գերմանիոյ կառավարութիւնը ոչ միայն քաջատեղեակ էր այդ իրադարձութիւններէն, այլեւ գիտէր, որ Օսմանեան կայսրութենէն Հայերու աքսորի ռազմական անհրաժեշտութեան մասին երիտթուրքերու պնդումները անհիմն են:
Փշիքոլց կը պատմէ, թէ Գերմանիա Օսմանեան կայսրութեան մէջ ունէր հիւպատոսական հաստատութիւններու մեծ ցանց, որու աշխատակիցները Պերլինի կը զեկուցէին Հայոց կացութեան մասին: Ի դէպ, ոչ միայն Ա. Համաշխարհային պատերազմի տարիներուն, այլ ատկէ առաջ ալ: Այնպէս որ, Գերմանիոյ կառավարութիւնը գիտէր, թէ ինչ բարդ կացութեան մէջ էր հայ բնակչութիւնը ու որքան պայթուցիկ էր իրավիճակը:
Հաւաքածոյի շնորհահանդէսին՝ Հայոց ցեղասպանութեան հետազօտութեան գերմանական կեդրոնի ղեկավար Ռոլֆ Հոսֆելտ մէջբերած է զեկոյց մը, որ 1915 Յուլիս 7-ին Կ. Պոլսէն Պերլին ղրկած էր գերմանացի դեսպանը: Դիւանագէտը կը գրէր, որ թրքական իշխանութիւններու նպատակն է հայ ցեղի ոչնչացումը Օսմանեան կայսրութեան մէջ: Նոյնատիպ գնահատականներ կանոնաւոր կերպով տրուած են նաեւ յետագայ զեկուցումներու մէջ:
Ըստ իրեն՝ գերմանացի դիւանագէտները բաւական ճշգրիտ նկարագրած են այն, որ յետագային պիտի կոչուէր ցեղասպանութիւն: Հոսֆելտի համաձայն՝ նոյնիսկ ռազմատենչ Գերմանիոյ մէջ չէին համարեր, որ այդ միջոցները ռազմավարական իմաստ ունին:
Պերլին ձեռնածալ չէ մնացած
Վերոնշեալ բանաձեւին մէջ գերմանացի խորհրդարանականները ոչ միայն 1915-1916 թուականները Օսմանեան կայսրութեան մէջ տեղի ունեցած զանգուածային կոտորածները ցեղասպանութիւն կոչած էին, այլեւ նշած՝ Գերմանիոյ պատասխանատւութիւնը, որ այն ժամանակ Օսմանեան կայսրութեան դաշնակիցն էր:
Ըստ երեսփոխաններուն՝ Պերլին ոչինչ ըրած էր Հայերու աքսորն ու սպանութիւնները դադրեցնելու համար: Սակայն պատմաբանները պարզած են, որ ատիկա այդպէս չէ: Կամ ալ՝ այնքան ալ այդպէս չէ: Քրիսթին Փշիքոլց կ՚ընդունի, որ Պերլին այդ ժամանակ կը համարէր, որ Գերմանիան ու Օսմանեան կայսրութիւնը միասնաբար կը պայքարին Դաշնակից ուժերուն դէմ ու ատոր համար ալ աշխուժօրէն չէր հակազդեր Հայոց նկատմամբ բռնութիւններուն: Բայց եւ այնպէս գերմանացի դիւանագէտներն ու զինուորականները որոշ քայլերու ձեռնարկած էին:
Օրինակ, քանի մը սպաներ կրցած են խոչընդոտել խումբ մը Հայերու աքսորը, իսկ որոշ զինուորներ անոնց օգնած են, դրամ յանձնած, որ փախին: Եղած են նաեւ սպանութիւնները կանխելու դիւանագիտական փորձեր, կը պատմէ ան, գերմանացի դիւանագէտները իրենց վրդովումը յայտնած են ահազանգող իրենց նամակներուն մէջ, բայց ապարդիւն:
Հայերու հետապնդումներուն դէմ Գերմանիոյ կառավարութեան ու դեսպանատան բազմաթիւ բողոքներուն միայն մէկ պատասխան ստացած են: 1915 Դեկտեմբերին, կը պատմէ Ռոլֆ Հոսֆելտ, Օսմանեան կայսրութեան կառավարութիւնը Գերմանիոյ պաշտօնապէս յայտնած է իր ներքին գործերուն միջամտելու անթոյլատրելիութեան մասին: "Մի կարծէք, որ 1915-ին Օսմանեան կայսրութիւնը գերմանական կիսագաղութի պէս բան մը էր", կ՚ըսէ Հոսֆելտ:
Հայոց ցեղասպանութիւնն
ու Հոլոքոսթը
Ա. Համաշխարհային պատերազմի աւարտէն ետք Գերմանիոյ մէջ սկսան մոռնալ Հայոց ցեղասպանութիւնը, բայց յետոյ զայն յիշեցին ուժ հաւաքած ազգային ընկերվարականները: Իրենց թերթերու ու ամսագրերու էջերուն անոնք սկսան ոչ թէ հերքել ցեղասպանութեան իրողութիւնը, այլեւ զայն ներկայացնել որպէս ազգաբնակչութեան ժամանակակից քաղաքականութեան թոյլատրելի մեթոտ: Այս թեմայով յօդուած մը գտած են նացիական ամսագրին մէջ, որ հրատարակուած էր դեռ 1923-էն ալ առաջ:
"Հիթլէրի պատկերացումով՝ Հայոց Ցեղասպանութեան գաղափարակիր Էնվեր փաշան մէկն էր, որ մաքրած էր ազգը,- կը բացատրէ Հոսֆելտ,- էթնիկ զտման ու ատոր բնորոշ բռնութիւններու այդ գաղափարը սկիզբէն եղած է ազգային ընկերվարականներու գաղափարախօսութեան մէկ մասը"։ Ըստ պատմաբանին` Հայոց զանգուածային բնաջնջումը Օսմանեան կայսրութեան մէջ Հիթլէրը դրդած էր այն համոզումին, որ նման մեթոտ կիրարկելի է նաեւ Գերմանիոյ մէջ` Հրեաներու նկատմամբ:
Աղբիւր՝ ՆՈՐ ՅԱՌԱՋ