Ազատ Խօսք - Ելեկտրոնային Անկախ Պարբերաթերթ

կայք էջ : www.azadkhosk.com

Խմբագիր - Երան Գույումճեան

Թիւ (100) Մարտ 2020

Յօդուածներ

ԷՋ ՄԸ ԼՈԶԱՆԷՆ...

ԱՀԱՐՈՆ ՇԽՐՏԸՄԵԱՆ - ՊԱՅՔԱՐ 162

antsoutarts1a
Վերջին ժամանակաշրջանին, թրքական դիւանագիտութեան սպառողական դրամագլուխներէն մէկը դարձած է Խրիմի, Սուրիոյ եւ Իրաքի հիւսիսը գտնուող ծագումով թուրք ցեղերու անվտանգութիւնը: Էրտողան, յաճախ, իբրեւ իրաւազուրկ, ճնշուած ժողովուրդներու իրաւունքներուն ախոյեան հանդէս կու գայ միջազգային բեմերէն:
Փոքրամասնութիւններու իրաւունքներով նախանձախնդիր անձնաւորութենէ մը պիտի ակնկալուէր, որ տարագիր հայ ժողովուրդի զաւակներուն հայրենի հողերը վերադառնալու իրաւունքը պաշտպանելով ապացուցէր իր մարդասիրութիւնը...:
Օսմանեան կայսրութեան պատմութիւնը դրացի եւ օտար ժողովուրդներու նկատմամբ հաւաքական վայրագութեան տխուր յիշատակարան մըն է պարզապէս: Առ այսօր կը շարունակուի թուրք պետականութեան եւ անոր կողմէ ճնշուած հայ, քիւրտ, յոյն, ասորի, եզիտի ժողովուրդներու միջեւ մահ ու կենաց պայքարը:
Համայն աշխարհ գիտէ հայ ժողովուրդին հանդէպ Թուրքիոյ բարբարոսութիւնները: Համայն աշխարհ գիտէ՝ սփիւռքահայութիւնը կը պայքարի ձեռք բերելու իր կորսնցուցած իրաւունքները:
Թրքական յաջորդական կառավարութիւններ կ'ոտնակոխեն ճշմարտութիւնը եւ կը կեղծեն պատմութիւնը:
Թուրք պետականութիւնը ուշ կամ կանուխ հաշուի պիտի նստի Արեւմտահայաստանի իսկական տէրերուն հետ: Սփիւռքահայութիւնը անպայմանօրէն գործնական օրակարգի պիտի վերածէ բռնագրաւուած հողերը վերստանալու պահանջատիրութիւնը: Եթէ հայը ապահով անկիւն կը փնտռէր ժամանակին, հարիւրամեակ մը անցած է այդ ծանր օրերէն: Փոխուած են պայմանները, փոխուած են հոգեբանութիւնները: Սփիւռքահայութիւնը այսօր տարբեր աչքերով կը դիտէ մեր պահանջատիրութիւնը: Իւրաքանչիւր ժողովուրդի իրաւունքն է մնալ իր պապենական հողերուն վրայ:
Ժամանակն է թուրք պետականութեան յիշեցնելու իր պարտքը վճարելու անհրաժեշտութիւնը, փոխհատուցել հայ ժողովուրդին կորուստները:
Մարդկային իրաւունքներէն բարձրաձայն ճառող Արեւմուտքի ղեկավարներէն գործնական քայլեր կը պահանջուին այսուհետեւ: Աշխարհի տարբեր ափերուն վրայ ապրող հայերուն արդար իրաւունքն է վերադառնալ կորուսեալ հայրենիքը: Այս օրակարգը նոր չէ Արեւմուտքի դիւանագէտներուն: Ան բազմակողմանիօրէն քննարկուած է Լոզանի խորհրդաժողովի ընթացքին:
Լոզանի խորհրդաժողովը, միջազգային իրաւունքի հիման վրայ յենելով, հարցականի տակ առաւ ժողովուրդի մը կողմէ (թուրք) հարիւր հազարաւոր սեփական հպատակներ (հայ) արտաքսելու իրաւասութեան հարցը եւ պահանջեց հայ տարագիրներուն վերադարձը իրենց հայրենական հողերը:
Լոզանին մասնակցող Դաշնակից պետութիւնները յայտարարեցին, թէ խորհրդաժողովը պիտի չփակուի առանց արդար լուծում մը տալու Հայկական հարցին: Խորհրդաժողովին դիտորդի հանգամանքով կը մասնակցէին Հայաստանի հանրապետութեան ներկայացուցիչ Աւետիս Ահարոնեանը եւ Ազգային պատուիրակութեան ներկայացուցիչ Գաբրիէլ Նորատունկեանը:
Մեր երկու պատուիրակութիւնները Հայկական հարցի լուծման համար խորհրդաժողովին ներկայացուցած էին լուծումի երեք տարբերակ.
Ա- «Հայկական Օճախ»ի ստեղծում, Մ. Նահանգներու նախագահ Վուտրօ Ուիլսընի կողմէ գծուած սահմաններուն մէջ:
Բ- «Երեւանեան Հանրապետութեան» տարածքին ընդլայնում դէպի ծով ելքով եւ այդ տարածքներուն մէջ գաղթականներու բնակեցում:
Գ-«Հայկական Օճախ»ի ստեղծում Կիլիկիոյ մէջ:
Ազգային փոքրամասնութիւններու օրակարգը քննարկելու միջոցին քանի մը անգամ անդրադարձ եղաւ հայկական ազգային օճախի գաղափարը: Բրիտանիոյ արտաքին գործոց նախարար Լորտ Քերզըն, Թուրքիոյ մէջ փոքրամասնութիւններուն պաշտպանութեան հարցը արծարծելով, շեշտեց, թէ հայերը արժանի էին յատուկ ուշադրութեան... եւ պահանջեց Թուրքիոյ հիւսիսարեւելեան նահանգներուն կամ Կիլկիոյ եւ Սուրիոյ հարաւարեւելեան սահմանագիծին վրայ ազգային օճախ մը ստեղծել հայերուն:
Մարդասիրական ճառեր արտասանեցին նաեւ Դաշնակից մնացեալ պետութիւններու ներկայացուցիչները: Թուրքիոյ պատուիրակութեան ղեկավար, վարչապետ Իսմեթ Ինենիու կտրականապէս մերժեց Թուրքիոյ տարածքին որեւէ հայկական պետութիւն ստեղծելու գաղափարը, պատճառաբանելով, թէ երկրին բոլոր տարածաշրջաններուն մէջ թուրքերը մեծամասնութիւն ըլլալով, անհնար է որեւէ տարածութիւն անջատել մայր հայրենիքէն: Բացի այդ, Թուրքիա «բարիդրացիական յարաբերութիւններ» հաստատած է գոյութիւն ունեցող «անկախ Հայաստան»ի հետ (խօսքը կը վերաբերի Մոսկուայի եւ Կարսի համաձայնագիրերուն), այսինքն՝ Խորհրդային Հայաստանի հետ, հետեւաբար անհնար պիտի ըլլար պատկերացնել այլ Հայաստանի մը գոյութիւնը...
Իսմեթ Ինենիու սինիզմով յայտարարեց .« Թող հայերը այլուր փնտռեն իրենց հայրենիքը, ամենայարմար վայրը անոնց համար քիչ բնակեցուած Աւստրալիան է»:
Այստեղ փակագիծ մը բանալով կարելի է ընթերցողին ուշադրութեան յանձել, թէ հակառակ Կարսի եւ Մոսկուայի համաձայնագիրներուն, Լոզանի խորհրդաժողովը ոչ մէկ յիշատակութիւն կատարեց Թուրքիոյ եւ Հայաստանի սահմանագիծին:
Լոզանի խորհրդաժողովը հաստատեց Պուլկարիոյ, Յունաստանի, Իրաքի, Սուրիոյ հետ Թուրքիոյ սահմանները, առանց անդրադառնալու հայ-թրքական սահմանին, որովհետեւ անոնք որոշուած էին Մ. Նահանգներու նախագահ Վուտրօ Ուիլսընի իրաւարար վճիռով:
Պատմական ինչպիսի հեգնանք. առարկելով հանդերձ հայերու տունդարձին եւ հայկական օճախ ստեղծելու գաղափարին, միեւնոյն Ինենիուն՝ Լոզանի խորհրդաժողովի հողային յանձնաժողովի նիստերէն մէկուն ընթացքին յայտարարեց.« Ինչ կը վերաբերի ներկայիս Թուրքիոյ մէջ գտնուող հայերուն, ոչինչ կը խանգարէ անոնց, իբրեւ փոքրամասնութիւն շարունակելու ապրիլ աշխատանքային եւ բարեկեցիկ կեանքով, ինչպէս նախապէս եղած է, մինչեւ պատերազմը»: Լորտ Քերզըն անմիջապէս ծաղրեց թուրք Ինենիուն, հարցնելով.« Եթէ երկու ժողովուրդներուն միջեւ գոյութիւն ունեցած է երջանիկ յարաբերութիւններ, հապա ինչպէ՞ս պատահեցաւ, որ Փոքր Ասիոյ մէջ ապրող երեք միլիոն հայերուն թիւը նուազելով 130 հազարի հասաւ»: Շարունակելով իր հարցադրումը, անգլիացի դիւանագէտը հարցուց.« Ինչո՞ւ տեղահանութեան պատճառով ներկայիս հարիւր հազարաւոր հայեր ցրուած են աշխարհի տարբեր անկիւններու մէջ, այն պահուն, երբ անոնք պէտք է հետեւէին թրքական կառավարութեան սիրալիր հրաւէրին: Վերջապէս, ինչո՞ւ Հայկական հարցը կը հանդիսանայ աշխարհի ամենամեծ խայտառակութիւններէն մէկը»:
Լոզանի համաձայնագիրի օրերուն հայերը Անաթոլիա վերադարձնելու տրամադրութիւն մը գոյութիւն ունէր...:
Թուրքիան՝ օսմանեան ըլլայ ան, երիտթրքական, զինուորական կամ՝ հանրապետական միեւնոյնն է, Թուրքիոյ մէջ գոյութիւն չեն ունեցած «հայրենակից թուրքերու հետ եղբայրաբար ապրելու պայմաններ....»:
Բանավէճերու ընթացքին, նոյնինքն Իսմեթ Ինենիուն առանց որեւէ պատասախանատուութիւն ստանձնելու հայերու մասին յայտարարեց, թէ «խաղաղ անհատները կրնան ազատ վերադառնալ Թուրքիա»: Լոզանը առանց երաշխաւորութեան տունդարձի իրաւունք սահմանեց հայրենազուրկ հայ ժողովուրդին...
Լոզանի խորհրդաժողովը ոչ մէկ բառ յիշատակեց Հայկական հարցին մասին: Հետագային Լոյտ Ճորճ իր յուշերուն մէջ գրեց .« Հայաստանը մեր զոհն էր»:
Թուրք պետականութիւնը կ'անտեսէ Լոզանի համաձայնութեան դրոյթները, որոնց տակ դրուած է թուրք ներկայացուցիչներու ստորագրութիւնը:
Առաջին համաշխարհային պատերազմէն ետք, երբ թուրքերը նկատեցին հակասութիւններու մէջ մխրճուած Արեւմուտքին վերիվայրումները, երբ կատարուած ոճրագործութիւնները հետեւողականօրէն չեն դատապարտուիր, մեղաւորները չեն պատժուիր, թուրքերը սկսան ամենուրէք տարածել. «Մենք աւելի քան մէկ միլիոն հայ կոտորած ենք եւ Եւրոպան ոչինչ կ'ըսէ մեզ պատժելու համար, եւ երբ որ նոր առիթ մը ունենաք, մենք վերջ կու տանք մնացեալ հայերուն եւ երկիրը մեզի կը մնայ ( Գրիգորեան Հ.Գ. The Mandate for Armenia, Պոլիս, էջ. 11, 1919):
Այս տողերը կը գրեմ, որովհետեւ ժամանակն է թրքական իշխանութիւններուն յիշեցնել պապենական հողերու վրայ ապրելու տարրական իրաւունքը: Հայ ժողովուրդի զաւակները պէտք է փաստերու իմացութեան վրայ յենած գործուն կերպով հատուցում պահանջեն ցեղասպանէն: Պայքարիլ, որպէսզի Թուրքիա ճանչնայ Ցեղասպանութիւնը, Արեւմտահայութեան իրաւունքները: