Ազատ Խօսք - Ելեկտրոնային Անկախ Պարբերաթերթ

կայք էջ : www.azadkhosk.com

Խմբագիր - Երան Գույումճեան

Թիւ (94) Սեպտեմբեր 2019

Հարցազրոյց

«Ամուլսարի հանքի շահագործումը մեզ կը տանի ոչնչացման: Բառացիօրէն՝ ոչնչացման...»

antsoutarts1a
 
 
 
«Իրատես»ի հիւրը Յասմիկ ՊԱՊԵԱՆՆ է:
 
-Տիկին Պապեան, մեր հանրապետութիւնում ժամանակ առ ժամանակ նախաձեռնում են օպերային ներկայացումների համերգային կատարումներ՝ պայմանաւորուած ֆինանսական միջոցների սղութեամբ: Ի՞նչ պատկեր է այս իմաստով համաշխարհային բեմերում. արդեօ՞ք օպերային ներկայացումների համերգային կատարումներն ընդունուած ձեւաչափ են դրսում:
-Ընդհանրապէս, այո՛, ընդունուած է այդ ձեւաչափը, բայց ոչ այնքան յաճախ են լինում այդպիսի կատարումներ դրսում: Հիմնականում այդ ձեւաչափով այնպիսի օպերաներն են կատարւում, որոնք երկար բեմական կեանք չեն կարող ունենալ: Ես երգել եմ Իլդեբռանդո Պիցցետիի «Ֆեդրա» օպերայի համերգային կատարման ժամանակ, որը նուիրուած էր օպերայի առաջին կատարողի՝ Ռեժին Կրեսպանի մահուան տարելիցին: Դա, իհարկէ, մեծ իրադարձութիւն էր: Բայց կար մտավախութիւն, որ այն հիմնական խաղացանկում չի կարող ընդգրկուել, որովհետեւ չի լինի բաւականաչափ պահանջուած: Այսինքն՝ օպերային ներկայացումների համերգային կատարումները այս կամ այն առիթով են արւում, բայց երբեք չէք տեսնի, որ Եւրոպայում «Տրավիատա» կամ «Ռիգոլետտո» բեմ հանեն՝ համերգային կատարումով: Մեր երկրում օպերային ներկայացումների համերգային կատարումները հիմնականում պայմանաւորուած են Էդուարդ Թոփչեանի՝ դեէպի օպերան ունեցած մեծ սիրով: Նա պարզապէս այլ տարբերակ չունի իր այդ սիրուն յագուրդ տալու, որովհետեւ երբեւիցե չի հրաւիրուել օպերային թատրոն՝ նուագախումբ ղեկավարելու կամ ներկայացում բեմադրելու: Եւ նա մեծ նուէր է անում մեր ունկնդիրներին, որոնք այդ օպերաները բեմականացուած տեսնելու հնարաւորութիւնից զրկուած են:
-Հասարակութիւն և բարձր երաժշտութիւն յարաբերակցութեան մէջ ո՞րն է գերիշխող գործօնը: Հասարակութի՞ւնն է պայմանաւորում երաժշտական ստեղծագործութեան ճակատագիրը, դրա տեղն իր կեանքում, թէ՞ երաժշտութիւնն է իր հետեւից տանում հասարակութեանը:
-Ճիշտ մոդուլն այն է, որ երաժշտութիւնը լինի տանողը, որ երաժշտութիւնը կրթի, բարձրացնի հասարակութեանը: Բայց Հայաստանում, ցաւօք, դեռ չենք հասել դրան: Պիտի ասեմ, որ յեղափոխութիւնից յետոյ ես շատ էի ուրախացել, որովհետեւ ցածրորակ երաժշտութիւնը յետ էր մղուել մեզանում: Բայց հիմա տեսնում եմ, որ ամէն ինչ կրկնւում է. ասուածի վառ ապացոյցը համահայկական խաղերի բացման համերգն էր, որի ընթացքում բեմում դարձեալ ամենաամենաամենա Թաթան էր: Իսկ սա նշանակում է, որ մենք նորից յետքայլ ենք անում:
-Վերջին շրջանում Ձեր կենսագրութեան մէջ բեմական կարիերան յետին պլան է մղուել: Դուք աւելի հակուած էք Ձեր ուժերը ներդնելու մանկավարժական, հասարակական ոլորտներում: Ինչո՞վ է սա պայմանաւորուած:
-Ես 37 տարի 45 դերերգ եմ կատարել աշխարհի ամենամեծ, ամենակարեւոր բեմերում: Կարծէք թէ բաց տեղեր, չիրականացուած ցանկութիւններ չեն մնացել այս առումով: Թերեւս, եթէ առիթ լինէր, կը ցանկանայի երգել Բեթհովենի «Ֆիդելիո» օպերայում ազատատենչ կնոջ՝ Լեոնորայի դերերգը: Այդ կերպարն ինձ համար շատ սիրելի է: Մնացած ամէն ինչ իմ դէպքում կրկնութիւն է լինելու: Ես հիմա ունեմ մենահամերգային ծրագրեր, որոնցում ընդգրկուած են քիչ երգուող ստեղծագործութիւններ: Դոնիցցետիի, Բելլինիի, Վերդիի երգերի վրա եմ աշխատում, այս ծրագրով երգելու եմ Գերմանիայում, հետագայում նաեւ՝ Հայաստանում: Այսինքն՝ համերգային գործունէութիւնը շարունակւում է, բայց հետ եմ քաշուել բեմական բուռն գործունէութիւնից, ճիշտ էք նկատել: Պէտք է կարողանալ ժամանակին հեռանալ:
-Ցանկացած մարդ, որ իր գործի նուիրեալն է, հեռանալիս մտածում է, թէ ովքեր են իրեն փոխարինելու: Կա՞ն Ձեզ փոխարինողներ օպերային երգարուեստի ասպարէզում:
-Այո՛, իհարկէ: Եւ քիչ չեն՝ Լիանա Յարութիւնեան, Լիանա Ալեքսանեան, Վարդուհի Աբրահամեան, Կարինէ Բաբաջանեան, Հրաչուհի Բասենց, Յովհաննէս Այվազեան, Լիպարիտ Աւետիսեան, Յասմիկ Թորոսեան: Շատ անուններ կարող եմ տալ, որոնք եկել են լրացնելու մեր օպերային արուեստի դաշտը:
-Մի հարցազրոյցում ասացիք, թէ մտածում էք գնալ մանկապարտէզ և այնտեղից սկսել երեխաների երաժշտական կրթութիւնը: Սա իրատեսակա՞ն մտադրութիւն է:
-Այո՛: Ես որքան խորանում եմ, այնքան աւելի եմ համոզւում, որ մենք կրթութիւնը պէտք է սկսենք մանկապարտեէզից: Մանկապարտէզի երեք տարեկան երեխաներին չի կարելի հագցնել զինուորի շորեր, սովորեցնել ձեռքը բարձրացրած երգել՝ պիտի գնանք, թուրքին մորթենք և այս տեսակ բաներ: Ես սրանում շատ վտանգաւոր բան եմ տեսնում: Երեխան պէտք է մնայ երեխա: Եւ ոչ միայն երեխաներին, այլեւ ծնողներին է պէտք ճիշտ կրթել: Երեխան պիտի ապրի իր բնական մանկութիւնը, ստանայ նորմալ դաստիարակութիւն և ձեւաւորի իր ներսում հայրենասիրութեան իսկական չափանիշները: Մենք չենք կարող դեռ խմոր վիճակում գտնուող երեխային պսեւդոհայրենասիրական (կեղծ հայրենասիրական Խմբ.) որակներ ներարկել: Միւս անթոյլատրելի երեւոյթն էլ այսօր երեխաների նմանակումն է թոփ մոդելներին՝ անհեթեթ սանրուածքով, շպարով և այսօրինակ բաներով:
-Երաժշտական այլ ժանրերով հետաքրքրուած չէ՞ք:
-Ես շատ եմ սիրում հայկական ժողովրդական երգերը: Մանկութիւնս այդ երգերի ներքոյ է անցել: Մեծ մայրիկս ինձ համար երգել է «Մանկութեան օրեր», «Մանիր, մանիր, իմ ճախարակ» և այլն: Կան ժողովրդական երգեր, որոնք շատ քիչ են այսօր հնչում: Եթէ ունենամ համարձակութիւն, թերեւս, մի օր վեր կը հանեմ այդ երգերը: Պարզապէս ես այնքան ընդգծուած օպերային երգչուհի եմ, որ չէի ցանկանայ «ձեռնոց նետել» մեր ժողովրդական երգի կատարողներին: Դա նրանց գործն է, նրանց անելիքն է: Բայց կարծում եմ՝ ժողովրդական երգը հանրայնացնելու լաւ միջոց է դրանց կատարումն իմ կողմից:
-«Ոսկե ծիրան» կինոփառատոօնի բացումներից մէկի ժամանակ արդէն հանդէս էք եկել Սայեաթ Նովայի կատարումով:
-Այո՛, Փարաջանովին էր նուիրուած տարին, և ես մտածեցի, թէ ուրիշ ինչ կատարումով կարելի է հանդէս գալ, եթէ ոչ՝ Սայեաթ Նովայի տաղով:
-Ձեզ մշտապէս տեսնում ենք «Արմենակ ՈՒրֆանեան» բարեգործական հիմնադրամի նախաձեռնութիւնների ծիրում: Ինչպէ՞ս ձեւաւորուեց այս կապը:
-Ինձ մինչ օրս հանգիստ չի տալիս ապրիլեան պատերազմի ցաւը: Կարծում եմ՝ միակ բանը, որ մենք կարող ենք անել, այն է, որ շարունակ բարձրաձայնենք, անընդհատ հնչեցնենք այդ հերոս տղաների անուններն ու նույն ջանասիրութեամբ պախարակենք այդ երեւոյթն ու նրա մեղաւորներին: Չէք պատկերացնի, թէ ինչպիսի տառապանք է ինձ համար տեսնել այդ որդեկորոյս մայրերին, որոնց կեանքը պարզապէս վերջացել է 2016ի ապրիլին: Այդուհետ իրենց համար միակ տեսարժան վայրը դարձել է Եռաբլուրը, իրենց կեանքի միակ մխիթարութիւնը որդիների տապանաքարերը լուանալն է, ծաղիկներ դնելը, խունկ ծխելը, խոնարհուելը: Սրանից դուրս նրանք ուրիշ կեանք չունեն: Այդ պատճառով էլ ես իմ պարտքն եմ համարում բոլոր հնարաւոր դէպքերում բարձրաձայնել այս ամէնի մասին, որպէսզի ժողովուրդը չմոռանայ, թէ ինչ է եղել 2016ի ապրիլին, որպէսզի ինչոր ձեւով իր վերաբերմունքն արտայայտի: Ես բարեգործական համերգի ժամանակ, հենց բեմի վրայ առաջին անգամ հանդիպեցի Համեստ ՈՒրֆանեանին՝ Արմենակ ՈՒրֆանեանի մօրը: Մինչեւ հիմա շարունակւում է մեր համագործակցութիւնը: Նաեւ ծանոօթացել եմ Մարինէ Յովհաննիսեանի՝ Արմէն Յովհաննիսեանի մօր հետ: Երանի կարողանայի մէկիկմէկիկ գնալ որդեկորոյս բոլոր մայրերի մօտ, գրկել նրանց, ինչոր կերպ մխիթարել: ՈՒրիշ ի՞նչ կարող ենք անել նրանց համար. սրանից աւելի՝ ոչինչ:
-Ի՞նչ փոխուեց մեր կեանքում յեղափոխութիւնից յետոյ: Հիասթափութիւ՞նն է շատ, թէ՞ ոգեւորութիւնը:
-Պահանջներն են մեծ: Չեմ ուզում դեռ յուսախաբութիւնից խօսել, դեռ սպասում եմ: Բայց պահանջներ ունենք, որոնք պիտի բաւարարուեն: Որովհետեւ այսօրուայ իշխանութիւնը շատ մեծ խոստումներով եկաւ, և մենք հաւատացինք այդ խոստումներին: Շատ խնդիրներ հանրաքուէի միջոցով լուծելու խոստումներ են տրուել, բայց այսօր հակառակ բանն ենք տեսնում: Չէի ցանկանա՝ գորգ լուանալով, փողոցում խորոված անելով շահէին ժողովրդի համակրանքը, այլ անէին կոնկրետ գործեր, մեծ ու արժանապատիւ գործեր, որպէսզի այդ համակրանքը լինի հիմնաւորուած: Անվերջ տօներ ենք անում՝ տոլմայի փառատօն, խորովածի փառատօն, վարդավառ: Վարդավառը շատ գեղեցիկ տօն է, բայց չպէտք է վերածուի քաղաքականութեան, չափի մէջ պիտի լինի, աւանդոյթի շրջանակներում: Այս օրը շատ տարօրինակ ընկալում ունի մեզանում, և դա պիտի վերեւից շտկուի: Եթէ մեր երկրում ջրցան մեքենաներ ունեն, որոնք կարող են վարդավառի օրը անցորդներին ջրել, թող գնան Եռաբլուրի չորացած ծառերը ջրեն, Ծիծեռնակաբերդում՝ օտարերկեայ նախագահների տնկած անուանական ծառերը ջրեն: Վարդավառն ուրիշ խորհուրդ ունի. դա արտը ջրելու, պարտէզը ջրելու, ջուրն առատորէն բաշխելու տօն է, ոչ թէ փողոցով անցնող մարդկանց անյարմարութիւններ պատճառելու օր:
-Ջրի խնդիրը հիմա հրամայական է մեր հանրապետութեան համար: Մենք մեր վարած կենցաղով, տնտեսական ծրագրերով անվերջ բախւում ենք մեր ամենաթանկ գանձը՝ խմելու ջուրը, կորցնելու հեռանկարին: Այս առումով ամենախոշոր վտանգը, որ ներկայում գուժում են բնապահպանները, Ամուլսարի հանքի հնարաւոր շահագործումն է: Ինչպէ՞ս էք սրան վերաբերւում:
-Ամուլսարի հանքի շահագործումը մեզ կը տանի ոչնչացման: Բառացիօրէն՝ ոչնչացման: Եւ թող ինձ հակառակը համոզելու համար ոչինչ չբացատրեն, նմանատիպ բացատրութիւններ շատ ենք լսել: Եւ ցաւալի է, որ մենք ուրախացանք՝ մտածելով, թէ յեղափոխութիւնից յետոյ կ'արուեն կոնկրետ քայլեր, ոչ թէ կրկին կը հնչեն բացատրութիւններ: Այնինչ այդպէս չէ:
Զրոյցը վարեց՝
Կարինէ ՌԱՖԱՅԵԼԵԱՆԸ