Ազատ Խօսք - Ելեկտրոնային Անկախ Պարբերաթերթ

կայք էջ : www.azadkhosk.com

Խմբագիր - Երան Գույումճեան

Թիւ (98) Յունուար 2020

Կիպրահայ

ՀԱՅԵՑԻ ԴԱՍՏԻԱՐԱԿՈՒԹԻՒՆ

Վարդան Թաշճեան

Հետեւեալը՝ Չորեքշաբթի, 4 Դեկտեմբեր 2019-ին, Համազգային Մշակութային Միութեան Կիպրոսի «Յակոբ Օշական» ՄասնաճիւղիՆ կազմակերպած Երեկոյի դասախօսութիւնն է.-


Այս օրերուն սփիւռքի տարածքին ուղեղ քերթող մտահոգութիւններուն առանցքը կը կազմէ այս նիւթը, որուն մասին կարելի է հատորներ լեցնել եւ տակաւին ըսելիք ունենալ: Ամփոփ կերպով պիտի փորձեմ խորհրդածել անոր հետ առընչուող երեւոյթներու մասին առարկայական պատասխան տալով հետեւեալ հարցումներուն:
1. Ի՞նչ է հայեցի դաստիարակութիւնը:
2. Ի՞նչ վիճակ կը ներկայացնէ հայեցի դաստիարակութիւնը ներկայիս:
3. Յուսադրիչ երեկոյթներ գոյութիւն ունի՞ն:
4. Որո՞նք են հայեցի դաստիարակութեան դերակատարները.-
ա) ընտանիք
բ) դպրոց
գ) եկեղեցի
դ) մամուլ
5. Եզրակացութիւն:
1. Ի՞նչ է հայեցի դաստիարակութիւնը:
 Հայութեան եւ հայկականութեան պահպանում
 Հայերէն լեզուի եւ Հայոց Պատմութեան պահպանում
 Հայկական արժէքներու, մշակոյթի պահպանում
 Սէր, յարգանք , հպարտանք մեր նախահայրերուն:
 Հայ մնալու, հայօրէն ապրելու առաջնահերթութիւն:
 Հայաստանի եւ Արցախի զօրակցութիւն, հայրենասիրական ոգի
 Հայ դատի, ցեղասպանութեան ճանաչման եւ հայ ժողովուրդի արդար իրաւունքներու հետապնդում
 Ազգային պահանջքներու, իտէալներու եւ բաղձանքներու խոր նախանձախնդրութիւն
 Մէկ խօսքով՝
o Հպարտ հա՛յ մարդու, հայկական նկարագրի կերտում, մեր ինքնութիւնը անաղարտ պահելու եւ նոր սերունդը մեր հարուստ ժառանգութեան թիկնապահները պատրաստելու խոր գիտակցութիւն: Սերունդ մը, որ հպարտ զգայ իր անցեալով, ցաւ՝ մեր ողբերգութիւններով, հաւատք՝ մեր ապագայով:
2. Ի՞նչ վիճակ կը ներկայացնէ ներկայիս հայեցի դաստիարակութեան պատկերը ամենուրեք, ծանրանալով աւելի սփիւռքի վրայ:
Տիրող ընդհանուր կարծիքը կարելի է ամփոփել հետեւեալ չորս բառերուն մէջ:
«Սփիւռքը նահանջի մէջ է» կամ Արամ Ա. Վեհափառի բառերով «Սփիւռքը կը մաշի»....
Որո՞նք են այս մտահոգութեան տուն տուող պատճառները:
 Հայկական վարժարաններ մէկիկ մէկիկ կը փակուին: Մեր պարագային ամէնէն տխուր օրինակը՝ Մելգոնեան Կրթական Հաստատութիւնն է, անոր 80 ամեակի սեմին եւ վերջին օրինակը՝ Լոս Անճելըսի Վաչէ եւ Թամար Մանուկեան երկրորդական վարժարանի փակումը:
 Հայ ծնողներ իրենց զաւակները հայկական վարժարան չեն ղրկեր:
 Գաղութներ կը պարպուին: Հայութիւնը ցրուումի եւ ձուլումի մէջ է:
 Ազգային ոգին մարելու վրայ է:
 Օտար բարքեր եւ սովորութիւններ մուտք կը գործեն մեր կեանքէն ներս, մեր ապրելակերպին մէջ, յատկապէս երիտասարդութեան մօտ:
 Օտար բառեր տեղ կը գրաւեն մեր խօսակցական հայերէնին մէջ, կ՝աղաւաղեն մեր սքանչելի լեզուն, եթէ հարկաւ խօսակցական լեզուն հայերէնն է...:
 Խառն ամուսնութիւններ, տակաւին տարբեր կրօնի խառն ամուսնութիւններ եւ զուտ հայկական ամուսնալուծումներ կը բազմանան::
 Մեր մշակութային ժառանգութիւնը վտանգուած է, անարժէք, անցողական, գնայուն եւ գռեհիկ «արուեստ»-ներով:
 Հայկական լուրջ ձեռնարկներու հանդէպ, ինչպէս՝ դասախօսութիւն, ազգային հանդէսներ, տօներ, ժողովուրդին մեծ մասին հետաքրքրութիւնը, խանդավառութիւնը, քաջալերանքը տեսանելի չէ:
 Անդին՝ ուր կայ կերուխում, զուարճանք, կա՛յ նաեւ սեղան բռնելու դժուարութիւն:
 Հայ պատանին, հայ երիտասարդը հայերէն գիրք, թերթ չի կարդար: Հայկական գրադարան չայցելեր:
 Կանաչեանը, Զօհրապը, Պ. Սեւակը ո՞վ է չեն գիտեր: Բայց գիտեն թէ ո՞վ է Լէյտի Կական, Էմինէմը, Քարտաշեանը:
 Այս ընթացքով 30-40 տարիէն հայութիւն պիտի չմնայ:
 Եւ տակաւին շարքը կ՝երկարի:
------------
 Ընդունինք, որ որոշ ճշմարտութիւն կայ այս մտահոգութիւններուն մէջ, տարբեր երկիրներու մէջ, տարբեր աստիճանով:
 Արդար չէ սակայն բոլորովին յոռետեսի ակնոցով ծանրանալ այս հարցին վրայ:
 Յուսախաբութիւն՝ այո՛: Բայց յուսահատութիւն՝ ո՛չ:
 Այսպիսի մտահոգութիւններ մատնանշուած են մեզմէ հարիւր տարի առաջ, բայց հայութիւնը կրցած է դիմակալել իր գոյութեան սպառնացող մարտահրաւէրները եւ Պ. Սեւակի բառերով՝ «կա՛յ, կը մնայ ու կը շատանա՛յ»:
3. Յուսադրիչ երեւոյթներ
 Վերոյիշեալ կէտերը անորոշ հասցէի ուղղուած քննադատութիւններ են, բայց նոյն ատեն ստորագնահատանք, հանդէպ՝ այն բոլոր ճիգերուն, զորս կը թափեն տակաւին մեր կառոյցներու պատասխանատու հայորդիները՝ եկեղեցական, կրթական մշակ, գրագէտ, մամուլի սպասարկու, երաժիշտ, դերասան, խմբավար, երգչախումբ, թատերախումբ, պարախումբ, հրապարակային գործիչ, մտաւորական, կուսակցութիւն, կանգուն պահելու համար մեր գաղութները:
 Բարոյալքիչ յօդուածներ – յուսադրիչ նկարներ:
Յաճախ պատահած է, որ հանդիպիմ ապագան մռայլ տեսնող յօդուածներու եւ անոր կողքին նկարներ, ուր ցոյց կը տրուին դպրոցական հանդիսութիւններ, ձեռնարկներ, Տօնական օրերու բազմութիւն եկեղեցիներու շուրջ եւայլն եւ չեմ կրնար հաշտեցնել այս երկու հակասական երեւոյթները:
 Հայ ըլլալը դիւրին չէ այս օրերուն: Ամէն տեղ: Հսկայական զոհողութիւն կ՝ենթադրէ, որովհետեւ գաղութներու կեանքը կախեալ է տեղական պայմաններէն:
Քաղաքական, տնտեսական, ընկերային եւ այլ տագնապներ: Քաղաքացիական պատերազմ, իրենց անդրադարձը կ՝ունենան բոլոր կառոյցներուն վրայ, ամէն մէկ հայու հոգեվիճակին վրայ:
 Կիպրոսի մէջ ալ թրքական բարբարոսային արշաւանքին եւ 1963-ի Յոյն-Թուրք միջ համայնքային բախումներու հետեւանքով կորսնցուցինք եկեղեցի, Առաջնորդարան, դպրոց, վանք, ակումբ, կալուածներ, տուն տեղ, բայց այդ բոլորը վերաբացուեցան, նորերը կառուցուեցան՝ «ծիծեռնակի բոյն»-ին պէս:
 Միայն Կիպրահայը չէ, այլ Լիբանանահայը, Սուրիահայ, Իրաքահայը, Ամերիկահայը, մէկ խօսքով ամէն գաղութի հայ, առօրեայ իր հացի պայքարին հետ կը փորձէ քալել ազգային պարտականութեան ճամբայէն, պարագաներու ներած չափով: Ամէն մէկը իր միջավայրը ունի: Կայ՝ Արաբ-իսլամ միջավայր,
Ամերիկեան միջավայր, Թուրքիա, Յունաստան տարբեր միջավայր երբ ուրիշին օրէնքով կ՝ապրիս:
 Կեանքը հսկայական վազք մըն է ներկայիս, ապրուստի պայքա՛ր՝ հայրենասիրութեան ճամբուն վրայ:
 Դիտեցէք ճամբաներուն վիճակը: Խճողումը – շուկաները, օդակայանները, աշխատանոցները, եւ կը հասկնաք տարողութիւնը այդ վազքին:
 Սակայն նոյն ատեն հայութիւնը պահպանող երեւոյթներ չեն պակսիր: Եկեղեցին, Ազգային մարմիններ, միութիւններ, Համազգային, ՀՕՄ, ՀԲԸՄ եւ այլ շարժումներ կը փորձեն ի կատար ածել իրենց առաքելութիւնը, երբ ազգային բարերարներու օգնութեամբ բացում կը կատարուի նոր եկեղեցիներու, թանգարանի, ազգային տունի, ակումբի, նոր աւիշ եւ աւիւն ներարկելով գաղութային կեանքին, սփիւռքի զանազան ափերուն:
4. Հայեցի դաստիարակութեան վերակազմակերպման եւ վերաշխուժացման համար ի՞նչ ազդու եւ գործնական միջոցներու դիմելու է տակաւին:
Հայեցի դաստիարակութեան չորս ամուր կռուաններն են.-
Ընտանիքը, Դպրոցը, Եկեղեցին, Մամուլը:
Միջոցառումներ
1) Ընտանիք, ուր անհրաժեշտ է՝
• Հայ տունը տեսնել ուրախ, երջանիկ, բարօր վիճակի մէջ:
• Ընտանեկան ազնիւ, օրինակելի, դաստիարակութիւն:
• Հաւասարակշռուած, բարեկիրթ, մաքուր, լուրջ, հեղինակաւոր մօտեցում:
• Քաջալերել հայախօսութիւնը:
• Հայերէն գիրքի ընթերցման հետաքրքրութիւնը:
• Հայկական ձեռնարկներու հետեւողական մասնակցութիւնը, ներկայութիւնը, քաջալերանքը:
• Հրահրել զոհողութեան եւ գիտակցութեան զգացումը:
• Բարոյական արժէքներու զարգացումը:
2) Դպրոց: Անհրաժեշտ է ունենալ,
• հայաբոյր, ուրախ իրավիճակ:
• Իրարահասկացողութիւն, համագործակցութիւն, ընդմէջ Հոգաբարձութեան, Տնօրէնութեան, Ուսուցչակազմի, Պաշտօնէութեան, Ծնողաց եւ Աշակերտութեան:
• Նոր սերունդի ֆիզիքական, մտային, բարոյական, ընկերային եւ հոգեբանական աճում:
• Որակաւոր, վկայեալ, կոչումի տէր ուսուցիչներ:
• Յարգանք ուսուցչական ասպարէզին նկատմամբ:
• Աշխատանքային առողջ դրութիւն, քայլ պահելով արդի մեթոտաբանութեան հետ.
• Հայեցի ուսման մշակութային երեսն ալ պէտք է ըլլայ կարեւոր ուշադրութեան առարկայ:
• Իրապաշտ ըլլալու համար, տեղին է նշել, որ հայագիտական նիւթերու շաբաթական որոշ թիւ պահերու յատկացումով կարելի չէ մայրենի լեզուի հմտութիւնը կատարեալ դարձնել:
• Քայլ պահել արդի մեթոտաբանութեան հետ
• Լաւ ծանօթանալ ընկերային կարգերուն, հաղորդամիջոցներուն եւ աւանդական կաղապարուած մեթոտները փոխարինել նոր մօտեցումով
• Մանկապատանեկան հրապուրիչ, գրաւիչ գիրքերու պատրաստութիւն, փոքրիկը բջիջայինէն դէպի գիրք փոխադրելու նպատակով:
3) Եկեղեցին, տեսնելու է՝
• Կարեւոր դերը Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան, հայեցի դաստիարակութեան ոչ միայն կրօնական, այլեւ՝ ազգային, կրթական եւ ընկերային բնագաւառներուն մէջ:
• Արեւմտահայերէնի պահպանումը իբրեւ երաշխիք նկատելու է սփիւռքի գոյութեան: Նախորդ դարու հայ մտաւորականներու կողմէ ճոխութեան ու գեղեցկութեան բարձրագոյն աստիճանին հասած մեր թանկագին արեւմտահայերէնը:
• Ազգային, կրթական տօներու առթիւ ժողովրդական համախմբումը եկեղեցիներու շուրջ:
• Քարոզներու եւ պատգամներու միջոցաւ հայ մտքի ու հաւատքի թրծումը:
• Վեհափառ հայրապետին հովուապետական այցելութիւններով գաղութներու մէջ գօտեպնդուող ազգային ոգին:
4. Մամուլը:
Արտասահմանի մեր թերթերը, շնորհիւ իրենց անխոնջ խմբագիրներուն եւ աշխատակազմին գերբնական ճիգ կը թափեն հակառակ տիրող տնտեսական եւ քաղաքական մարտահրաւէրներուն, թարմ հացի պէս սնունդ հայթայթել ժողովուրդին ընթերցասէր հասարակութեան, իրենց ազգային, կրօնական, կրթական, մշակութային, պատմական, ընկերային, մարզական եւ այլ յօդուածներով, շինիչ, բարոյալից խմբագրականներով, թափ ու թռիչք, խրատ ու խթան խնկարկելով ամենուրեք, ի խնդիր խոստմնալից ապագայի: Խիստ էական է զօրավիգ կանգնիլ հայ մամուլին, անոր սպասարկուներուն, անոր նիւթական, բարոյական եւ հասարակական կարիքներուն:
ԵԶՐԱԿԱՑՈՒԹԻՒՆ
 «Մեծութեան գինը պատասխանատուութիւնն է» ըսած է Մեծն Բրիտանիոյ վարչապետներէն Ուինսթըն Չըրչիլ:
 Կը հաւատամ, որ մեծ է տարուած կամաւորական աշխատանքը, ժամանակներուն պայմաններուն ներած չափով, տիտանեան է գործունէութիւններու շարքը:
 Մեզմէ իւրաքանչիւրին բարոյակա՛ն, Աստուածային պարտքն է բաժին բերել այդ աշխատանքին: Այսօր ցանենք, որպէսզի հունձք տեսնենք՝ ապագային:
 Մարդկութիւն եւ հայութիւն ներարենք գալիք սերունդներուն, գօտեպինդ, լաւատես, յուսալից, մեծ երազներու եւ նպատակներու ճամբուն վրայ:
 Հետեւինք Լեւոն Շանթերու, Բիւզանդ Եղիայեաններու, Նիկոլ Աղբալեաններու, Յ. Գեղարդներու, Վահէ Վահեաններու եւ բիւրաւոր երախտաւորներու Կրթական-Ազգային սուրբ գործը իրականացնողներուն գրետախտակի վրայ կաւի՛ճ, տետրակի վրայ կարմիր մելա՛ն ցանող ձեռքերուն, գիտակից ոգիով, Չրչիլեան պատասխանատուութեամբ, պատմական ու պատուական ազգի մը զաւակները կոչուելու համար, արժանաւորապէս:
4 Դեկտեմբեր, 2019
Նիկոսիա