Ազատ Խօսք - Ելեկտրոնային Անկախ Պարբերաթերթ

կայք էջ : www.azadkhosk.com

Խմբագիր - Երան Գույումճեան

Թիւ (94) Սեպտեմբեր 2019

Կիպրահայ

ՄԻ ՔԱՆԻ ԴԻՄԱՍՏՈՒԵՐՆԵՐ

ԳԻՏՆԱԿԱՆ ՊԱՏՄԱԲԱՆԷՆ


Ներկայ գրութիւնը մահագրութիւն մը չէ։ Ոչ ալ՝ կենսագրութիւն մը։ Այլ պարզապէս յիշեցում մը, գիտնական պատմաբանի մը դիմանկարէն՝ հաւանաբար հանրութեան ոչ շատ ծանօթ, քանի մը գիծերուն։ Ասիկա ճիտին պարտքն է տողերս գրողին, որ այս կոչումի տէր կրթական մշակին, պայծառատես հասարակական գործիչին եւ գիտնական պատմաբանին դիմագիծը կը գտնէ շատ նման՝ լիբանանահայութեան խնդածաղիկ (Gardenia) հայուհիին՝ Բերկրուհի Նաճարեանին։ Բայց այս մէկը՝ խնդածաղիկն է կիպրահայութեան, որ տուած է նաեւ՝ գրողիս ծանօթ Շաքէ Վարսեաններ, Թագուհի Տէվլէթեաններ, Սօսի Պետիկեաններ եւ ուրիշներ։
Տարագիր Արեւմտահայութեան Համասփիւռքեան Քոնկրէսին (ՏԱՀՔ) կողմնակից Ագապի Նասիպեան-Էքմէքճեանի կարեւոր ներդրումը եղաւ՝ Հայ Հողային Դատի պատմագրութեան "Great Britain and the Armenian Question (1915-1923)" փաստագրութեամբ եւ աղբիւրագիտութեամբ հարուստ երախտաշատ ուսումնասիրութիւնը։
Ան կեանքէն հեռացաւ իր ամուսնոյն՝ Գալուստ Էքմէքճեանի մահէն չորս տարիներ վերջ՝ 21 Դեկտեմբեր 2018-ին, Լիմասոլի մէջ։ Մելգոնեան Սանուց Միութիւնը՝ 12 Մայիս 2016 թուին, ՀԲԸՄ-ՀԵԸ Տեմիրճեան Կեդրոնին մէջ կազմակերպած էր կարծէք՝ իրեն «ողջերթ»ի եզակիօրէն յուզիչ ու խոհական երեկոյ մը, արժանին մատուցելու համար բազմատաղանդ ու բազմաշնորհ այս գիտնականին, կրթական մշակին (Մելգոնեան Կրթական Հաստատութեան տնօրէնութիւն՝ 1986-1991 տարիներուն) եւ հասարակական գործիչին։
Ագապի Նասիպեան-Էքմէքճեանի դիմանկարին մի քանի կարեւոր ու բարացուցական գիծերուն շուրջ, տողերս գրողին վկայութիւնները պիտի տրուին նախ՝ հրապարակելով նամակ մը՝ 29 Յունուար 2012 թուակիր, ստորագրուած Գալուստ եւ Ագապի Էքմէքճեաններ, ուղղուած գրողիս, ապա՝ վկայութիւնները՝ ծանօթագրութիւններու ձեւով, նամակի բնագրին վրայ յիշուած թիւերուն համաձայն կարգով։
Նախ՝ նամակը.
Kalousd & Akaby Ekmekjian
27 Kallikraki, Flat 16
3075 Limasol
Cyprus
29 Յունուար 2012
Մեր ժողովուրդին սթափեցումին համար
Հետեւողականօրէն պայքարող
Մեթր Գասպար Տէրտէրեանին
Պէյրութ(1)
Յարգելի եւ սիրելի Մեթր,
Անհուն շնորհակալութեամբ ստացանք Նոր Տարուայ առթիւ ձեր ղրկած բացիկը՝ ձեր ազնիւ եւ բարի սիրտէն բխող մաղթանքներով, որոնց այնքան պէտք ունինք։ Ինչպէս գիտէք, Գալուստը իր ունեցած կաթուածէն ի վեր կորսնցուցած է լսելու եւ տեսնելու իր կարողութիւնները եւ շատ ցաւած է։ Իսկ ե՞ս…։ Բայց երկուքս ալ կը պայքարինք որ աւելի գէշ չըլլանք։ Ի սրտէ կը մաղթենք որ 2012-ը բոլորիս համար ըլլայ, ձեր բառով՝ «յոյսի» Նոր Տարի մը(2)։
Ձեր պատրաստած ճշմարտախոյզ, սքանչելի Օրացոյց-Ուղեցոյցը կարդացինք հիացումով(3)։
Մեր Ցեղասպանութեան հարիւրամեակը կը մօտենայ։ Տակաւին ոչ մէկ պահանջք ներկայացուած է Թուրքիոյ կամ աշխարհին։ Ինչպէս մատնանշած էք, ճակատագրական է կազմակերպել Տարագիր Արեւմտահայութեան Համաշխարհային Քոնկրէսը(4)։
Դժբախտաբար, մեր ժողովուրդը կը տառապի «մենծ անձնասիրութենէ» (Ռ. Չիլինկիրեան)(5)։
Շատ յաճախ առանձին ծառը կը տեսնենք, փոխանակ լայն հորիզոնով մը՝ ամբողջ անտառը տեսնելու(6)։ Հետեւանքնե՞րը։ Հայաստան կը պարպուի։ Իսկ Սփիւռքը կը հալի շաքարի նման(7)։
Ունեցած ենք կուսակցութիւն մը, որուն վարիչները նախաճաշի գացած են Կարմիր Սուլթանին(8)։
Ունինք Մեծ Միութիւն մը, որուն Կեդրոնական Մարմինը իր ժողովները կը գումարէ անգլերէն լեզուով… («Հայերէն չխօսողը մեր լեզուին մեռելաթաղն է» կ՚ըսէ Ռ. Հատտէճեան։ ան իրաւացիօրէն կը հաւատայ որ իրաւ բարերարութիւնը, մեր ժողովուրդի գոյերթը ապահովող՝ մեր դպրոցներն ու եկեղեցիները լեցնելու կոչուած նոր սերունդ պատրաստելն է)(9)։
Ունինք ղեկավարի աթոռներուն վրայ բազմողներ, Պուլկարահայ Եղիազար Ուզունեանին նման, որոնք թուրք գործարարներու հետ կը հետապնդեն իրենց անձնական նպատակները։
Չե՞նք նմանիր արդէն պատահական հովերէ պատահական ուղղութեամբ քշուող տերեւներու(10)։ Դուք, իբր դարման այս տխուր իրողութեանց, իրաւացիօրէն կը պնդէք որ պէտք է «հզօրացնել ներքին մեր ուժը»(11)։
Յուսահատի՞լ։ Ո՛չ, երբե՛ք։ Վերոյիշեալ մռայլ պատկերին դիմաց, ունեցած ենք յոյսին ու լոյսին փարած մեր ժողովուրդին ծոցէն ելած բազմաթիւ հերոսներ. Վարդան Մամիկոնեանին նման, որ «… չխօսեց։ Արեւի նման յառնեց խաւարից»։ Տակաւին, մեզի ժառանգ մնացած են լոյսը օրհներգող Արեւագալի մեր հոգեթով շարականները։ Լոյսի հաւատացող մեր ժողովուրդը միշտ ալ ցերեկը ողջունած է ու կ՚ողջունէ «լոյս»ով (բարի լոյս)։ Մեզի ծանօթ լեզուներէն ոչ մէկուն բարեւը առնչուած է լոյսին։ Բայց լեզուական մեր այս բացառիկ հարստութիւնները աչքի լոյսի նման պահուելու են մասնաւորաբար մեր ղեկավարներուն կողմէ…(12)։
Ֆրանսայի կողմէ մեր Ցեղասպանութեան ժխտումը քրէականացնող որոշումը յուսանք մեզ չի գինովցներ։ Նախագահական ընտրութիւններու ազդակը մեծ դեր խաղացած ըլլալու է այս որոշումին մէջ։ Նախագահին Արտաքին Գործերու Նախարարը հակառակ արտայայտուած է…(13)։ Ամէն պարագայի, Հայ Դատին իրաւատէրն ու պահանջատէրը մեր ժողովուրդն է միայն(14)։ Մեծն Խրիմեանի բառերով, մեր ժողովուրդը իր «խելքի(ն) ու բազուկի(ն) ո՛ւժ» տալու է(15)։
Ձեզի սրտագին մաղթելով քառաջողջութիւն ու գրական բերքառատ արգասիք,
Ջերմօրէն
Գալուստ եւ Ագապի Էքմէքճեան
Յ.Գ. Ներփակ շատ համեստ գումարը Օրացոյցին տպագրական ծախսերուն պզտիկ մասնակցութիւն մըն է(16)։
(1) Իմ ծանօթացումը Գալուստ Էքմէքճեանին Նիկոսիոյ մէջ, սկսած է 1967-ին իսկ 1992-ին, վերանորոգուած է։ Այս անգամ ալ, Ագապի Նասիպեանի հետ միասին, երբ այցելած էի Նիկոսիա, ՏԱՀՔ-ի կողմնակից մտաւորականներ հաւաքագրելու համար 1986-ին, ՀԲԸՄ-ի 80-ամեակին, «Մելգոնեան»ի մէջ կայանալիք կեդրոնական հանդիսութեան իբր բանախօս հրաւիրուեցայ՝ տնօրէնուհի Սօսի Պետիկեանի եւ Հայկաշէն Ուզունեանի կողմէ։ Ներկայ էին ՀԲԸՄ-ի եւ ՀԵԸ-ի պատասխանատուներ՝ ոչ միայն Լիբանան-Սուրիայէն, այլեւ ԱՄՆ-էն, նաեւ՝ ՀԵԸ-ի մարզական խաղերու համագաղութային մրցումներու (Հրաչ Մանուկեանի ղեկավարութեամբ) մասնակիցներ։ (Նոյնիսկ կար լուր մը, թէ՝ Ալեք Մանուկեան կրնայ ներկայ ըլլալ հանդիսութեան)։ Ելոյթս ջերմ էր եւ ոգեւորիչ, քանի որ ես իջեւանած էի՝ Նիկոսիոյ գրաւեալ մասի սահմանագիծէն 30 մեթր անդին գտնուող Kennedy Hotel-ի մէջ, եւ ամէն օր սահմանագիծի ետին բարձրացող բլուրներու գագաթին կը ծածանէր՝ ոճրագործ ու զաւթիչ պետութեան դրօշը… որ Արեւմտահայաստանն ու Եղեռնը միշտ յիշեցնող յարացոյցն էր։ Ելոյթէս վերջ, երբ քուլիսին կ՚անցնէի, աննման Սեպուհ Աբգարեանը ծափ տալով՝ պոմպա… բացագանչեց։ Իսկ յետոյ՝ Սօսի Պետիկեան, Հայկաշէն Ուզունեան եւ Ագապի Նասիպեան ինծի ըսին թէ՝ ՀԲԸՄ-ի մասին իրենց մինչ այդ լսած բանախօսութիւններուն ամէնէն կատարեալն էր եւ յեղափոխաշունչը…։ Եւ ուրեմն, 1987-ին, երբ Ագապի Նասիպեան տնօրէնուհին էր «Մելգոնեան»ի, Զօր. Անդրանիկի մահուան 60-րդ տարելիցին առիթով, դպրոցին կազմակերպած յիշատակի հանդիսութեան հրաւիրուեցայ իբր օրուան բուն բանախօս, ըլլալով Շապին Գարահիսարի զաւակ Արմենակի որդին։ Կեցութեանս օրերուն շատ աւելի մօտէն զիրար ճանչցանք՝ ես եւ Ագապի Նասիպեան, այն աստիճան, որ տնօրէնուհին ինծի ազատութիւն-պարտականութիւն տուաւ դպրոցի ուսանողներուն հետ խմբային հանդիպումներ ունենալու եւ անոնց բացատրելու՝ իբր իրաւաբան, ՏԱՀՔ-ի անհրաժեշտութիւնն ու Արեւմտահայաստանը չմոռնալու մեր աւագ պարտականութիւնը։
Այս բոլորին հիման վրայ, հասկնալի կը դառնայ նամակին մուտքը։
(2) Իրենց մահուան տարիներուն մօտեցած ալեհեր ամոլ մը, անոնցմէ մէկը՝ միւսին խնամատար ու բուժքոյր… նաեւ՝ ոչ միայն զրուցակից, այլ միակ տեղեկատուն ազգային, գաղութային ու միջազգային քաղաքական կեանքի զարգացումներուն շուրջ, այլեւ՝ ամփոփողը հայ մամուլին եւ ստացուած գիրքերուն, օրացոյցերուն եւ նամակներուն, որոնք երկուքով կը պայքարին աւելի գէշ չըլլալու համար… եւ՝ կը մաղթեն որ 2012-ը «բոլորին համար» ըլլայ «յոյսի Նոր Տարի»։ Այս ամոլին անխախտ հաւատարմութիւնն ու անշէջ սէրը՝ իրարու հանդէպ… ինչ բացատրութիւն ունի։ Այն թէ՝ երկուքն ալ ոչ միայն ազնիւ հոգիներ ունին եւ դիմադրելու յեղափոխական շունչ, այլեւ՝ գաղափարական իրերահաղորդ ամաններ են, եւ երկուքը՝ միասնաբար, զուգահեռաբար կը հային միեւնոյն իտէալին… եւ ոչ թէ՝ լոկ իրարու…։ Երկուքն ալ՝ անհատապաշտ չեն, այլ՝ հաւաքապաշտ, համայնապաշտ…։
(3) Խօսքը կը վերաբերի Լիբանանահայ Գրական Շրջանակի Օրացոյց-Ուղեցոյցերու 2012 տարուայ թիւին։ Բայց անոնք ընթերցողներն են այս օրացոյց-ուղեցոյցերուն, 1993 թուականէն ի վեր, եւ 1999-ին՝ Գրական Շրջանակի հիմնադրութեան 50-ամեակին, Շրջանակին ուղղած իրենց ողջոյնի գիրին մէջ, գրած են թէ՝ այս ուղեցոյցերը կ՚արտացոլացնեն Գրական Շրջանակի համահայկական ոգին եւ «վեհօրէն մարդկայնական ու լայնախոհօրէն ազգայնական գաղափարականը…»։ Այս ճշմարտութիւնները տեսնող եւ գնահատող գիտական միտքերը՝ ուրեմն ունին, միեւնոյն գաղափարականը… աշխարհայեացքը։
(4) Այս ամոլը ՏԱՀՔ-ի ճակատագրական հրամայական մը ըլլալուն համոզուած կողմնակիցներէն էին։ Անոնք դէմ էին՝ Ցեղասպանութեան լոկ բարոյական պղատոնական ճանաչումի մուրացիկութեան, եւ կողմ էին՝ Արեւմտահայաստանի հողային պահանջատիրութեան։ Սակայն, գիտնական Ագապին ունէր տարակոյս մը… թէ՝ մեր իրաւաքաղաքագիտութեան մարզին մէջ յետամնաց, հաւաքական երկարաշունչ պայքարի անատակ եւ անմիաբան ժողովուրդը պիտի կարողանա՞յ իրականացնել ՏԱՀՔ-ի կազմակերպումը։ Իրականութիւն է որ նոյնպիսի տարակոյս յայտնած են նաեւ՝ Լեւոն Հախվերդեանը, Դոկտ. Փրոֆ. Արամայիս Միրզախանեանը, Աւետիս Եափուճեան եւ Գրիգոր Շահինեանը, որոնք՝ իրենց բառերով, իրաւաքաղաքագիտականօրէն լաւ սերտուած, միակ ճիշդ ուղին, միակ համահայկական եւ շատ հմայիչ ու ճաճանչագեղ գտնելով գտնելով հանդերձ ՏԱՀՔ-ի ծրագիրը… վերապահութիւն ունենալով՝ զայդ կազմակերպելու մեր ժողովուրդի ատակութեան նկատմամբ…։
 
(5) Մեր զրոյցներուն ու նամակագրութեան մէջ յաճախ նոյն ուժգնութեամբ դատապարտած ենք Տարագիր Արեւմտահայութեան one man show-ի մէջ բացառիկութեան եւ հաւաքական աշխատանքի ու պայքարի մէջ անճարակութեան հիւանդութիւնը, զոր նկատած ենք՝ գաղթականութեան, հայրենազրկութեան եւ պետականազրկութեան, որ Տարագիր Արեւմտահայութեան բեկորներուն մօտ ստեղծած են՝ անապահովութեան, անօգնականութեան, աննշանութեան եւ անզօրութեան բարդոյթ մը, զոր պարարտ հող նկատած է՝ մշակութային եւ հասարակական թեքումով, բայց այլախոհ Ֆրէօյտեան հոգեվերլուծաբան Էրիք Ֆռոմը՝ ֆաշիզմին համար… իր "Fear of Freedom" գիրքին մէջ, Routledge and Kegan լոնտոնեան հրատարակչատունէն (էջ 207-208)։ Ուրեմն, Տարագրութեան պայմաններուն մէջ մեր հաստատած երերացող «ազգային» կոչուած կառոյցներուն տիրացած մենատիրական կուսակցութիւնը՝ միրաժը կը ստեղծէ «Սփիւռքի պետութեան», որ ֆաշական կ՚ըլլայ՝ ըստ Էրիք Ֆռոմմի, եւ Տարագիրներու բեկորները իրենց անզօրութեան բարդոյթին պատճառով, կամ՝ ազատ կամքով, կ՚ենթարկուին մենատէր կուսակցութեան՝ եթէ իշխանամէտ նկարագիր ունին եւ զօրաւորին հետ կ՚ըլլան, եւ կամ ալ՝ դուրս կը մնան «ազգային» կոչուած կառոյցներէն, եւ կը յանձնուին հարկադրական համարկումին իրենց գտնուած երկրին, վերածուելով՝ ինքնաշխատ մեքենայի, կորսնցնելով իրենց անձն ու անհատականութիւնը, եւ սակայն, այդուհանդերձ, խաբկանքը կ՚ունենայ՝ ազատ անձ ըլլալու, որ ենթակայ է միայն ինքն իրեն ու դառնալով «մենծ անձնասէր» մը…։ Ֆաշիզմի պարարտ հող է՝ մանաւանդ, Լիբանանի համայնքային համակարգը, որուն մէջ ամէն քաղաքացի կը զգայ թէ ինք աննշան անձ մըն է։ Պետական իշխանութիւնը փոխարինուած է համայնքին իշխանութեամբ։ Համայնքներու տիրակալութիւնը մերժող քաղաքացիները ամբողջովին անպաշտպան են եւ աննշան։ Իսկ համայնքին «զաւակ»ը մնացած «զաւալլը…» քաղաքացին, ստրուկն է իր համայնքի իշխանութեան, մասնաւորաբար լիբանանահայ առաքելական քաղաքացին, որուն համայնքային բոլոր կառոյցները զաւթուած են մենատէր կուսակցութեան կողմէ։ Էրիք Ֆրոմմ, իր այս "Fear of Freedom" գիրքին մէջ, խօսած է նաեւ՝ ԱՄՆ-ի մէջ ֆաշիզմի պարարտ հողին մասին…։ Իսկ Պէյրութի արաբատառ օրաթերթերէն՝ «Ալ-Տիար»ը, Շառլ Այեուպի ստորագրութեամբ, յատուկ գրութիւն մը հրատարակած էր՝ «Լիբանանեան Նացիականութիւնը» վերնագրով։
(6) Ագապի Նասիպեան ունէր ոչ միայն պետական մտածելակերպ, այլեւ՝ լայն մտահորիզոն եւ լայնախոհութիւն։
(7) Ագապի Նասիպեան հիասթափուած էր Գ. Հանրապետութեան համակարգէն եւ իրերայաջորդ երեք նախագահներէն, որոնք օլիգարխներուն կ՚արտօնէին՝ ոչ միայն երկրի թալանումը, այլեւ՝ հայրենիքի հայաթափումը, զուրկ ըլլալով պետական մտածելակերպէ եւ հայրենասիրութենէ։ Երբ իրեն ըսի թէ՝ Դոկտ. Փրոֆ. Արամայիս Միրզախանեան այս օլիգարխները անուանած է «մոնկոլ-թաթարներ»… անոր Շուէտի հասցէն ու հեռախօսի համարը առաւ ինձմէ՝ որպէսզի կապուի անոր հետ…։
(8) Ագապի Նասիպեան կ՚ակնարկէ Դանիէլ Վարուժանի «Վեհաճաշը» գրութեան, զոր ես փոխանցած էի իրեն, խիստ դատապարտելով այս կուսակցութեան մահաբեր գործակցութիւնը փանթուրք-սիոնական Երիտ. Թուրքերուն հետ։
(9) Ագապի Նասիպեան հիասթափուած էր նաեւ՝ իր ջերմօրէն դաւանած ՀԲԸՄ-ի այլասերումէն՝ Ալեք Մանուկեանի մահէն վերջ։ Ան շնորհաւորեց իմ գրութիւնս՝ «Եաթաղանը Որ Հասաւ Մելգոնեանին» վերնագրով, լոյս տեսած Գրական Շրջանակի օրացոյց-ուղեցոյցին մէջ։ Ան շնորհաւորած էր նաեւ իմ պայքարս՝ Ալեք Մանուկեան Կեդրոնի եւ Երուանդ Տեմիրճեան վարժարանի շէնքերու վաճառման դէմ։ Այս վերջինին դէմ մեր նստացոյցին պարզած էինք պաստառ մը, որ կ՚ընէր. «Հայ դպրոց ծախողը՝ Հայ Դատն ալ կը ծախէ»։ Եւ այս պաստառին տակ խմբուած ծնողներու նստացոյցին լուսանկարը առաքեցի իրեն։
(10) Իրեն գրած էի Պուլկարահայութեան «ազգային կառոյցներու մէջ բազմած գործարարներէն Եղիազարի ամօթալի գործընկերութեան մասին, թուր գործարարներու հետ, եւ՝ դիտել տուած էի թէ՝ գործարարը, դրամասէր դրամատէրը (մասնաւորաբար վայրի դրամատէրը)՝ ոչ ազգ ունի, ոչ հայրենիք, ոչ կրօն եւ ոչ ալ ժողովուրդ։
(11) Գրած եմ. ներքին մեր ուժի զօրացումին պայմաններն ու պահանջներն են՝ համահայկական ոգիին զօրացումը, Տարագիր Արեւմտահայու եւ հայրենազրկեալի գիտակցութեան պահպանումը, մենատիրութեան ի սպառ հեռացումը կուսակցութիւններէն, ՏԱՀՔ-ի անյապաղ կազմակերպումը, եւ Ցեղասպանութեան լոկ բարոյական ճանաչումը մուրալու՝ այսինքն, հողային դատին փախուստէն հրաժարումը։
(12) Պարսկահայ յեղափոխական Վարդան Սալախեանի հերոսական կեցուածքին մասին Դոկտ. Փրոֆ. Արամայիս Միրզախանեանի գրութիւնը՝ Գրական Շրջանակի Օրացոյց-Ուղեցոյցին մէջ՝ յայտնօրէն յեղափոխական դիմադրական շունչով վարակած է Ագապի Նասիպեանի անհանգիստ հոգին, ի տես՝ «մեր ժողովուրդին ծոցէն ելած՝ յոյսին եւ լոյսին փարած հերոսներ»ուն…։ Այս խօսքերը, հաւանաբար, դրական արձագանգներ էին 15 տարիներ առաջ (1997-ին) մեր ունեցած մէկ զրոյցին, «Մելգոնեան»ի տնօրէնութեան սենեակին մէջ, երբ ես իրեն կը յայտնէի թէ՝ փաստաբանութենէ առաջ, AUB-ի մէջ իմ նախընտրութիւնս եղած էր բնագիտութիւնը, եւ մասնաւորաբար «լոյս»ը…։ Ինք յայտնած էր, թէ՝ ինք շատ կը սիրէր «լոյսը օրհներգող Արեւագալի հոգեթով շարականները», եւ ես իրեն յայտնած էի, որ Ս. Նշան նախակրթարանի աշակերտութեանս տարիներուն, եկեղեցւոյ դպրաց դասին մէջ, մեներգիչն էի Արեւագալի շարականներուն, եւ՝ երգած էի երկու հատուած՝ «Լոյս, Լոյս, Արարիչ Լուսոյ»էն եւ «Անեղանելիդ»էն…։
(13) Այս տողերուն մէջ կը պարզուին Ագապի Նասիպեանի քաղաքական սթափ մտածողութիւնը, եւ միւս կողմէ՝ վախը մեր խաբուիլ սիրող ժողովուրդին գինովութենէն։
(14) Իսկ այս տողերուն մէջ պարզորոշ է այն, որ Ագապի Նասիպեան վարակուած չէր մեր քաղաքական աւանդական ղեկավարներու մեծ մասին Արեւմուտքի հանդէպ՝ ապաւինողականութեան ախտէն, որ յատուկ է անչափահասներուն… եւ անվայել՝ չափահասներուն, որոնք անամօթաբար ձեւով «հերոսական» եւ խորքով՝ ստրկական երգեր կ՚երգէին (ինչպէս՝ «Հերոս մռնչեց՝ սուլթան դողդողաց» եւ «Եւրոպի աչքից՝ արտասուք սողաց»)։
(15) Մեծն Խրիմեանէն այս մէջբերումը կրկին անգամ կը վերահաստատէ Ագապի Նասիպեանի մերժումը ապաւինողականութեան եւ ջատագովումը՝ խելքի եւ բազուկի ուժերուն։ Բազուկի ուժին մասին դիպուկ է Արփիար Արփիարեանի «Կարմիր Ժամուց»էն սա խօսքը. «Մեր արօրները քաշողները՝ եզներն են, գառնուկները՝ արտ չեն կրնար հերկել»…։ Իսկ խելքի ուժին մասին դիպուկ է Մաքսիմ Կորքիի սա խօսքը. «Թոյլ մարդիկ կը սպասեն առիթի, ուժեղները՝ կը ստեղծեն զայն»…։
(16) Եթէ կազմակերպութեան մը անդամին անոր յարումին անկեղծութեան ցուցանիշը իր անդամատուրքին վճարումն է, Գալուստ եւ Ագապի ամոլին ալ գաղափարական յարումին ցուցանիշներն են, այն պարզ փաստերը, որ Գալուստ 1967, 1968 եւ 1969 տարիներուն, Կիպրոսի մէջ, «ՅԱՌԱՋ» շաբաթաթերթին բաժանորդագրած է 10 կիպրահայեր։ Իսկ 1993-էն սկսեալ, Գալուստ եւ Ագապի Լիբանանահայ Գրական Շրջանակին կը մուծէին անոր Օրացոյց-Ուղեցոյցներէն տարեկան 15 օրինակի փոխարժէքը…։
Գրական Շրջանակի գաղափարականը՝ «վեհօրէն մարդկայնական եւ լայնախոհօրէն ազգայնական», ծանօթ է բոլորին։ Իսկ 1966-1969 տարիներուն լոյս տեսած «ՅԱՌԱՋ» շաբաթաթերթը կը խմբագրէին՝ Լիբանանի Կոմկուսէն 1964 թուին հեռացուած ղեկավարութեան ընդդիմադիր հայ ընկերները, որոնցմէ վերապրողները՝ 40 տարիներ վերջ (2004-ին) վերադարձան Կոմկուսին։
Այսպիսով կ՚ամբողջանան Գալուստ եւ Ագապի ամոլին գաղափարական դիմանկարին գիծերը…։
ՄԵԹՐ Գ. ՏԷՐՏԷՐԵԱՆ
13 Յուլիս 2019