Ազատ Խօսք - Ելեկտրոնային Անկախ Պարբերաթերթ

կայք էջ : www.azadkhosk.com

Խմբագիր - Երան Գույումճեան

Թիւ (94) Սեպտեմբեր 2019

Տեսակէտ

ԿՐՆԱ՞ՆՔ ՔԻՉ ՄԸ ԻՐԱՒ ՀԱՅՐԵՆԱՍԷՐ ԸԼԼԱԼ, ԱՅՍԻՆՔՆ՝ ՀԱՅՐԵՆԱՏԷՐ, ԵՒ ԱՇԽԱՏԻԼ ԱՊԱԳԱՅԻ ՀԱՄԱՐ

Յ. ՊԱԼԵԱՆ
Սկսեցէ՛ք փոխել ձեր մէջ
ինչ որ կ'ուզէք փոխել ձեր շուրջ:
Մահաթմա Կանտի


antsoutarts1aԺողովուրդ մը ինքնուրոյն ազգ ըլլալու համար պէտք է ինքզինք սահմանէ երկրով մը եւ մշակոյթով մը՝ որ լեզուով կը ժառանգուի մասնաւորաբար:
Երկիր մը կարենալ գոյատեւելու եւ զարգանալու համար պէտք է աչալուրջ կերպով հսկէ եւ տէր ըլլայ իր մարդուժին եւ բնական հարստութիւններուն, անոնցմով զարգացնելու համար իր տնտեսութիւնը եւ ապահովելու իր ժողովուրդի բարօրութիւնը:
Երբ երկիր մը կը կորսնցնէ իր մարդուժը, ստիպուած կ'ըլլայ կոչ ընելու ուրիշներու, ներգաղթողներու, որոնց աճը երբ կ'անցնի մերուելու տոկոսը, այդ երկրի նախկին դարձած ազգաբնակչութիւնը վաղ թէ ուշ դիմագիծ կը փոխէ, ինք կը մերուի եկուորներուն, կ'ըլլայ սկիզբ նորի, բայց ոչ նախկինի շարունակութիւն, ինչպէս այնքա՜ն դիպուկ կերպով բանաձեւած է Ի դարու քիչ յիշուող բայց իրապէս մտածող մեծ գրող Վիգէն Խեչումեան:
Ողջախոհութիւնը կը յուշէ, որ իւրաքանչիւր հայրենիք լքողի եւ իւրաքանչիւր չվերադարձողի փոխարէն պիտի գան ուրիշներ:
Յաճախ խորհած եմ, որ Արցախի ազատագրական շարժումը նախ փրկեց Հայաստանը: Հետաքրքրական պիտի ըլլայ գիտնալ, թէ արցախեան շարժումէն առաջ Հայաստանի բնակչութեան ո՞ր համեմատութիւնը կը կազմէին ազերիները, եւ անոնցմով բնակուած տարածքները ո՞ր համեմատութիւնն էին Հայաստանի: Հայերը քաղաքաբնակ դարձեր էին, եւ քիչեր հողամշակութեամբ եւ անասնապահութեամբ կը զբաղէին:
Հայաստանի վերանկախացումէն ի վեր տարերային աղէտ արտագաղթը յառաջացուց մարդուժի նուազում: Հակառակ հոլովուած հայրենասիրական ճառերու, սփիւռք(ներ)ը չվերդարաձան Հայաստան եւ աճեցան: Իսկ երկիր մը կ'ըլլայ մարդոցմով:
Երկիր մը կրնայ ապրիլ եւ գոյատեւել երբ անոր բնակիչները կը ստեղծեն կարենալ ինքնաբաւ ըլլալու պայմանները, որոնք առաջին հերթին բնական հարստութիւններու տնտեսավարումն են. հողամշակութիւնը եւ ջրային պաշարները, ընդերքի հարստութիւնները (հանքերը), ապա՝ ճարտարարուեստը:
Այս ամբողջը ապագայի տեսանկիւնէ հարկ է տնտեսավարել, յանձանձել:
Պատմութեան ընթացքին յաճախ խօսուած է, մղձաւանջային եղած գուշակութիւններու՝ աշխարհի վերջի մասին: Փոքր երկիր եւ փոքր ժողովուրդ ենք աշխարհի ճակատագիրը որոշելու, գուշակներու աշխարհի վերջը կանխելու համար միջոցներու դիմելու: Բայց առնուազն մեր փոքրիկ երկրին եւ փոքրիկ ժողովուրդին մասին պէտք է մտածենք, աչքի առջեւ բերելով յառաջիկայ քսան, յիսուն կամ հարիւր տարիները:
Այս մտածողութիւնը ոչ Հայաստանի մէջ տեղի ունեցող տասնեակներով կուսակցութիւններու թափահարումն է, ոչ վասն լաւ ապրելու իրաւունքի արտագաղթելու տենդը, ոչ անաշխատ դրամի ետեւէն վազքը: Պիտի ունենա՞նք համազգային վերաբերում եւ յանձնառութիւն՝ ըլլալու համար նախկինի շարունակութիւն, մնալու համար ազգի հինգհազարմեայ պատմութեան ուղիին վրայ, թէ խուճապային նահանջով ծնունդ պիտի տանք նորի մը, ուր մենք պիտի չըլլանք: Հայաստանի Հանրապետութիւն, Արցախ եւ սփիւռք(ներ), առանց սեթեւեթի պէտք է խօսին այս մասին, ոչ միայն խօսին, այլ մանաւանդ՝ պատասխանատուութիւն ստանձնեն, ըլլան ներկայ եւ տէր, ինչ որ տարբեր որակ կը պահանջէ հայասիրութենէ, տուրիզմէ, խելքաբաշխութենէ:
Այսօր ինչպէ՞ս պէտք է ըմբռնել գուշակներու նախատեսած աշխարհի վերջը, գուշակութիւններ՝ որոնք կը յայտնուին ժամանակ առ ժամանակ: «Աշխարհի վերջ»ի մասին խօսած են հին Յունաստանի մէջ, կը խօսին աղանդները: Եթէ քիչ մը առարկայական ըլլանք եւ դիտենք մենք մեզ, մեր ընկերութիւնները, մեր քաղաքակրթութիւնները, կենցաղը, թերեւս աւելի լաւ կրնանք պատկերացնել «աշխարհի վերջ»-ը, աղէտ՝ զոր կը պատրաստենք անհատաբար եւ հաւաքաբար, սկսելով մեր տուներէն, փողոցէն, թաղէն, քաղաքէն, երկրէն, հասնելու համար մոլորակի ամբողջութեան…:
Յառաջադէմ համարուած, եւ ինչպէս կ'ըսուի, Երրորդ Աշխարհի երկիրներուն մէջ, աղէտսպառնալիք է ԱՂԲը: Մարդկութիւնը անկարող դարձած է հակակշռելու իր արտադրած աղբը, ան ըլլայ առտնին, կենցաղային, ճարտարարուեստական թէ գիտական:
Մեր բնակարաններուն առջեւ դրուած, երբեմն ալ դիզուած, չհաւաքուող եւ նեխող աղբը կը տեսնենք, հազուադէպօրէն կը մտահոգուինք, մենք մեզ պատասխանատու չենք համարեր: Ճարտարարուեստական եւ ճարտարագիտական աղբը չենք տեսներ: Երկրի ընդերքին մէջ թաղուած հիւլէական թափօններու մասին ամէն օր չի խօսուիր, բացի մասնագիտական շրջանակներէ, ո՞վ կը լսէ եւ կը տագնապի մեր մոլորակին շուրջ դարձող անթիւ մետաղներու, գործիքներու եւ անգործածելի դարձած թափօններու մասին, որոնք օր մը կարկուտի պէս կրնան իյնալ երկրի վրայ: Կցուած պատկերը գեղանկար չէ, գիտական է: Հարկ է դիտել: Մոլորակի շուրջ դարձող թափօններու պար, տարբեր փողոցի անկիւնը մեզի ծանօթ դիզուած աղբէն:
Բոլորովին ուրիշ պատկեր է, օրինակ, Փարիզը, իր 300.000 շուներով, որոնց արտադրած կեղտը 20 թոն է ամէն օր: Նոյն Փարիզի քաղաքապետարանը կը յայտարարէ, որ ամէն տարի քաղաքի փողոցներէն կը հաւաքուի 350 թոն ծխախոտի կճատ: Ափսոս որ Հայաստանի մայրաքաղաքը դեռ նման թիւեր չունի ոչ շուներու կեղտի եւ ոչ ալ փողոցները թափուով ծխախոտի կճատներու մասին: Կ'արժէ յիշեցնել, որ Փարիզի քաղաքացին երբ կճատ մը կը նետէ փողոց, կրնայ տուգանուիլ ըստ օրէնքի, եւ ստիպուած կ'ըլլայ վճարել 32 եւրօ: Հայաստա՞ն…
Բնութեան եւ շրջապատի, բնական հարստութիւններու սպառումը, եւ ջրային պաշարներու չարաչար գործածութիւնը, ապականումը եւ սպառումը, կը սպառնան կեանքին, ինչ որ գուշակներու նախատեսած «աշխարհի վերջ»ի մասին մտածելու կը մղէ, որուն, պզտիկ քայլերով կը մօտեցնենք մենք մեզ: Աշխարհի վերջի վերաբերող գուշակութիւնները թերեւս մտածած էին տիեզերական աղէտներու մասին, աստղ մը որ կ'իյնայ մեր մոլորակին վրայ, բայց չէին կրնար երեւակայել ժամանակակից աղբ եւ թափօն արտադրող մեր քաղաքակըրթութիւնները:
Հայաստան կը խօսուի Սեւանի մակերեսի նուազման եւ անոր ջուրի ճահճացման մասին: Կը խօսուի ոռոգման ջուրի տագնապի մասին: Աւելի լաւ պիտի չըլլա՞ր խօսիլ սպառման սահմանափակման եւ խնայողութեան մասին: Երեւանի քաղաքապետութիւնը հաշուա՞ծ է, թէ քանի «աւդոլվացման» կայաններ կան, եւ անոնք որքան ջուր կը սպառեն ամէն օր, ամէն ամիս, ամբողջ տարին: Այդ սպառած ջուրը կրնա՞յ բարիք ըլլալ ոռոգման եւ Սեւանի համար: Այս իրաւ հայրենասիրութեան հարց է, քաղաքացիական գիտակցութիւն, բնապահպանական քաղաքականութիւն, որ կարծէք փոխարինուած է հռչակաւոր առածով՝ «ինձմէ ետք ջրհեղեղ»:
Հասկնալի է, որ ամբողջ աշխարհի հարցերու լուծման կարելիութիւնները չունինք: Բայց կրնա՞նք եւ կ'ուզե՞նք մեր հարցերը լուծել:
Այսպէս, պետութիւնը պէտք է հետեւի պարզ քաղաքականութեան մը. չներածել ինչ որ երկիրը ինք կրնայ արտադրել: Այդ ընելով, աշխատատեղեր կը ստեղծուին, քաղաքացին կրնայ ինքնաբաւ դառնալ, պետութիւնը հարկ կը գանձէ: Այս ազգային անվտանգութեան հիմնական ազդակ է:
Բնապահպանութեան եւ երկրի բնակեցման համար ինչո՞ւ Երեւան-Աշտարակ-Էջմիածին-Վանաձոր-Գիւմրի գնացք պիտի չունենայ Հայաստանը, որպէսզի Աշտարակը եւ Էջմիածինը Երեւանի պէս ըլլան, ինքնաշարժներու մայրաքաղաք ելքի եւ մուտքի քանակը պիտի նուազի (վառելանիւթի նուազ սպառում եւ նուազ ապականում): Ֆրանսա մարդիկ կան որոնք կը բնակին Թուր կամ Լիլ քաղաքները 200 ք.մ., եւ ամէն օր կ'երթան Փարիզ եւ կը վերադառնան: Իսկ ճարտարագիտութեան զարգացման հետեւանքով, արդէն մարդիկ հեռուն բնակելով հանդերձ համակարգիչով կ'աշխատին, առանց տեղափոխուելու պարտաւորութեան:
Այս եւ այլ կարելիութիւններու մասին մտածողներ կան, գիտցողներ կան: Կազմակերպուելու խնդիր կայ:
Այս պէտք է ընել գերանցելով տասնեակներով կուսակցութիւններու ժամանակավրէպ եւ անհետեւանք մրցակցութիւնները: Ցուցադրական նախաձեռնութիւնները բաւարար չեն:
Պատմութիւնը պիտի յիշէ այն անձերը որոնք այս ընթացքին մէջ պիտի մտցնեն ազգը, ընելով այնպէս՝ որ քաղաքացին համոզուի, որ լաւ է այս երկրին մէջ ապրիլ, անհայրենիք եւ տեւաբար հոգիով եւ ֆիզիքապէս գաղթական սփիւռք(ներ)ը վերագտնէ գործնապէս ազգի անդամ ըլլալու գոյավիճակը:
Այս նպատակներու իրականացման փոքր եւ մեծ քայլերը հաւասարապէս կարեւոր են եւ պագայակերտ: Կրկնութիւն պիտի ըլլայ թուել. ջուրի սպառման հակակշիռը, գնացքներու հաստատումը որպէսզի Հայաստանի բնակավայրերը միանան, բնական հարստութիւններու դրական եղանակով շահագործումը (ոչ չարաշահումը) արդիւնաւոր ըլլայ, ինչ որ կարելի է արտադրել երկրին մէջ արտադրել երկրին մէջ փոխանակ ներածելու, նպատակադրել աշխատատեղերու ստեղծումը, որպէսզի երկիրը տէր ունենայ եւ պետութիւնը հարկ գանձէ:
Ընել պզտիկ եւ մեծ քայլերը, եւ շարունակել:
Ընել այնպէս, որ մարդիկ ըսեն՝ լաւ է այս երկրին մէջ ապրիլ: Այդպէս չըսեն միայն օգոստոսին Երեւան եկող տուրիստները: Ըսեն նաեւ Շիրակի եւ Զանգեզուրի բնակիչները:
Իսկ այս մեր փոխարէն օտարներ պիտի չընեն, այլմոլորակայիններ պիտի չգան այդ ընելու համար:
Յիսուն տարի ետք գալիքը ոչ թէ վաղը, այլ այսօր կը սկսի, պատրաստուած անձերով եւ բոլորի պատրաստակամութեամբ: Բոլորը, կրկնենք, Հայաստան, Արցախ եւ սփիւռքներ:
Եթէ հայրենիքը կրպակ չէ:
Եթէ հայրենիքը սոսկ զբօսավայր չէ:
Եթէ արմատներու մասին ճառերը պարզապէս շաու (show) չեն:
Որպէսզի անցեալը մոռացում չըլլայ եւ գալիքը ոչնչութիւն: