Ազատ Խօսք - Ելեկտրոնային Անկախ Պարբերաթերթ

կայք էջ : www.azadkhosk.com

Խմբագիր - Երան Գույումճեան

Թիւ (94) Սեպտեմբեր 2019

Տեսակէտ

ՀԱՄԱՇԽԱՐՀԱՅՆԱՑՈՒՄԸ՝ ՈՒԺԻ՞ ԹԷ՞՝ ՃԳՆԱԺԱՄԻ ՀԵՏԵՒԱՆՔ Է


antsoutarts1a1993 թուին, աւելի քան քառորդ դար առաջ, ԱՄՆ-ի մէջ լոյս տեսաւ ամերիկեան Odonian հրատարակչատունէն, ամերիկահայ միջազգային հրապարակագիր Դաւիթ Պարսամեանի հարցազրոյցներու մէկ հաւաքածոն՝ ամերիկացի բազմահմուտ լեզուագէտ եւ յառաջապահ հրապարակախօս Նօամ Չոմսքիի հետ՝ «Փոքրաթիւ Բարգաւաճները եւ Մեծաթիւ Անհանգիստները» ("The Prosperous Few and the Restless Many") վերնագրով, որուն հատուածներէն մէկը կրէ "The New Global Economy" վերնագիրը, որուն մէջ Չոմսքի ունի մարգարէական կանխատեսութիւններ եւ դիտարկումներ, եւ անհերքելի փաստեր, այն մասին թէ՝ «Համաշխարհայնացում»ը (Globalization, Mondialisation) Կապիտալիզմի զարգացման գագաթնակէտը, կամ՝ ուժին անգերազանցելի մակարդակին հետեւանքը չէր… (ինչպէս բարբառեցաւ ամերիկեան իմփերիալիզմի վարձկան կաչաղակ Ֆրանսիս Ֆուքոյաման, որ «աւետեց՝ Սոցիալիզմի վերջնական պարտութիւնը, Կապիտալիզմի ջախջախիչ յաղթանակը եւ ՊԱՏՄՈՒԹԵԱՆ ՎԱԽՃԱՆԸ… Սովետ Միութեան ինքնալուծարումով) այլ՝ Կապիտալիզմի միջնաբերդ՝ ամերիկեան իմփերիալիզմի մայրամուտին կամ վայրէջքին… զոր բացայայտած էր ԱՄՆ-ի նախագահ Ռիչարտ Նիքսոն՝ 1971 թուին… 2008-ին պայթած Կապիտալիզմի կառուցուածքային ճգնաժամէն 37 տարիներ առաջ, եւ՝ Սովետ Միութեան ինքնալուծարումէն 20 տարիներ առաջ արդէն…։
Հետեւաբար, ուսանելի համարեցինք ստորեւ ընթերցողին խտացնել այդ հատուածին բովանդակութիւնը։
Անցողակի մեկնաբանենք թէ ինչու անգլերէնի մէջ գործածուած global եւ globalization եզրերը հայերէնի մէջ երկրագնտային կամ երկրագնտացում չէ թարգմանուած, այլ՝ աշխարհային եւ համաշխարհայնացում։ Կ՚երեւի թէ՝ անկլօ-ամերիկեան իմփերիալիստ-գաղութարար ծաւալապաշտները, աշխարհագրական երկրագունտը նախընտրած են, առանց նկատի ունենալու մարդկութեամբ աշխարհ դարձած երկրագունտը…։ Հայերս աւելի կարեւորութիւն տուած ենք՝ մարդկութեամբ աշխարհ դարձած երկրագունտին…։ Բայց ֆրանսացիներն ալ mondialisation ըսած են, արաբներն ալ՝ աուլամա (ալամ), իսկ թուրքերը՝ küreselleşme, այսինքն՝ երկրագնտայնացում, որ անսխալականօրէն կարեւորութիւնը կու տայ գրաւելի աշխարհատարածքին… (küre արմատը երկրագունտի արաբերէնով անուանումին առաջին բառն է՝ գուրաթ-էլ-արտ)։ Լեզուի մը լեզուամտածողութիւնը սերտօրէն առնչուած է այդ լեզուն գործածող ազգին պատմութեան հետ եւ անոր արժեհամակարգին ու կենսական կարիքին, պէտքին, չունեցածին հետ։ Օրինակ՝ բարեւներուն ու բաժակաճառերուն մէջ… հայերս՝ «բարի լոյս», արաբները՝ «սապահ ուլ խէյր», լատինները՝ «բարի առաւօտ»… հայերս՝ «կենացդ», արաբները՝ «սահթաք», անգլիացիները՝ «չի՜րզ», իսկ թուրքերը՝ «շէրէֆինիզէ»…։
The new global economy – Նոր աշխարհային տնտեսութիւնը… այսինքն՝ համաշխարհայնացուած կապիտալիզմը։
Դաւիթ Պարսամեան, զրոյցին իբր մուտք, Չոմսքիի կը հաղորդէ՝ թէ անցեալին միայն կարգ մը փողոցներու մէջ կը տեսնէինք, հիմա՝ բոլոր փողոցներուն մէջ կը տեսնենք անտունիներ, գործազուրկներ, դրամ ուզող մուրացիկներ… եւ՝ մեթրոներու մէջ ու շէնքերու դրան մուտքին գիշերող թշուառներ… աղքատութեան եւ անյուսութեան ուրուականը դարձած է տակաւ տեսանելի՝ միջին եւ բարձր դասակարգերուն համար։ Այս երեւոյթը յստակօրէն ցոյց կու տայ արդիւնաբերական հասարակութիւններու աղքատացումը, «երրորդ աշխարհացում»ը…։
Չոմսքի. «Կը յիշեմ, որ Ռիչարտ Նիքսոնը, 1971 թուին, ընդունած էր այն իրականութիւնը՝ թէ Միացեալ Նահանգներու տիրապետութիւնը երկրագունտի աշխարհակարգին վրայ անկումի մէջ էր, եւ միաբեւեռ աշխարհակարգին յաջորդող ներկայի երրեակ բեւեռով (ԱՄՆ, Ճափոն եւ Գերմանիոյ գլխաւորած Եւրոպան) աշխարհակարգին մէջ, Միացեալ Նահանգներ այլեւս չեն կրնար յաւակնիլ՝ մնալու աշխարհի դրամատունը։ Հետեւաբար, Միացեալ Նահանգներ մեծ հարուածով մը պիտի ջնջեն ընկերային (բարօրութեան) ապահովութիւնները, եւ երկրի ամբողջ հարստութիւնը պիտի երթայ հարուստներուն։ Անկումի մէջ եղող այս դրամատիրական տնտեսութիւնը ստիպուեցաւ կերպարանափոխուիլ, տարածուելով իր ազգային սահմաններէն դուրս, ստեղծել անդրազգային (trans-national) ընկերութիւններ, դառնալ համաշխարհային, եւ արտօնել՝ չկարգաւորուած դրամագլուխներու ստեղծումը (unregulated capital)։ Եւ Նիքսոն կազմալուծեց Պրեթթոն Ուուտզի Համաձայնագիրը (Bretton Woods Agreement), եւ այդ քայլով ճամբան հարթեց միւս բոլոր դրամանիշերուն անկարգաւորուածութեան, արագացնելով՝ այսպէս կոչուած համաշխարհայնացումի ընթացքը»։ (Հոս հարկ է յստակացնել՝ թէ համաշխարհայնացուողը՝ իրապէս աշխարհի տնտեսութիւնը չէ… այլ՝ ճգնաժամի մէջ եղող ԱՄՆ-ի տնտեսաձեւի դրամատիրութեան համաշխարհայնացումն է։ Կարծելով՝ որ դէպի դուրս վազելով կրնայ հրաշք մը պատահիլ, եւ լուծուիլ դրամատիրութեան կառուցուածքային ճգնաժամը)։
Հետաքրքրական է այն, որ Չոմսքի 1993-էն առաջ արդէն (1971-ին) տեսած է ԱՄՆ-ի դրամատիրութեան անկումը եւ աշխարհի ոստիկանապետութիւնը շարունակելու անկարողութիւնը, երբ՝ տակաւին ինքնակազմալուծուած չէր Սովետ Միութիւնը։ Նաեւ այն, որ ան կը խօսի արդէն միաբեւեռ աշխարհի վախճանին եւ նոր երրեակ բեւեռով աշխարհակարգի մը գոյութեան մասին, որ տասնամեակ մը ետք պիտի դառնար բազմաբեւեռ…։ (Այս ստրատեգիական անցումը՝ միաբեւեռէն դէպի բազմաբեւեռ աշխարհակարգ, նաեւ մարմնաւորուեցաւ G7 (Great Seven) դրամատիրական գագաթաժողովէն դէպի G20 (Great Twenty) դրամատիրական-սոցիալիստական՝ համաշխարհային գագաթաժողով անցումով, որուն վերջին նիստերը կայացան 2019 թուի Յունիս 28-29 օրերուն, Ճափոնի Օսաքա քաղաքին մէջ, իսկ նախանցեալը կայացած էր 2013-ին՝ Ռուսաստանի Ս. Փեթերսպուրկ քաղաքին մէջ)։
Չոմսքի կը շարունակէ. «Այս դէպի դուրս վազելը կը նշանակէ՝ դրամագլուխի ներդրումը տանիլ դուրս, դէպի այն երկիրները, ուր կը տիրապետեն բռնատիրական ռեժիմներ, եւ ուր, հետեւաբար, աշխատավարձերը շատ աժան են (օրինակ՝ օրական միայն հինգ տոլար)։ Եւ ասիկա՝ յուսալով, որ կախարդական հրաշքով մը կրնայ լուծում գտնել դրամատիրութեան ճգնաժամը՝ Մեսիայի գալուստէն ժամանակ մը ետք…»։
Չոմսքիի ընթերցասիրութեամբ աշխատած ուղեղ մը, եւ անոր կարդացած որակաւոր աղբիւրներու քանակը սերտած ուղեղ մը՝ կրնա՞յ Մեսիայի գալուստով պայմանաւորել արդի վայրի դրամատիրութեան կառուցուածքային ճգնաժամին լուծումը, ծաղր ու ծանակի ենթարկելով այդ ճգնաժամին տակաւին լուծում յուսացող մարդիկը, եթէ՝ լուրջի առած չըլլար առանց բացառութեան, նոյնինքն ԱՄՆ-ի հեղինակաւոր տնտեսագէտներուն եւ պետական մտածելակերպով օժտուած պետական փորձառու գործիչներու միահամուռ եզրակացութիւնը՝ ԱՄՆ-ի դրամատիրութեան (նոր-ազատական եւ վայրի…) մոտէլի անվերականգնելիութեան շուրջ…։ (Վերջին տասը տարիներուն լոյս տեսան տասնեակ մը հատորներ ամերիկացի եւ բրիտանացի հեղինակներէ, որոնք կը հաստատեն ամերիկեան իմփերիալիստական կայսրութեան վերջալոյսը։ Օրինակ՝ բրիտանացի Ken Coats-ի "Empire No More!"ը եւ ամերիկացի Չպիկնիու ՊրժեԺինսքիի "A Second Chance?"ը)։
Չոմսքի կը շարունակէ. «Այս դէպի դուրս փախուստը ծնունդ տուաւ երկու տեսակի տնտեսութիւններու՝ երկու տեսակի պետութիւններու մէջ։ Ազգային տնտեսութիւնները՝ ազգային պետութիւններու մէջ, եւ միջազգային տնտեսութիւններ՝ միջազգային պետութիւններու մէջ։ ԱՄՆ-ը ներկայիս դարձած է միջազգային տնտեսութեամբ՝ միջազգային պետութիւն։ Այսինքն, ԱՄՆ-ի կառավարութիւնը համաշխարհային կառավարութիւն կը հանդիսանայ _ World Government, եւ արդէն ունի իր IMF-ը (International Monetary Fund), իր WB-ը (World Bank), իր NAFTA-ն (North America Free Trade Agreement), իր GATT-ը (General Agreement on Tarifs and Trade) եւ G7-ի (Great Seven) միջազգային մակարդակով կառավարական տարեկան ժողովները, որոնք կը լուծեն անդր-ազգային ընկերութիւններու, միջազգային դրամատուներու եւ այլ միջազգային կազմակերպութիւններու հարցերն ու խնդիրները, քանի որ կոչուած են ծառայելու ատոնց շահերուն, ոտնահարելով դեմոկրատիան, որովհետեւ այսպիսով՝ երկիրներու խորհրդարաններն ու բնակիչները անտեղեակ կը մնան այս բոլորին առած որոշումներուն, եւ՝ տեղեակ չեն, որ անտեղեակ են։ (Այսօր, նոր բազմաբեւեռ աշխարհակարգին մէջ, G7-ը ժամանակավրէպ դարձած է։ Հիմա կայ G20. ողջ աշխարհի մեծագոյն 20 պետութիւնները՝ ԱՄՆ, Չինաստան, Ռուսաստան, Հնդկաստան, Քանատա, Գերմանիա, Բրիտանիա, Ֆրանսա, Իտալիա, Մեքսիքօ, Պրազիլ, Արժանթին, Հարաւային Ափրիկէ, Աւստրալիա, Ինտոնեզիա, Եւրոմիութիւն, Սէուտական Արաբիա, Թուրքիա, Հարաւային Քորէա եւ Ճափոն, որոնք ունին ե՛ւ դրամատիրական ե՛ւ սոցիալիստական տնտեսութիւններ, եւ որոնց մեծագոյներէն հինգը՝ կազմած են Միացեալ Ճակատ մը՝ ամերիկեան իմփերիալիզմին ու տոլարին դէմ, որ կը կոչուի BRICS – Պրազիլ, Ռուսաստան, Հնդկաստան, Չինաստան եւ Հարաւային Ափրիկէ։ Եւ այս նոր կազմը միջազգային տեսլականով կը քննէ աշխարհի բոլոր հիմնադիրքները, եւ ոչ թէ հին G7-ի նման՝ դրամատիրութիւնը փրկելու միակ նպատակով…։ Այսօր՝ ռազմական ուժով առաջինը Ռուսաստանն է, տնտեսական ուժով՝ տակաւին ԱՄՆ-ը, որուն անմիջական մրցակիցը Չինաստանն է…)։
Չոմսքի կը բացատրէ՝ թէ դեմոկրատիան կ՚ոտնահարուի ոչ միայն միւս երկիրներուն մէջ, այլեւ նոյնինքն ԱՄՆ-ի մէջ, որուն խորհրդարանն ու բնակչութիւնը տեղեակ չեն մնար այս բոլորէն։ Քանի որ աշխարհագրական Ամերիկան քարտէսի վրայ տարբեր պետութիւն մըն է անդր-ազգային ընկերութիւններու Ամերիկայէն…։ Եւ՝ քարտէսի ԱՄՆ-ի ազգային պետութիւնը շարունակական անկումի մէջ է, իսկ միւս միջազգային պետութիւնը կը շարունակէ շահեր արձանագրել։ Այս պատկերը գծելու համար, Չոմսքի կու տայ օրինակ մը՝ General Motors հսկայ ընկերութենէն։ GM-ը 24 գործարաններ փակած է ԱՄՆ-ի մէջ, բայց նոր գործարաններ բացած է Արեւելեան Գերմանիոյ մէջ…։
Բայց ԱՄՆ-ի այս միջազգային պետութիւնը ոչ մէկ բարիք կը խոստանայ քարտէսի ԱՄՆ-ի ապագային համար, եւ դարձեալ, Չոմսքի ինքնավստահօրէն կը պատասխանէ Պարսամեանի շեշտակի հարցումին. "Outside of ideology,of Academy and the Press, no one thinks, that capitalism is a visible system, and nobody has thought that for the coming sixty or seventy years _ if ever"… (Գաղափարախօսութենէն, ակադեմական գրականութենէն եւ մամուլէն դուրս, ոչ ոք կը խորհի թէ դրամատիրութիւնը ապրելու կարող համակարգ մըն է, եւ ոչ ոք մտածեց ատիկա՝ յառաջիկայ 60 եւ 70 տարիներուն համար, եթէ երբեք մտածած ըլլար ատոր վերապրումին մասին)։
(Երբ Դաւիթ Պարսամեան Պէյրութի մէջ, «ԱԶԴԱԿ»ի հրաւէրով կը խօսէր դրամատիրութեան վայրէջքին ու վերջալոյսին մասին, հաւանաբար գտնուեցան շատեր, որոնք թերահաւատութեամբ կամ վերապահութեամբ լսեցին Պարսամեանի խօսքերը։ Այս գրութիւնը կարդալով, անոնք հաւանաբար աւելի լրջօրէն պիտի վերանային անոր խօսքերը։ Նոյն շաբթուան մէջ, եգիպտական «Ալ-Շրուք» հեղինակաւոր թերթին մէջ, հեղինակաւոր վերլուծաբան Ժամիլ Մաթար գրած էր Արեւմուտքի վերջալոյսին մասին, որուն խտացումն ալ հրատարակուեցաւ «ԱԶԴԱԿ»ի մէջ, եւ որուն մէջ յիշած էի նաեւ Պարսամեանի դասախօսութեան եզրակացութիւնը)։
Չոմսքի. «Այս ճգնաժամը կրնայ պայթիլ մօտիկ ապագային (եւ պայթեցաւ 2008-ին՝ 15 տարիներ վերջ), եւ այդ է պատճառը, որ Միացեալ Նահանգներ անցնող կէս դարի տեւողութեան, որդեգրեցին պետութեան միջամտութեան գաղտնի ճամբայ մը, որ կը կոչուի «Փենթակոնի Դրութիւն» (Pentagon System)։ Այս դիմակը կը գործածուէր գաղափարախօսական մտահոգութիւններով, քանի որ տնտեսութեան ու շուկային մէջ պետական միջամտութիւնը սոցիալիստական համակարգին յատուկ սկզբունք է։ Եւ ազատ շուկան՝ գոյութիւն չի կրնար ունենալ… ատիկա պարզապէս կատակ մըն է։ Իսկ Միացեալ Նահանգներ դիմեց պետական փրկարար միջամտութեան «Փենթակոնի Դրութիւն» պիտակին տակ, քանի որ Կապիտալիզմը չի կրնար վերապրիլ առանց պետական միջամտութեան։ Բոլորին կը թելադրեմ, վերստին եւ լրջօրէն կարդալ՝ Ատամ Սմիթի տեսութիւնը Կապիտալիզմի մասին»…։
Հոս, Դաւիթ Պարսամեան կ՚ըսէ. «Ես, Լիթէլ Ռոքի խորհրդաժողովի ընթացքին, լսեցի Քլինթոնի խօսքերը կառուցուածքային խնդիրներու ներքնակառոյցի վերակառուցումին մասին։ Իսկ «Ցուրտ Պատերազմի Տնտեսութեան Կազմալուծումը» ("Dismantling the Cold War Economy") խորագրով հատորին հեղինակը՝ Աննա Մարքուզէն խօսեցաւ «Փենթակոնի Դրութեան» չափազանցութիւններուն, նաեւ՝ Միացեալ Նահանգներու տնտեսութեան ատոր պատճառած ձեւազեղծումներուն եւ վնասներուն մասին»։
Չոմսքի. «Այո, որովհետեւ այսօր այլեւս չեն կրնար պահպանել «Փենթակոնի Դրութիւն»ը, երբ կը խօսին Սոցիալիզմի ջախջախիչ պարտութեան ու Կապիտալիզմի վերջնական յաղթանակին մասին։ Այսօր պարտաւոր են սկսելու խօսիլ նոր դրութիւններու մասին։ Բայց չեն կրնար ժողովուրդէն պահանջել կրճատել իրենց սպառումները եւ տենչերն ու ցանկութիւնները, որպէսզի ներդրումները շրջուին դէպի բարձրամակարդակ ճարտարագիտութեան արդիւնաբերութիւն, պատրուակ գործածելով՝ «ռուսերը կու գան» ահազանգը։ Անցեալին, երբ Սովետ Միութիւնը ինքնալուծարուած չէր, կրնային բանալ «Փենթակոնի Դրութիւն» կոչուած պետական միջամտութեան վրայ դրուած դիմակը հաւանաբար, երբ «ռուսերը կու գան» ահազանգը կրնար գործածուիլ իբր պատրուակ։ Ներկայիս, այդ մէկը բացառուած է»։ (Այստեղ հարկ է որ փակագիծի մէջ ըսենք՝ թէ ինչպէս Թուրքիոյ մէջ, երկրի խորքային իշխանութիւնը բանակի ձեռքին էր՝ Էրտողանէն առաջ…, ԱՄՆ-ի մէջ, խորքային իշխանութիւնը մինչեւ այսօր կը գտնուի պաշտպանութեան նախարարութեան՝ Փենթակոնի ձեռքին, որ փոխանորդն է երկրի ռազմական արդիւնաբերութեան ֆինանսատէրներու դասակարգին։ Վլատիմիր Փութին օգնեց Թրամփի ընտրութեան, երբ Թրամփ համաձայնեցաւ Փութինի առաջարկին, որ ԱՄՆ մերժէ Գ. Աշխարհամարտը եւ զբաղի միայն ԱՄՆ-ի ներքին կեանքի խնդիրներով։ Երբ Փենթակոն Թրամփի տապալման պայքարը շղթայազերծեց՝ քանի որ խաղաղութիւնը կը կրճատէր զէնքերու արդիւնաբերութիւնը, Թրամփ Ծոցի քարիւղի արքաներուն եւ էմիրներուն ստեղծեց թշնամի մը՝ Իրանը, որուն վտանգին դէմ՝ Ծոցի ապօրինի տէրերը պաշտպանուելու համար պէտք է աստղաբաշխական գումարներով զէնքեր գնեն ԱՄՆ-էն)։
Չոմսքի. «Հանրապետականները մոլեռանդ եւ տոկմաթիք գաղափարաբաններ են, եւ չեն կրնար լուծում մը գտնել դրամատիրութեան խոր ճգնաժամին։ Սակայն, Դեմոկրատները նուազ գաղափարաբաններ են ու նուազ մոլեռանդ, նուազ տոկմաթիք են, յարմարող ու ճկուն են, անոնք կրնան եւ արդէն գտած են լուծումի տարազ մը։ Հետեւիլ Գերմանիոյ եւ Ճափոնի հետեւած լուծումին, որուն կը հետեւին նաեւ Ճափոնի շուրջ գտնուող Հարաւային Քորէան ու Թայուանը. այսինքն՝ "To rely on massive state intervention, in order to come out of the Third World pattern to an industrial society, on condition that the state is powerful enough to be capable to control not only labor, but also capital. But US population is individualistic and the capitalist class most individualistic and refuses any state control. That is why the Pentagon System was kept masked for half a century…"։ (Ուրեմն, վարչակարգ մը երբ ունենայ նաեւ՝ ազգային գիտակցութիւնը, դրամատիրական տնտեսաձեւ ունենալով հանդերձ, չի վարանիր որդեգրելու սոցիալիստական միջոցառումներ,– պետութեան միջամտութիւն տնտեսութեան մէջ –, վերահսկելով՝ ոչ միայն աշխատաւոր դասակարգին, այլեւ՝ դրամատէր դասակարգին։ Ուրեմն, այսօր, Ռուսաստան, Գերմանիա, Ճափոն եւ Հնդկաստան, ունենալով ոչ միայն դրամատիրական տնտեսաձեւ, այլեւ՝ ազգային գիտակցութիւն, որդեգրած են պետութեան միջամտութեան սոցիալիստական սկզբունքը, եւ արդէն դէմ են՝ ԱՄՆ-ի տիրակալութեան։ Իսկ երկուքը՝ Ռուսաստան եւ Հնդկաստան BRICS-ի ճակատին մէջ են։ Բարոյական պարտքս է յիշել՝ թէ նոյն տարին (1993), Էդիկ Յովհաննիսեան, «ԴՐՕՇԱԿ»ի մէջ «Որտե՞ղ Ենք Մենք» ծաւալուն յօդուածին մէջ, կը մարգարէանար որ մօտիկ ապագային՝ Գերմանիա, Ռուսաստան, Ճափոն եւ Հնդկաստան պիտի որդեգրեն ազգայնական ծրագիր եւ պիտի յաղթեն Արեւմուտքի վայրի դրամատիրութեան…)։
Մենք, հայերս, գոնէ լաւ գիտենք թէ՝ Գերմանիոյ եւ Ճափոնի եւ միւս երկիրներուն, որոնց մէջ՝ շնորհիւ պետական միջամտութեան դրամատիրութիւնը կը շարունակէ գոյատեւել, պատճառը այն է, որ այդ երկիրներուն ժողովուրդները չեն նմանիր ԱՄՆ-ի բնակիչներուն… (որոնք ժողովուրդներ չեն…), այլ՝ ունին համայնական, հայրենասիրական կապերու եւ հաւաքական շահերու (այսինքն՝ ազգային շահերու) գիտակցութիւն, եւ՝ յարգանք այդ շահերուն հանդէպ, եւ առաջին հերթին՝ պատմական միեւնոյն հայրենիքին հանդէպ… որ գոյութիւն չունի ԱՄՆ-ի բնակիչներուն մօտ, որոնց միջեւ հասարակաց միակ կապը ԱՄՆ-ի պետութիւնն է… որ չունի ազգութեան պատմամշակութային կապին անպայմանադիր կերպով պարտաւորեցնող հմայքը, գրաւչութիւնը, անարատութիւնը, հարուստ բովանդակութիւնն ու հարազատութեան անդիմադրելի կախարդանքը…։ Ընդհակառակը, շատ տխուր է եւ արիւնալի ԱՄՆի բնակիչներու հպատակութեան երկրի, տարատնկեալ պետութեան, բնիկ ժողովուրդներու եւ ստրուկներու արեան ու ոսկորներուն վրայ խարսխուած պետութեան տարատնկումի պատմութիւնը, լի՝ բարբարոսային ցեղասպանութիւններով, որոնք՝ իրաւունքը կու տան բիրտ ու վայրագ ուժին, եւ չեն ճանչնար՝ ուրիշ բնիկ ժողովուրդներու իրաւունքներուն ուժը…։
Վերջապէս, Պարսամեան եւ Չոմսքի, ԱՄՆի մէջ Ձախի տկարութեան կամ տկարացումին պատճառները կը նկատեն՝ ԱՄՆ-ի բնակիչներու անհատապաշտութիւնը, ձախակողմեան կուսակցութեան եւ բանուորական կազմակերպութիւններու անցեալին գործած սխալները, Սովետ Միութեան ինքնալուծարումը եւ ձախակողմեան յեղափոխական մտաւորականներու դասակարգի մը՝ ինթելիճենցիայի մը բացակայութիւնը։ Չոմսքի կ՚ըսէ. «ԱՄՆ-ի բնակչութիւնը մեկուսացած է երկրի քաղաքական բարձր ոլորտի կեանքէն, անտարբեր է՝ քաղաքական պայքարին հանդէպ, վարակուած է բիզնեսային խաբկանքներէ, գոռոզացած է ամերիկեան ապրելակերպի առասպելական իտէալականացումէն, անպատասխանատու է եւ կուրօրէն կը հետեւի «պարտքի առ ապրանք եւ սպառէ» նշանաբանին, եւ «մի վախնար, մասնավճարով գնէ ամէնէն սուղ առարկաներն անգամ» ապակողմնորոշումին, հակառակ անոր, որ ամէն օր փողոցներուն մէջ, մեթրոներու կայարաններու աստիճաններուն վրայ եւ գիշերներն ալ շէնքերու մուտքերուն կը տեսնեն տակաւ բազմացող թիւերով մուրացիկները, անտունիները, գործազուրկներն ու գինովները…։ Մանկամիտ, սնափառ եւ վերին դասին պատկանելու պատրանքը ունեցողները իրենց չնչին գումարներով բաժնետէր կ՚ըլլան մեծ ընկերութիւններու, եւ եթէ հրաշքով լուր մը տարածուի թէ աշխատավարձերու յաւելումի օրէնքի նախագիծ մը կայ խորհրդարանին մէջ, կամ՝ յաւելումին դէմ բողոքի նստացոյցեր կը կազմակերպեն, եւ կամ ալ՝ իրենց գնած բաժնեթուղթերը կը վերադարձնեն՝ առ ի բողոք, տագնապ ստեղծելով սակարանին մէջ…։ Ասոնք կը հաւատան, որ իրօք ԱՄՆ-ի քաղաքացիները աշխարհի ամենահարուստ եւ բախտաւոր քաղաքացիներն են, եւ բոլորը՝ իրաւահաւասար։ Քանի որ, ԱՄՆ-ի մէջ արգիլուած բառեր են դասակարգ, դասակարգային պայքար եւ… դասակարգային յեղափոխութիւն։ Ընդհակառակը, սրբացուած է անհատական սեփականութիւնը եւ տնտեսական հարցերու մէջ՝ միշտ ու միշտ, վերջին, վճռող խօսքը կը պատկանի դրամագլուխը ներդնողին (The investor decides… who lives, who dies)»։
Այսինքն, եթէ դրամագլուխը ներդնողին տալիք որոշումը որո՞ւ մահուկենաց խնդիրն է… ան իրաւունք ունի որոշելու թէ՝ ո՞վ պէտք է մեռնի որպէսզի միւսը ապրի…։
2018 թուի ՄԱԿ-ի Ընդհանուր Ժողովին բեմէն Թրամփի ելոյթը համաշխարհայնացումին դէմ… եւ G20-ի Օսաքայի գագաթաժողովին Թրամփի սիրալիր հանդիպումը Փութինի հետ… լաւատեսութիւն կը ներշնչեն՝ ներկայի անցումային շրջանի ապագային համար։
ՄԵԹՐ Գ. ՏԷՐՏԷՐԵԱՆ
30 Յունիս 2019