Ազատ Խօսք - Ելեկտրոնային Անկախ Պարբերաթերթ

կայք էջ : www.azadkhosk.com

Խմբագիր - Երան Գույումճեան

Թիւ (112) Ապրիլ 2021

Տեսակէտ

Պայքար, 14 Մարտ 2021

Հրատապութեան Կարգով

ՊԵՏՈՒԹԻՒՆ-ԺՈՂՈՎՈՒՐԴ ԿԱՄ ԺՈՂՈՎՈՒՐԴ-ՊԵՏՈՒԹԻՒՆ ԱՌԱՆՑՔՆԵՐԸ՝ «ԱՊԱՌՈՂՋ» ՀՈՒՆԵՐՈՒ ՄԷՋ

Պարոյր Յ. Աղպաշեան

antsoutarts1aԱշխարհը կ'եռեւեփի իր քաղաքական, ապահովական, տնտեսական եւ առողջապահական ոլորտներուն մէջ, այնպիսի սաստկութեամբ եւ ահաւորութեամբ, որոնց դիմակալելը, որքան ալ ըլլայ վճռական կամ անմիջական, աղէտը աղէտ դառնալէ, վտանգը՝ վտանգէ, կորուստը՝ կորուստէ չի փրկեր զայն։
Յաճախ կը մտածուի, որ ինչո՞ւ այդպէս պիտի ըլլայ, երբ ուրախութիւնը եւ անվտանգութիւնը, բարօրութիւնը ու խաղաղութիւնը, կրնան աւելի օգտաբեր ու շնորհաբեր պայմաններ ստեղծել։
Սակայն, կը թուի թէ «աշխարհի անգիր օրէնքն» է որ կը գործէ, կը յաղթանակէ, երբ պետութիւններ զիրար կը բզքտեն, ժողովուրդներ զիրար կը յօշոտեն, մարդիկ զիրար կը հաշուեյարդարեն։
Կայ աւելի սարսափելին. ՆՈՅՆ պետութեան, ժողովուրդին ու մարդկութեան մէջ, կը պատահին այսօրինակ խժդժութիւններ, այլանդակութիւններ ու բարբարոսութիւններ, բայց, յանուն ինչի՞, եթէ ոչ պետութիւն քանդելու, ժողովուրդ ստրկացնելու կամ մարդկութիւն անճիտելու, որովհետեւ մէկը հետամուտ է միւսը չէզոքացնելու, ճզմելու կամ այլափոխելու եւ այսպէս շրջագիծը կը շարունակուի, անիւը կը գլորի կամ օղակը կը սեղմուի։
Մօտաւորապէս այս տխուր իրավիճակն է, որ կը տիրէ ամենուրէք, անշուշտ, որոշ տեղեր նուազ տարողութեամբ, ուրիշ վայրեր աւելի թունաւոր հետեւանքներով, առաջնորդներով անխնայ ողբերգութիւններու։
Բնական է, այս ճակատումներէն ամենէն աւելի տուժողները կ'ըլլան փոքր կամ թոյլ պետութիւնները, անզօր ու տկար ժողովուրդները, անօգնական եւ անտէր հաւաքականութիւնները։
Պատմութեան ընթացքին, ո՜րքաններ ենթարկուած են այս մռայլ ճակատագիրին, պետութիւններ կուլ տրուած են, ժողովուրդներ անհետացած ու հաւաքականութիւններ ձուլուած, առանց զսպուածութեան փորձի, հակակշռութեան ճիգի կամ պատժելիութեան գործադրութեան, քանի հզօրութեան, իշխողութեան ու նուաճութեան գործօնները միշտ ալ գերիվեր նկատուած են, հետեւաբար, խոցուած են բոլոր անոնք, որոնք «զոհ» դարձած են «գիշատիչ»ներուն։
Այսինքն, պետութիւններ քայքայուած կամ ենթակայուած են, ժողովուրդներ՝ գլխատուած կամ տարագրուած, հաւաքականութիւններ՝ նսեմացած կամ այլափոխուած, այնքան ատեն որ՝ գերակշռութեան, նիւթատիրութեան, վարքագիծին ու համաշխարհայնութեան քաղաքական լծակները այդ քաղաքականութեան կը հետեւին։
Եթէ այս քանդողական նկրտումները չյաջողին, կան այլ ընտրանքներ, օրինակ, ինչպէ՞ս պետութիւններ ներքնապէս գրգռել, ժողովուրդներ՝ ներքաղաքացիութեան բախումներու մղել ու հաւաքականութիւններ՝ ներընկերային մրցակցութիւններու առաջնորդել։
Նայինք մեր չորսդին (առանց հեռանալու ներկայէն), արդեօք ո՞ւր չկան այս հակոտնեայ պատկերները, ո՞ր ցամաքամասերուն մէջ տեղի չեն ունենար վտանգաւոր սահանքներ կամ ովքե՞ր չեն ճաշակեր նման թունաւորումներ։
Կոյր պէտք է ըլլալ չտեսնելու «մեծ»երուն փորձութիւնները, ոչ միայն իրարու նկատմամբ, այլեւ «փոքր»երը լծելու իրենց կառքին, այլապէս ալ՝ նոյն պարունակներէն ներս, կազմակերպելու, տնօրինելու ու դաւելու խլրտումներ, խռովութիւններ կամ խառնակչութիւններ։
Ամենէն «կենդանի» օրինակները պէտք է տեսնել Միջին Արեւելքի մէջ, ուր արաբական երկիրներէն շարք մը, ոմանք մինչեւ օրս, կը տուայտին ու կ'երերան ներքին թէ արտաքին ազդակներու տարափներուն տակ, որովհետեւ՝ կայսրութիւն մը կամ գերպետութիւն մը, պարզապէ՜ս, իր շահերէն մեկնելով այդպէս ուզած է պարտադրել ինքզինք ու նաեւ պարտադրել դիմացինը։
Չյաջողելու պարագային, կայ հուժկու զէնքը, որն է պետութիւն մը իր հիմքէն ցնցել, առաւել՝ շահագործել քաղաքացիական զանգուածներ, որոնց իրագործման համար, ոչ միայն կան հարուստ աւանդութիւններ, այլեւ՝ շա՜տ դիւրին է հող պատրաստել եւ ապակայունութիւններ առաջացնել։
***
Այս թռուցիկ գրառումները, կամայ թէ ակամայ, բայց, վստահօրէն զիս առաջնորդեցին մեր ներկայ իրականութեան, աւելի ճիշդ՝ Լիբանանի ու Հայաստանի մէջ ծաւալած, պետական-քաղաքական, ժողովրդային-հասարակական, ընկերային-հաւաքական երեւոյթներուն, որոնց ականատեսը ու ակնդիրն ենք, ամենօրեայ դրութեամբ եւ յաճախականութեամբ։
Սակայն, այն տարբերութեամբ կամ յստակութեամբ, որ մեր խօսքն ու մտորումը պիտի կեդրոնացնենք, պետութիւն-ժողովուրդ իրողակարգերուն վրայ, որոնք այս զոյգ երկիրներուն մէջ ունին յատուկ երանգ եւ ուղի, իրենց պետութիւն-ժողովուրդ հասկացողութիւններով։
Հարց է եւ պէ՛տք է հարց ըլլայ, թէ պետութիւնը՝ իր պետականութեամբ, իսկ ժողովուրդը՝ իր ժողովրդայնութեամբ, ո՞ւր կը գտնուին, ի՞նչ յարաբերութիւններու մէջ են եւ ինչպէ՞ս անոնք կ'ընկալուին իրարու նկատմամբ։
Երկու փոքր հանրապետութիւններ, որոնք կը յաւակնին ըլլալ ժողովրդավար կամ ժողղովրդավարութիւնը կրողներ, իրենց կարգուսարքով, բնութագրութեամբ, եւ կամ՝ կառոյցներով ու գործելաձեւերով, արդեօք՝ լայն ֆոնի կամ յստակ հարթակի վրայ, պետութիւն-ժողովուրդ առընչութիւնները ո՞րքան առողջ հիմքերու վրայ կը գտնուին, կա՞յ վստահութիւն իրարու նկատմամբ եւ ո՞ւր պէտք է փնտռել անոնց զիրար լրացնող… նպատակասլացութիւնները։
Առ այդ, մէկ բան յստակ է, որ երկու երկիրներն ալ, խորապէս ու հիմնապէս կը տառապին համատարած ՓՏԱԾՈՒԹԵԱՆ ախտերէ, որոնք՝ հակառակ տիրող լարուած ու ձգտուած պայմաններուն, ոչ միայն կը շարունակուին, այլեւ՝ անդուլօրէն կը զարգանան, ցոյց տալով հեղինակներուն տխեղծութիւնն ու ճղճիմութիւնը։
Հետաքրքրական է, երկու կողմերու ժողովուրդները կը դժգոհին իրենց ապրած կեանքէն, ամէն իմաստներով եւ առումներով, ՄԵՂԱՒՈՐ նկատելով պետութիւնը, որ այնքան ժլատ եւ անուշադիր, կոշտ եւ անտարբեր գտնուած է իրենց նկատմամբ։
Եթէ Հայաստանը այս ուղղութեամբ ունի շուրջ երեսուն տարուան անցեալ, ապա Լիբանանը շատ աւելի «վաստակաւոր» է իր փորձագիտութեամբ ու փորձառութեամբ, այդուհանդերձ, ատիկա չի նշանակեր, թէ մէկը կամ միւսը աւելի տանելի կամ ընդունելի է, իր դաժան ու բիրտ վերաբերմունքներով, պատճառ դառնալով իր քաղաքացիներուն դժգոհութեանց եւ չուումին այլուր։
Արդէն հանգոյցը կը սկսի այս անվերջանալի կէտէն, որուն կծիկը ոչ կը քակուի, ոչ ալ կը քանդուի, այլ՝ նորանոր շղթայակուտակումներով կը բարդուի ու կը խտանայ, վերածուելով մղձաւանջային ամբողջութեան մը, սպառնալով, օր մը, պայթելու ու պոռթկալու։
Բայց, կա՞յ այդ տարբերակը, կա՞յ յոյսը, կա՞յ պատրաստակամութիւնը։
Բանգէտ ըլլալու չէ մարդ, չտեսնելու նման հաւանականութիւն մը, երբ պետութիւնը (իմա՝ պետական այրեր կամ աւագանիներ) կը գիտակցի, որ ինք հիմնուած է եւ կոչուած՝ ծառայելու իր հայրենիքին ու ժողովուրդին, իսկ այս վերջինը՝ երախտագիտութեամբ եւ երախտապարտութեամբ կ'ընդունի զինք։
Վերջին հաշուով, պետութիւն ի՞նչու կը ստեղծուի, կը հիմնուի, որո՞ւն նուիրուելու ու փարելու համար, եթէ ոչ իր ժողովուրդին, այն ժողովուրդին, որ իր գոյութեան ու կենսունակութեան «շնչող երակ»ն է, առանց որուն ինք ոչինչ է, յումպէտս ներկայութիւն մըն է, դատապարտուած անէանալու ու չքանալու, ուշ կամ կանուխ։
Թէ՛ Լիբանանը, թէ՛ Հայաստանը, երկար ու դժուարին երկունքներով ծնունդ առին, կենդանացան ու կենդանացուցին երկիր ու հայրենիք, հող ու բնակչութիւն, որոնց պահպանումին ու կերտումին համար ժառանգորդներ գոյացան, աճեցան ու դաստիարակուեցան, որպէսզի անոնք մնան վառ ու կանգուն, քաղաքացիական ու հայրենական ոգիով թրծելու ու մշակելու ապագայական պայծառ հորիզոններու սերնդականները, որոնք, անտարակոյս, կը հանդիսանան լինելիութեան ամրակուռ գրաւականներ։
Սակայն, այսօրուան ակնոցով ու դիտարկումով, այդպէ՞ս է… գորշ իրականութիւնը։
Բնա՛ւ երբեք։
Պետութիւնը, իր շքախումբերով թէ առանձնաշնորհեալներով, անկասկա՛ծ, իր դերին եւ երթին մէջ չէ, որովհետեւ զայն ԿՐՈՂՆԵՐՆ ու ԿՌՈՂՆԵՐԸ, մեծամասնութեամբ, ապաբարոյ, ապաշնորհ եւ ապակիրթ տարրեր են, իսկ ժողովուրդը, իր ջախջախիչ մասնակիցներով, կոյր ու տզրուկ հետեւորդներ։ Լիբանանի մէջ, աւելի քան տարիէ մը ի վեր, պետութիւնը կը խարանուի, կը պախարակուի, իսկ անոր մաս կազմողները՝ կը քննադատուին, կը մեղանչուին, բայց, այդ շրթնամարզանքներէն ի՞նչ դուրս եկաւ եւ ինչի՞ յանգեցան, բացի անզօրութիւններէ (չհաշուած՝ խուլիգանական ու ջարդարարական արարքները)։
Զանգուածներ, ծովածաւա՜լ շրջանակներով, որոնք մօտիկ անցեալի երեսփոխանական ընտրութիւններուն ու կառավարական նշանակումներուն, ասոր եւ անոր քղանցքներէն ու փէշերէն կառչած, նոյն «սեւացրէք»եաններուն ձայն ու քուէ տուին, (փոխան՝ պարգեւավճարումներու), իսկ այսօր, ամէն օր կը նզովեն զանոնք, վաղը՝ դարձեալ զիրենք պաշտպանելու կամ աթոռ տրամադրելու աներեսութեամբ։
Նոյնը չէ՞ Հայաստանի պարագային, երէկ եւ առջի օր, այս կամ նախագահին եւ անոր զինակիցներուն «տաւուլ-զուռնայ»ով դիմաւորեցին, յետոյ ալ՝ թաւշեայ յեղափոխութեամբ… խենթացան, իսկ այսօր, մէյ մը նախկին ռեժիմները կը խաչուին, մէյ մըն ալ՝ ներկան։
Երկու երկիրներու ու ժողովուրդներու պարագային ալ, միա՞յն պետութիւնները ու պետական դէմքերը յանցաւոր են կամ միա՞յն անոնք են թիրախաւորները, կացութիւնները գէշէն աւելի գէշ տանելով։
Հապա՞ ժողովուրդները, որոնք իրենք բերին այս ազգակործան անշնորհքներն ու արիւնարբուները, անոնց գովերգելով իրենց շուրջպարերով, բայց, իրենք բաժին չունի՞ն, իրենք զիրենք մասնակից չե՞ն նկատեր, անդունդին եզրին հասցնելով ամբողջ պատմութիւն մը,իր անցեալով, ներկայով ու մանաւանդ տժգոյն հեռանկարի մը ձեւաւորման կաղապարումով։
Լիբանանի երկայնքին ու լայնքին, տեղի ունեցած բողոքներն ու ցոյցերը, ոչ մէկ արդիւնք տուին, որովհետեւ պետութիւնը շահագործողները, իրենց թալաններով եւ իւրացումներով, բոլորն ալ մնացին իրենց աթոռներուն վրայ եւ ոչ մէկ յանցագործ դատուեցաւ կամ պատժուեցաւ, հակառակ որ անոնց մեծ մասը բեմերու, հեռատեսիլներու ու մամուլի մէջ, անամօթաբար կ'երեւան։
Հայաստանի հրապարակներուն վրայ, այսօր հանրահաւաք կազմակերպողները ու մասնակիցները, իրենք չէի՞ն որ ծափողջոյններով ողջունեցին իրենք ընտրեալները, ապա, համակերպեցան անոնց խաղքութիւններուն ու գողականութիւններուն, իսկ այսօր հաշիւ կը պահանջեն անոնցմէ, մինչ ոմանք տակաւին կը համարձակին զօրավիգ կանգնիլ երէկուան «խաւարի ասպետ»ներուն, նոյնիսկ անոնցմէ մատնանիշ ընելով անուններ, որոնք հայրենիք լլկող ու ժողովուրդ աղքատացնող ցեցեր էին։
Այս անյարիրութիւններէն դուրս գալու ՄԻԱԿ ճանապարհը պիտի ըլլայ.
1. Հականեխել պետական կառոյցները, պետութեան վարկը վերականգնել ու հզօրացնել անոր գոյութիւնը։
2. Ժողովուրդը բարձր գիտակցութեամբ, յստակ տեսիլքով եւ ամբողջական անշահախնդրութեամբ, պէտք է ընտրէ իր ներկայացուցիչները, հեռու մնալով պատեհապաշտական եւ արկածախնդրական շրջանակներէն։
Համոզուած պէտք է ըլլալ, որ միայն այս անշեղ եւ ճշգրիտ տուեալներով պետութիւն-ժողովուրդ գործընթացը կրնայ ինքզինք պահել, յառաջդիմել եւ, ամենէն կարեւորը, յարգել եւ յարգուիլ։
(Պէյրութ)