Ազատ Խօսք - Ելեկտրոնային Անկախ Պարբերաթերթ

կայք էջ : www.azadkhosk.com

Խմբագիր - Երան Գույումճեան

Թիւ (107) Նոյեմբեր 2020

Տեսակէտ

Ռմբահարումը, Ռմբակոծումները եւ Խիղճը

ՄՈՎՍԷՍ ԾԻՐԱՆԻ

Քաոսի մէջն իսկ ելք կայ … Սուն Ցու

antsoutarts1aԻ տես մարդու անասնական բնազդներուն յագուրդ տուող վայրագութիւններուն, բարի նպատակներով տինամիթի ուժանակը ստեղծած ըլլալուն համար Ալֆրէտ Նոպէլը զղջաց ու խիղճի խայթ ունեցաւ: Ան իր ակամայ գործած «մեղքը» քաւելու համար համապատասխան մրցանակներ ստեղծեց` յանուն մարդու բարօրութեան ու աշխարհի խաղաղութեան: Այն բոլոր պատերազմները, մարդկային խժդժութիւններն ու աւերները, որոնք տեղի կ'ունենան մարդասիրական գաղափարներու վահանի ներքոյ, ծրագրուած ու մտածուած ձեւով կը գործադրուին ամենայն սառնասրտութեամբ ու առանց դոյզն խիղճի խայթի: Բացի Նոպէլէն, մեզի ծանօթ չէ գիտնականի կամ ընկերութեան անուն մը, որ կործանիչ զէնքեր ստեղծելէ ու արտադրելէ ետք խիղճի խայթ ունենայ եւ հետեւի Նոպէլի օրինակին: Խի՞ղճ եւ այն ալ խիղճի խա՞յթ: Սկեպտիկ մը պիտի ըսէր, որ «ո՞վ կորսնցուցեր է խիղճ ըսուածը եւ դուք, այս դժնդակ օրերուն կը փնտռէք զայն ամօթահար Պէյրութի աւերակներուն մէջ եւ կամ Արցախի խրոխտ լեռներուն վրայ: Միայն թէ յանկարծ չըսէք, թէ` «Խիղճը» ի՛նքը հաւատքն է, այն մեր մէջ է, կայ ու կը մարդկայնացնէ մեզ: Ինքնիր կեանքի բարելաւման ու բարօրութեան համար ի՛նչ ուժ, որ ստեղծած եւ կամ զէնք շինած է մարդ արարածը, այդ բոլորը գործածած է նաեւ ինքնիր դէմ, ինքնիր տեսակն ու իր ստեղծած մշակոյթն իսկ ոչնչացնելու համար: Հիրոշիմայէն ու Նակազաքիէն ետք իր ուժգնութեամբ երրորդ մեծագոյն ռումբը պայթեցաւ Պէյրութի նաւահանգիստին մէջ ու աւերեց քաղաքն ու արուարձանները, նաեւ անգամ մը եւս աւերելով` արդէն իսկ բզկտուած քաղաքացիներուն հոգեկան աշխարհն ու կորովը: Ո՛չ ոք գիտցաւ, ոչ ոք գիտէ եւ ոչ ալ որեւէ յոյս կայ, որ ապագային ոեւէ մէկը գիտնայ, թէ ինչո՞ւ ըրին, ո՞վ ըրաւ եւ կամ ի՞նչ նպատակով, ո՞վ թելադրեց, որ ընեն: Մէկ բան յստակ է միայն, թէ ըրին առանց խիղճի խայթի: Ի՞նչ տեսակ խիղճի մասին կրնայ ըլլալ խօսքը, երբ վերջին տասնամեակներուն հարիւրաւոր ականուած ինքնաշարժներ պայթեցան, ու հազարաւոր անմեղ քաղաքացիներ զոհուեցան` ըլլայ Լիբանանի մէջ թէ Լիբանանի տարածքէն դուրս: Յանուն ո՞ր սրբազան նպատակի, ո՞ր մարդկային գաղափարախօսութիւն իրագործելու կամ որո՞ւ հայրենիքն ու կեանքը պաշտպանելու համար: Առաջին ու Երկրորդ համաշխարհային պատերազմներէն ետք ամենադժնդակ ու ամենաանհաւասար մարտերէն մէկը տեղի կ'ունենայ մեր օրերուն` ազատատենչ Արցախի մէջ: Նախայարձակ թշնամին, աւելի ճի՛շդը` թշնամիները (չորս տարբեր տեսակի ու տարբեր տարողութեամբ ուժերու դէմ կենաց մահու անհաւասար կռիւ կը մղենք…) չկարողանալով ճակատի վրայ օրինաւոր զօրքի դէմ յաջողութիւններ արձանագրել, անզօրութենէ մղուած, կը սկսին կուրօրէն ռմբակոծել խաղաղ, անզէն բոլորովին անմեղ բնակչութեան բնակավայրերը` ամենայն վայրագութեամբ, անգամ մը եւս ապացուցելով, որ ո՛չ խիղճը եւ ոչ ալ մարդասիրական գաղափարները տեղ կրնան ունենալ քաղաքականութեան մէջ: Ի զուր չէ, որ Հին յոյներու պատերազմի, գողերու, դիւանագիտութեան ու պոռնիկներու աստուածը նոյնն էր` Արէսը: Այս դժնդակ օրերուն խիղճի հարցը սեղանի վրայ կը դրուի պարզապէս անոր համար, որ տակաւին մենք ունինք որոշ ղեկավարներ ու անոնց հետեւորդներ, որոնք կը հաւատան խիղճի գոյութեան ու փրկութեան գրաւը կը դնեն օտար մեծապետական ուժերու մարդասիրական գաղափարներու, մարդու իրաւունքներու եւ մանաւա՛նդ Մեծն արդարութեան վրայ: Մեր խիստ մարդասիրական կրօնքն ալ նոյնը կ'ուսուցանէ: Ու մենք փաստօրէն կը մղուինք «բարեացակամութիւն» մուրալու մեզի հանդէպ անբարեացակամ կեցուածք ճշդած մեծապետական ու խորհրդաւոր ուժերէն…: Իսկ մեր երդուեալ թշնամիները իրենց մեծարուած բանաստեղծի իսկ վկայութեամբ` վաղո՜ւց «Արդարութիւնը կապած են ձիու պոչին» ու կը քաշկռտեն զայն երկրագունդի տարբեր տարածքներու վրայ` խիղճի փոխարէն եաթաղանը ճօճելով աստուածներու դէմ: Սիրելի՛ ընթերցող, կամայ ակամայ մենք դարձեալ առանձին ենք ու առանձին պիտի մնանք` յենած մեր կամքի ու սեփական ուժի: Արեւմուտքն ու Միացեալ Նահանգներու նման մարդկային իրաւունքներու «պաշտպան» հզօր ուժերը անկողմնակալութեան պիտակի տակ անաչառ ըլլալու տպաւորութիւն կ'ուզեն ձգել: Մինչդեռ, յատկապէս այս պարագային անկողմնակալութիւնն ու անաչառութիւնը բոլորովին տարբեր բաներ են: Անաչառութիւնը արդարութեան իրագործում կ'ենթադրէ, իսկ անկողմնակալութիւնը` պատասխանատուութենէ խուսափում: Անոնք, ի տես միջազգային օրէնքներու կոպիտ խախտման ու մարդկային տարրական իրաւունքներու ոտնահարման, դիտողի դեր կը կատարեն ու անուղղակիօրէն կը նպաստեն մեր թշնամիներու դիւային ծրագիրներու իրագործման: Փաստօրէն, ասոնք անգամ մը եւս «ձեռքերնին կը լուան»…: Այն, ինչ որ տեղի կ'ունենայ այսօր Արցախի անզէն բնակչութեան նկատմամբ, ոչ միայն անարդար ու անմարդկային է, այլ նաեւ ապօրէն է միջազգայնօրէն ու իրաւական հողի վրայ` խիստ դատապարտելի: Իսկ Պէյրութի վերջին ռմբահարումը ծայր աստիճան հակամարդկային սարսափազդու արարք մըն էր, ոչ միայն իր մեծղի տարողութեամբ, այլ նաեւ անոր համար, որ տեղի կ'ունենար բազմակողմանիօրէն կաթուածահար եղած երկրի մը տագնապահար առօրեայի ընթացքին: Քաղաքական անկայուն վիճակ, պատերազմի արհաւիրք, անապահովութիւն, տնտեսական ահագնացող ճգնաժամ, մահաբեր համաճարակ, ապագայի անորոշութիւն, հազարաւոր զոհեր, վիրաւորներ ու յանպատրաստից տնանկներ, բազմաթիւ հիւանդանոցներու եւ այլ հանրային կառոյցներու քանդում, հետեւաբար նաեւ` համատարած գործազրկութիւն, ծայրայեղ թշուառութիւն, ահաւոր ընկճախտ ու… մասամբ նորին: Փոխանակ այս բոլորին դրդապատճառը հանդիսացող «ղեկավարները» դժոխք ղրկելու, անոնք խիղճ ըսուածը մէկ կողմ դրած` Պէյրութը վերածեցին դժոխքի: Արցախը եւս կը փորձեն վերածել դժոխքի: Ստեղծուած իրավիճակի տպաւորութիւնը այն է, որ մենք Արցախի մէջ անգամ մը եւս ոտքի կոխան կրնանք ըլլալ` ի հաշիւ մեծապետական սակարկութիւններու ու կողմնակի շահերու: Թող լաւ իմանան, սակայն, որ դարաւոր մեր պատմական փորձառութիւններն ու փորձութիւնները թրծած ու ջրդեղած են մեր ազգային գիտակցութիւնը, մենք միասնական ենք դարձեալ, ու Արցախը Հայաստան է, դրախտավայր` Սուրբ Աւետարանի անբեկանելի վկայութեամբ իսկ:
Արցախը բնակուած բնիկ հայերով, կը մնայ «սրբօրէն բեղուն» դրախտավայր ու երբեք դժոխքի չի վերածուիր…: *** Իբրեւ թէ խղճահարութենէ դրդուած` աշխարհը պատրաստ է օգնելու թէ՛ Լիբանանին, եւ թէ Արցախին: Արցախահայութիւնը ինքը, իր անձուկ պայմաններով իսկ, թէ՛ նիւթապէս, եւ թէ բարոյապէս նեցուկ կանգնեցաւ լիբանանահայութեան: Լիբանանահայութիւնը, իր հերթին, նիւթաբարոյական օգնութեան զուգահեռ, արեամբ եւս կը շարունակէ զօրակցիլ Արցախին: Իսկ անոնք, որոնք Լիբանանն ու Հայաստանը կողոպտեցին (ոմանք տակաւին կը շարունակեն լկտիաբար…) ու այս վիճակին հասցուցին, անոնցմէ շատեր կը յաւակնին մարդասիրական ու հայրենասիրական ճառեր արտասանել, առանց սակայն մատը մատի վրայ դնելու ու նիւթաբարոյական ձեռք երկարելու երկրին ու ժողովուրդին: Այն ժողովուրդին, որ իր ու հայրենիքի ճակատագիրը վստահեցաւ իրենց: Ինչպէս բոլոր ժողովուրդները, մենք եւս ունինք ազգային թերութիւններ, սակայն մեր գլխաւոր թերութիւնը անմիաբանութիւնը չէ, ինչպէս շատեր կը կարծեն, այլ մեր խիստ մարդկային նկարագիրն է` դրսեւորուած մեր պատմութեան ողջ երկայնքին: Մենք այլեւս նախկին ազնիւ, ներողամիտ ու յանցաւոր ըլլալու չափ բարի Սասունցի Դաւիթը չենք, սկսած ենք շարժիլ ու գործել աւելի տրամաբանութեամբ, քան զգացումով: Այլ այն Սասունցի Դաւիթն ենք, որուն «պոչին կոխած են» արդէն ու վիրաւորած անոր մարդկային ինքնասիրութիւնն ու ազգային արժանապատուութիւնը: Վա՜յ անոր, որ կը համարձակի ու կը փորձէ վիրաւորել ու աղաւաղել գլխագիր ՄԱՐԴՈՒ գլխագիր ԷՈՒԹԻՒՆ-ը: Մարդը անասունէն զանազանող գերագոյն այն արժէքը, որ անձեռնմխելի ու անհպելի է նոյնի՛սկ: Այս պարագային Սասունցի այդ «անփորձ» պատանին յանկարծ կը կերպարանափոխուի ու կը դառնայ անզսպելի կատաղած առիւծ, ընդունակ անհաւասար կռիւի ու պատրաստ` անխնայ կերպով ոչնչացնելու գթութենէ ու մարդկային յատկութիւններէ պարպուած թշնամիները…: Ահա թէ ինչո՛ւ մեր թշնամիները դարձեալ յուսախաբ պիտի ըլլան, որովհետեւ մենք Սասունցի Դաւիթ ենք ի վերջոյ… ու մեր «պոչին կոխած են» արդէն: Այդ պատճառով ալ մենք հզօր ենք ու կը շարունակենք կռուիլ անթիւ ու անհամար զօրքերու, կատարելագործուած ու նորագոյն զինատեսակներու դէմ: Տարբերութիւնը այն է, որ մենք կը կռուինք յանուն մեր հայրենիքի ու ազգային մշակոյթի պաշտպանութեան, իսկ թշնամիները կը յաւակնին ուրիշի երկիրը գրաւելու, թալանելու ու նոյնի՛սկ մեր դեռատի աղջիկները բռնաբարելու խենեշային ակնկալութեամբ: Հայաստանն ու առհասարակ Կովկասը քաոսի վերածելու նկրտումները արդէն նշմարելի են եւ հնարաւորութիւնները չեն պակսիր: Այնուամենայնիւ սակայն «Քաոսի մէջն իսկ ելք կա՛յ…» կ'ըսէ մեզմէ երկու հազար եւ աւելի տարիներ առաջ ապրած չին իմաստասէր` Սուն Ցուն իր «Պատերազմի արուեստը» գիրքին մէջ: Առաջին անգամը չէ, որ Հայաստանն ու տարածաշրջանը քաոսի վերածուած են: Ներկայ կացութենէն շատ աւելի վատ պատմական վիճակներ դիմագրաւած ենք, ԵԼՔ-ը գտած ու փաստօրէն գոյատեւած ու հասած ենք ներկայ հանգրուանին: Վստահ եղէք, որ այս քաոսային կացութեան ԵԼՔ-ն ալ կը գտնենք: Ու փառքով կ'օծենք մեր փառապանծ հերոսներուն ճակատը: Ի վերջոյ մենք այն ազգն ենք, որ չորս հազար եւ աւելի տարիներ առաջ (դուք կրնաք ըսել Նոյ Նահապետէն ի վեր) կազմաւորուած, ծլած ու ծաղկած է նոյն տարածաշրջանի` Հայաստան աշխարհին մէջ եւ, հակառակ անոր որ դարերու ընթացքին միշտ յաւելեալ արիւն տուած ու երբեմն նաեւ հեղած է օտար ափերու վրայ, կրցած է տոկալ (իր ժամանակակիցները ո՞ւր են այսօր) ու կը շարունակէ գոյատեւել իր բնօրրանին` արմատական ու միակ հայրենի հողին վրայ: Այսօր անասնական բնազդներէն տակաւին չձերբազատած, վաչկատուն հորդաներ եկած են վտանգելու մեր ինքնութիւնն ու աւերելու մեր երկիրը: Անոնք ի սկզբանէ ձախողած են արդէն ու, ինչպէս անցեալին, այսօր եւս մեր կենսատու արիւնը կը հեղուի մեր սրբազան հողին վրայ գիտակցաբար, այն վաւերական համոզումով, որ թափած արիւնը կենսատու աւիշ է մեզի համար: Կասկածէ վեր է, որ դարձեալ պիտի շարունակենք շէնացնել մեր երկիրը, զարգացնել մեր մշակոյթն ու միաժամանակ նպաստել նաեւ համամարդկային ոգեղէն արժէքներու բարձրացման ու տարածման, ինչպէս ըրած ենք պատմութեան ողջ ընթացքին: Այո՛, աշխարհը, յատկապէս մեր թշնամիները պարտական են հայ ազգին եւ պարտական ալ կը մնան: