Ազատ Խօսք - Ելեկտրոնային Անկախ Պարբերաթերթ

կայք էջ : www.azadkhosk.com

Խմբագիր - Երան Գույումճեան

Թիւ (100) Մարտ 2020

Տեսակէտ

ՏԱՐԱԳՐՈՒԹԵԱՆ ՄԷՋ՝

ՀԱՅԿԱԿԱՆ ԻՆՔՆԱՏԻՊ ԽՈՐՀՐԴԱՐԱՆ ՄԸ

antsoutarts1aՆերկայի Հայ Սփիւռքին փոքրամասնութիւնը՝ ՏԱՐԱԲՆԱԿ Արեւելահայերն են (յետ-անկախութեան) եւ Արեւմտահայերը (նախաեղեռնեան), իսկ մեծամասնութիւնը՝ ՏԱՐԱԳՐԵԱԼ Արեւմտահայերը (յետ-եղեռնեան)։ Մենք ունինք երեք սփիւռքներ՝ նախաեղեռնեան, յետ-եղեռնեան եւ յետ-անկախութեան։
Տարագիր Արեւմտահայութեան մեծամասնութիւնը մոռցած է (կամ՝ մոռացութեան տուած) իր ՏԱՐԱԳՐԵԱԼի վիճակը եւ կը գործէ ՏԱՐԱԲՆԱԿի գիտակցութեամբ…։ Իսկ փոքրամասնութիւնն է, որ կը գիտակցի իր ՏԱՐԱԳՐԵԱԼի վիճակին, եւ՝ հետեւաբար չէ մոռցած Արեւմտահայաստանի եւ Կիլիկիոյ ազատագրութեան դատը։ Այս փոքրամասնութիւնը՝ Հայ Սփիւռքի «Յառաջապահ ջոկատ»ն է, Աւանգարդը (Avant-Garde)։
Ներկայ գրութիւնը հասցէագրուած է՝ Տարագիր Արեւմտահայութեան այն մեծամասնութեան, որ այսօր կը գործէ ՏԱՐԱԲՆԱԿի գիտակցութեամբ, յուսալով՝ որ այս գրութիւնը կարդալով, անոնք կ՚անդրադառնան իրենց ՏԱՐԱԳՐԵԱԼի իրական վիճակին… որպէսզի սկսին գործել ՏԱՐԱԳՐԵԱԼի գիտակցութեամբ, եւ զգան իրենցմէ սպասուած դերակատարութեան անհրաժեշտութիւնն ու պարտականութիւնը… Արեւմտահայաստանի եւ Կիլիկիոյ ազատագրութեան սրբազան գործին մէջ։ Այսինքն, որպէսզի միանան Տարագիր Արեւմտահայութեան այն փոքրամասնութեան, որ արդէն 2004 թուականէն ի վեր կը գործէ Տարագրեալի գիտակցութեամբ, հասնելու համար Արեւմտահայաստանի եւ Կիլիկիոյ ազատագրութեան վսեմագոյն նպատակին։ Այսինքն՝ միանան կամ հետեւին Աւանգարդին։
• • •
Արեւելահայաստանի եւ Կիլիկիոյ ազատագրումը պահանջելու իրաւատէր կողմը, համաձայն Միջազգային Հանրային Իրաւունքին՝ Արեւմտահայութիւնն է, որուն մեծամասնութիւնը ՏԱՐԱԳԻՐ է, հայրենազուրկ, աշխարհացրիւ ու բազմահպատակ բեկորներէ կը բաղկանայ, որոնք զուրկ են՝ զիրենք իրաւականօրէն ներկայացնողի կարգավիճակ ունեցող կեդրոնական, ներկայացուցչական (այսինքն՝ ընտրեալ) եւ միակ լիազօր կառոյցէ մէ, որ ունենայ իրաւական անձնաւորութիւն (personne juridique), որուն շնորհիւ միայն, այդ կառոյցը ընդունելի եւ լսելի կրնայ ըլլալ միջազգային ատեաններու առջեւ։
Ուրեմն, այդպիսի կառոյցին ստեղծումը նախապայման մըն է՝ առաջին կարեւորագոյն քայլը առնելու համար։
Այդ կառոյցի ստեղծումին համար երեք տասնամեակներու երկայնքին (1985-2015) քարոզչական ու լուսաբանական լայնածաւալ աշխատանքին տարին հոյլ մը մտաւորականներ, իրաւագիտական առաջնորդութեամբը՝ Մեթր Ռուբէն Պօղոսեանի եւ Մեթր Գասպար Տէրտէրեանի, տասնեակ հատորներով ու յօդուածներով, դասախօսութիւններով ու բազմաձայն լսարաններով, սպասելով՝ բոլոր հոսանքներու համախոհութեան, որպէսզի՝ համահայկականօրէն ձեռնարկուի Տարագիր Արեւմտահայութեան Համասփիւռքեան Քոնկրէսին (ՏԱՀՔ), որ պահանջուած կառոյցն է՝ կեդրոնական, ներկայացուցչական (ընտրովի) եւ միակ լիազօր։ Ասոնք նոյնիսկ նախաձեռնող մարմինի հանգամանք չտուին իրենցմէ կազմուած խումբի մը, որպէսզի՝ իրենց «ՁԱԽ» դիմագիծին պատճառով, «ԱՋ»երը պոյքոթի չենթարկեն ՏԱՀՔ-ի Ծրագիրը։ Այսպէս, մեր անմիաբան հոսանքները պոյքոթեցին ՏԱՀՔ-ի Ծրագիրը։ Այս «Ձախ»երը նոյնիսկ գրեցին մամուլին մէջ, որ եթէ հոսանքներէն մին, որ ունի ամենալայն համասփիւռքեան կազմակերպութիւնը, ինքը ձեռք առնէ այս Ծրագրի իրականացման առաջնորդութիւնը, իրենք պատրաստ են գործակցելու այդ հոսանքին հետ, ըլլալով՝ Ծրագրի պարզ հետեւորդներ…։ Բայց, անօգուտ։ Կ՚երեւի թէ համահայկական ոգին կը պահանջէ մտային չափահասութիւն, որմէ զուրկ է աւանդական Հայ Սփիւռքը…։
Սակայն, ուրիշ՝ աւելի գործնապաշտ խումբ մը, եւ՝ հայ իրականութեան նկատմամբ աւելի իրատես, որոշեց սկսիլ մասնաւորէն՝ հասնելու համար ընդհանուրին. 2004 թուականին Արցախի մէջ կազմեց՝ Արեւմտեան Հայաստանի Հայութեան Ազգային Խորհուրդը, որ 2007 թուին անդամակցեցաւ ՄԱԿ-ի Բնիկ Ժողովուրդներու Իրաւանց Փորձագիտական Յանձնաժողովին, գործօն մասնակցութիւն բերելով այդ Յանձնաժողովի բոլոր նստաշրջաններուն, եւ մինչեւ 2018 թուի Դեկտեմբեր ամիսը յաջորդաբար ստեղծեց՝ Արեւմտեան Հայաստանի անկախ ճանչցուած պետութեան իրաւական շարունակութիւնը հանդիսացող պետութեան կառոյցներու սաղմերը, 28,000 արձանագրեալ քաղաքացիներով, որոնց շարքերուն մաս կը կազմէ տողերուս հեղինակը, կառավարութեամբ եւ խորհրդարանով, որուն Բ. շրջանի կազմը ներկայ խորհրդարանն է, որ ընտրուեցաւ 2018 թուի Դեկտեմբերին (հինգ տարիներու համար), մինչեւ՝ 31 Դեկտեմբեր 2023։ Ասիկա իրականացնող տարագրեալ Արեւմտահայերու ջոկատը՝ ուրեմն, նոր Սփիւռքն է (Տարագիր Արեւմտահայութեան բեկորներու «Յառաջապահ ջոկատ»ը…)։
Այս խորհրդարանը, Տարագրութեան մէջ, այն միակ մարմինն է, որ ընտրուած է 20,000 արձանագրուած եւ քաղաքացիութեան ինքնաթուղթ ունեցող Տարագիր եւ Հայրենաբնակ (Արեւմտահայաստանի բնակիչ) Արեւմտահայերու ձայնով…։
28,000 քաղաքացիներուն 20,000-ը կրցած է մասնակցիլ Բ. ընտրութեան (այսինքն՝ քուէարկելու իրաւունք ունեցող քաղաքացիներուն 71%-ը)։
Այս քաղաքացիները այժմ կը բնակին 27 երկիրներու մէջ՝ Արեւմտահայաստան, Արեւելահայաստան, Թուրքիա, Սուրիա, Լիբանան, ԱՄՆ, Ֆրանսա, Ռուսաստան, Գերմանիա, Զուիցերիա, Գանատա, Հոլանտա, Անգլիա, Պելճիքա, Յունաստան, Կիպրոս, Շուէտ, Վրաստան (Ջաւախք), Աւստրիա, Աւստրալիա, Սպանիա, Լեհաստան, Արժանթին, Պուլկարիա, Իտալիա, Իրաք եւ Քաթար։
Խորհրդարանի պատգամաւորներուն թիւ 77-ն է, որոնց 73-ը հայեր, 3-ը յոյներ եւ 1-ը ասորի-քաղդեցի։ Անոնք ընտրուած են 16 տարբեր երկիրներէ՝ Արեւմտեան Հայաստան, Արեւելեան Հայաստան, Ռուսաստան, Զուիցերիա, Ֆրանսա, Գերմանիա, Հոլանտա, Լիբանան, Սուրիա, Վրաստան (Ջաւախք), Շուէտ, Արժանթին, Գանատա, ԱՄՆ, Յունաստան եւ Կիպրոս։
Հայ պատգամաւորները ծագումով կը պատկանին հայկական 13 շրջաններու՝ Կարս, Պիթլիս, Վան, Տիգրանակերտ, Համշէն, Տրապիզոն, Կարին, Իգդիր, Մուշ, Սեբաստիա, Սասուն, Ջաւախք եւ Կիլիկիա։
Պատգամաւորներու ամէնէն երիտասարդը 18 տարեկան է, իսկ ամէնէն տարեցը՝ 82։ Երեք յոյն պատգամաւորներն են՝ Շածիլէֆթէրիու Իոաննիս, Ստամպոլիդու Կիրա եւ Ծածամպա Վասիլիկի։ Իսկ ասորի-քաղդէացին՝ Պասսամ Թահհան։ Պատգամաւորներու 13-ը կանայք են, 60-ը այրեր։
Այս խորհրդարանը կը ներկայացնէ՝ միայն 20,000 Արեւմտահայեր, ոչ միայն Սփիւռքէն, այլեւ՝ Արեւմտահայաստանէն։ Եւ ուրեմն, ներկայիս ան կը հանդիսանայ Արեւմտահայութեան այն միակ ընտրեալ ներկայացուցչական կառոյցը, որուն պարտի միանալ ամէն գիտակից եւ յանձնառու արեւմտահայ՝ Տարագրեալ թէ Հայրենաբնակ, որպէսզի՝ յառաջիկայ ընտրութիւններուն, մասնակցին աւելի մեծ թիւով Արեւմտահայեր, որոնք ստացած են քաղաքացիութեան ինքնաթուղթ, զօրացնելու համար այս կառոյցի ներկայացուցչական հանգամանքը, զայն դարձնելու համար նաեւ՝ կեդրոնական ու միակ լիազօր կառոյց։ Այսպիսով, լրացնելու համար Միջազգային Հանրային Իրաւունքին պահանջած նախապայմանները, որպէսզի՝ այս խորհրդարանը ստանայ իրաւական անձնաւորութեան կարգավիճակ՝ ներկայացնելու Արեւմտահայութիւնը, եւ անոր անունով պահանջելու միջազգային ճանաչում, եւ՝ Արեւմտահայաստանի ու Կիլիկիոյ ազատագրում՝ թրքական բռնագրաւումէն։
Տատամսելու եւ դանդաղելու ժամանակ չունինք, եւ իրաւունք ալ չունինք՝ երբ ներկայ անցումային ժամանակներու միջազգային զարգացումները՝ որեւէ ժամանակէ աւելի, նպաստաւոր են մեր հողային դատին համար, եւ կը զուգադիպին՝ Սեւրի դաշնագրի եւ Ուիլսոնեան Իրաւարար Վճիռի դարադարձերուն…։
Միջազգային գետնի վրայ առաջին նպաստաւոր զարգացումը այն է, որ Արեւմուտքի եւ Արեւելքի միջեւ Գ. Աշխարհամարտ մը անհաւանական է, քանի որ Արեւելքի մեծերը, որոնք յառաջխաղացքի մէջ են, դէմ են ատոր, իսկ Արեւմուտքի մեծերը, որոնք նահանջի մէջ են, անկարող են ատոր։ Եւ արդէն՝ ազդանշաններ ալ կան, որ Փութին-Թրամփ գաղտնի համաձայնութիւն մը կնքուած է՝ Գ. Աշխարհամարտը բացառելու նպատակին շուրջ։ Իսկ Մեծ Եղեռնը կարելի դարձնող մեծագոյն առիթը Ա. Աշխարհամարտն էր, որուն ժամանակ Օսմանեան Կայսրութիւնը Գայզերական Գերմանիոյ դաշնակիցն էր, իսկ Գերմանիա կը հովանաւորէր Փանթուրքիզմի Ծրագիրը, քանի որ ինք եւս դարձեր էր նորագոյն իմփերիալիստական տէրութիւնը, որ դէպի Արեւելք ծաւալելու ախորժակներ ունէր…։
Ասոր իբր հետեւանք, երկրորդ նպաստաւոր իրականութիւնը այն է, որ Միջին Արեւելքի կայունութիւնը խանգարող երկու տարատնկեալ պետութիւնները՝ Փանթուրքական_Նոր-Օսմանական Թուրքիան եւ Սիոնական Իսրայէլը… որոնք ցարդ եղած են ամերիկեան իմփերիալիզմի օֆֆշոր ռազմախարիսխները, դադրած են այսօր ներկայացնելէ երէկի իրենց սպառնալիքը։ Անոնք մեծ մասամբ չէզոքացուած են Փութինի վարած զօրեղ եւ ինքնավստահ դիրքերէ մեկնած՝ խաղաղասիրական համբերատար ու զգաստութեան հրաւիրող նոր, արտասովոր քաղաքականութեան շնորհիւ։ Եւ արդէն Գ. Աշխարհամարտի բացառումով, Սիոնիզմն ու Փանթուրքիզմը կը կորսնցնեն իրենց նախկին ծաւալողապաշտ դերակատարութիւնը։ Այսինքն՝ գրեթէ կը կորսնցնեն իրենց «գոյութեան իրաւունքը», քանի որ Թուրքիան եւ Իսրայէլը անկարող են վարելու ծաւալապաշտական քաղաքականութիւն, առանց իմփերիալիստ Արեւմուտքի նեցուկին ու հովանաւորութեան։
Երրորդ նպաստաւոր զարգացումը. Սովետ Միութեան ինքնալուծարումին հետեւանքով ստեղծուած միաբեւեռ աշխարհակարգի,– ամերիկեան իմփերիալիզմի միահեծան ոստիկանապետութեամբ, որ Փանթուրքիզմի եւ Սիոնիզմի ծրագրերուն հովանաւորն էր…–, վախճանն է, եւ նոր բազմաբեւեռ հաւասարակշռեալ աշխարհակարգի ծնունդն է, որուն կորիզը՝ BRICS-ի (Պրազիլ, Ռուսաստան, Հնդկաստան, Չինաստան եւ Հարաւային Ափրիկէ) հակաիմփերիալիստական համագործակցութեան երեք-ցամաքամասային ճակատն է, որուն շոգեշարժը (լոքոմոթիվը) Հենրի Քիսինճըրի իսկ վկայութեամբ՝ Փութինեան Ռուսաստանն է, եւ որուն երկու մեծագոյնները Ռուսաստանն ու Ժողովրդային Չինաստանն են, որոնք դէմ են Փանթուրքիզմին, իրենց ալ ազգային գոյութենական շահերուն պատճառով, որոնք կը համընկնին մեր շահերուն հետ։
Միջազգային գետնի վրայ, այս երեք հայանպաստ զարգացումները ոսկի առիթ մըն են մեր հողային դատին համար. աննախընթաց առիթ մը.
Եթէ՝ մենք գիտնանք եւ կարենանք ճիշդ գործել, օգտուելու համար մեզի տրուած այս բացառիկ առիթէն…։ Տատամսումն ու դանդաղումը, ձեռնպահութիւնն ու դուրսին ապաւինումը աններելի ոճիրներ են այսօր… մեր հողային դատին դէմ։
Ոչ մէկ չքմեղանք եւ ոչ մէկ ինքնարդարացում մնացած է մեզի այսօր, այս տարիներուն, եթէ՝ չգիտնանք ու չկարողանանք օգտուիլ այս (հաւանաբար անկրկնելի) ոսկի առիթէն։
Պատմութեան առջեւ՝ բոլորս պատասխանատու ենք՝ քանի որ ապաւինելու կարօտ անչափահասները չենք այսօր..., եթէ՝ չցուցաբերենք ճշմարիտ համահայկականութեան ոգին։
Եթէ՝ շարունակենք քնանալ մեր անցեալի իրագործումներուն վրայ։
Եթէ՝ կրկնենք Մեծ Եղեռնի դարադարձի մեր ձեռնպահութիւնը։
Եթէ՝ Սեւրի դաշնագրի եւ Ուիլսոնեան Իրաւարար Վճիռի դարադարձերն անգամ վատնենք՝ մեր անտարբերութեամբ եւ անմիաբանութեամբ (իբր հետեւանք մեր մտային յետամնացութեան եւ անչափահասութեան), ինչ որ կրնայ ըլլալ… մեր վերջին անձնասպանութիւնը։՚
Եթէ՝ մենք ուրանանք կամ անգիտանանք մեր ապրելու իրաւունքը… եւ ուրիշները նկատենք պատասխանատու։
Իրաւունք մը չի կրնար ապրիլ ու յաղթանակել՝ եթէ անոր իրաւատէրը տէր չկանգնի իր իրաւունքին։ Ուրիշի մը սպասող իրաւատէրը՝ արժանի չէ այդ իրաւունքին։ Արժանի չէ ապրելու եւ յաղթանակելու, քանի որ գիտակցութիւնը չունի իր հայրենազրկեալի վիճակին, եւ՝ կամքը չունի ազատագրուելու այդ վիճակէն…։
Եպիկիւրոս (Ն.Ք. 341-270) ըսած է. «Յիմարութիւն է մարդուն համար, Աստուծմէ խնդրել բան մը, զոր ինք կրնայ իր ուժերով ձեռք բերել»։
Իսկ Արիստոտէլ ըսած է. «Ինքնաճանաչումը՝ իմաստութեան սկիզբն է»։
Ուրեմն, թող բոլոր իմաստուն Արեւմտահայերը ինքնաճանաչումով գիտակցին իրենց հայրենազրկեալի եւ տարագրեալի վիճակին, եւ՝ դադրին Աստուծոյ կամ ուրիշին ապաւինելու յիմարութիւնը գործելէ եւ իրենք մասնակից ըլլան՝ իրենց իսկ ազատագրութեան պայքարին, իրենց հայրենազրկեալի վիճակէն։
ՄԵԹՐ Գ. ՏԷՐՏԷՐԵԱՆ
Պէյրութ, 8 Դեկտեմբեր 2019