Ազատ Խօսք - Ելեկտրոնային Անկախ Պարբերաթերթ

կայք էջ : www.azadkhosk.com

Խմբագիր - Երան Գույումճեան

Թիւ (100) Մարտ 2020

Տեսակէտ

ԱՒԱՆԴԱՊԱՀ ԱՄՈՒԼ ՍՓԻՒՌՔԷՆ

ԴԷՊԻ ՅԱՌԱՋԱՊԱՀ ՆՈՐ ՍՓԻՒՌՔ

antsoutarts1aՆախ՝ անհրաժեշտ է կը խորհինք, յստակացում մը՝ «աւանդապահ»ութեան շուրջ։ Այս եզրոյթը բնազանցական մտածելակերպիին մէջ ունի բացարձակ իմաստ։ Հետեւաբար՝ բացասական նշանակութիւն եւ ոչ թէ դրական, քանի որ պահպանողական է եւ կը հակասէ բարեփոխումին, բարենորոգումին եւ ուրեմն՝ յառաջդիմութեան, յառաջադէմ զարգացումին։
Դրական աւանդին պահպանումն է միայն ցանկալին ու քաջալերելին։ Բայց ժխտական աւանդին պահպանումը՝ չենք գնահատեր, չենք քաջալերեր, եւ՝ չենք ցանկար մանաւանդ։ Ժամանակին հետ քայլ պահելն է, յառաջդիմութիւնն է ցանկալին ու գնահատելին։
Մեծ Եղեռնին ու Տարագրութեան ստեղծած Սփիւռքը չեղաւ կամ չկրցաւ ըլլալ՝ համապատասխան հակազդեցութիւնը գործուած ոճիրներուն դէմ, քանի որ տարագրեալներու բեկորները անտիրական մնացեր էին, եւ Արեւմուտքի օրուան տիրական բրիտանացի եւ ֆրանսացի գաղութարարները տնօրինեցին տարագրեալներու բեկորներուն տեղաբաշխումն ու կազմակերպումը։ Ասոր իբր հետեւանք ստեղծուած յետ-եղեռնեան Սփիւռքները եղան ամուլ ու աւանդապահ՝ դար մը ամբողջ։ Սակայն այսօր, կազմաւորուիլ սկսած է նոր՝ Յառաջապահ Սփիւռքը, քանի որ հայկական երեք աւանդապահ կուսակցութիւնները չորդեգրեցին Մեծ Եղեռնին ու Տարագրութեան ոճիրներուն համապատասխան առաջադրանքը, որ բնականօրէն պիտի ըլլար հայրենիք վերադառնալու առաջադրանքը։ Անոնք անձնատուր եղան հայրենազրկումին, գոհացան հայապահպանումի առաջադրանքով, հայրենիքէն դուրս, ձեւով մը՝ յաւերժացնելով հայրենազրկումի Սփիւռքը…։
Այլ խօսքով՝ աւանդական կուսակցութիւնները իրենց ծրագրերը չվերանորոգեցին ու չպատշաճեցուցին Արեւմտահայութեան նոր իրավիճակին, որ հայրենազրկումն էր, որուն բնական հակադարձութիւնը՝ հայրենիք վերադարձի առաջադրանքն էր, եւ ոչ թէ՝ ատոր կատարուած փաստը ընդունելով՝ որդեգրել անոր համակերպելու առաջադրանքը՝ հայապահպանումը, որպէս ինքնանպատակ լոզունգ, որ չունի շօշափելի նպատակ մը։ Օրինակ. հայապահպանում՝ հայրենադարձի նպատակով եւ զայդ կարելի դարձնելու մտահոգութեամբ։ Որովհետեւ՝ տարագրեալ բեկորները Արեւմտահայութեան, եթէ կորսնցնեն իրենց ՏԱՐԱԳԻՐի գիտակցութիւնը եւ սկսին գործել ՏԱՐԱԲՆԱԿի գիտակցութեամբ, վերադարձող չի մնար…։
• • •
«Պայքար» թերթին մէջ, վերջերս լոյս տեսան երկու յօդուածներ՝ երկու արթուն հրապարակագիրներու կողմէ. Սուրէն Սարգսեանի եւ Պարոյր Աղպաշեանի։ Առաջինի յօդուածին խօսուն վերնագիրը՝ «Քաղաքակա՞ն Են Արդեօք Աւանդական Կուսակցութիւնները», երկրորդինը՝ «Կուսակցութիւն եւ Կուսակցականութիւններ՝ Կը Յամենա՞ն, Թէ՝ Կը Վերանորոգուին»։
Պարոյր Յովհաննէս Աղպաշեան կը գրէ, թէ՝ իր այս գրութեան պատճառ հանդիսացած է Սուրէն Սարգսեանի գրութիւնը, եւ թէ՝ ինք իր 2016 թուին լոյս ընծայած «Դիտարկումներ Եւ Դատումներ» վերնագրով հատորին մէջ ունի շարք մը յօդուածներ կուսակցութիւններու չվերանորոգուելուն շուրջ։ Ան կը յիշէ երկուքը. «Հայկական Կուսակցութիւնները Անելիք Ունին» եւ «Աւանդականութիւնը Ուրկէ՞ Կը Սկսի ու Կը Վերջանայ»։ Ան կը մերժէ այս կուսակցութիւնները յորջորջել «աւանդական»։ Սակայն, իր ներկայ գրութեան մէջ կը քննադատէ անոնց աւանդապահութիւնն ու չվերանորոգուիլը, եւ հարցումի ձեւով անոնց կը վերյիշեցնէ թէ այսօր՝ նահանջած են, անոնց հարց տալով թէ այսօր՝
«Ո՞ւր են»։
«Ի՞նչ իրագործումներու մէջ են»։
«Ի՞նչ հեռանկարներ կը հետապնդեն»
«Ո՞ր բեւեռներու վրայ կը դեգերին»։
«Ո՞ր հիմունքներով կը (վերա)գործեն եւ կը (վերա)յայտնուին»։
Ապա, անոնց կը հարցնէ պատճառները, իրենց՝
«Ժողովրդականութեան նուազումին»,
«Անդամակցութեան նօսրացումին»,
«Գործունէութեան սահմանափակումին, եւ՝
«Վստահելիութեան անկումին»։
Եւ ինք կու տայ պատճառները.
«Նաւապետին՝
«Ապիկարութիւնը,
«Անկարութիւնը,
«Անշնորհքութիւնը,
«Անցելապաշտութիւնը,
«Անիրազեկութիւնը, եւ՝
«Անտեսլապաշտութիւնը»։
Եւ, իբր եզրակացութիւն, ան կը գրէ.
«Պահանջուածը եւ պահանջուելիքը եթէ՝ անկարելիութիւն մըն է (ոմանց համար), ալ ի՜նչ ձանձրոյթ մտահոգուելու, մանաւանդ անոնք, որոնք ինքնագոհ են իրենց գործով, դիրքով ու պաշտօնով։
«Եթէ կուսակցութիւններն ու կուսակցականութիւնները պիտի պահուին ու պահպանուին, ՈՒՂԻՆ ՈՒ ՏԵՍԻԼՔԸ, ՂԵԿԸ ԵՒ ՄՂԻՉ ՈՒԺԸՊԷՏՔ Է ՓՈԽՈՒԻՆ, ԲԱՐԵԿԱՐԳՈՒԻՆ ՈՒ ՎԵՐԸՆՁԻՒՂԻՆ, այլապէս՝ պատասխանը յստակ է»։
Շնորհաւորելի է Պարոյր Յովհաննէսի Աղպաշեանը իր այս զգաստացնող եւ երախտաշատ հարցադրումին եւ արդէն թարախակալած վէրքին դարմանումին անհրաժեշտութեան մասին հնչեցուցած ահազանգին համար։ Առաւել շնորհաւորելի պիտի ըլլար՝ եթէ գէթ կուսակցութիւններուն մոռացութեան տուած շօշափելի նպատակ մը, տեսիլք մը, հեռանկարային գործունէութեան ծրագիր մը առաջարկած ըլլար։ Որովհետեւ՝ բուն վէրքը, էական ախտը՝ նաւապետներու ապիկարութիւնը չէ, այլ՝ նպատակի թուլութիւնն ու անորոշութիւնն է, տեսլականի բացակայութիւնը։
Քանի որ նպատակին վսեմութիւնն է, տեսիլքին քաշողականութիւնն է, պատմական անհրաժեշտութիւնն է, որ նաւապետին պիտի տան համապատասխան մղիչ ուժ, կորով, յանձնառութիւն ու դիմադրականութիւն… որոնցմէ զուրկ է թոյլ կամ պղտոր, վերացական կամ ինքնանպատակ տեսիլքը, ինչպէս՝ հայապահպանումի ընդհանուր կարգախօսին համար հայապահպանումը, որ չունի շօշափելի նպատակ… հայապահպանում՝ ի՞նչ նպատակի համար՝ ԳՈՐԾՆԱԿԱՆ, որ անհրաժեշտութիւն է։
Այսուհանդերձ, Պարոյր Յ. Աղպաշեան շնորհաւորելի է՝ իր այս մանրազնին ախտաճանաչումը, յաճախակի եւ յաջողապէս ահազանգելուն համար։
Իսկ մեր հաստատ համոզումով, կուսակցութիւններուն անելիքը՝ Տարագիր Արեւմտահայութեան համար, Յետ-Եղեռնի ու Յետ-Տարագրութեան ստեղծուած պատմական անհրաժեշտութիւնն էր՝ 1916-էն ի վեր, հայրենիք վերադարձի սուրբ գործը։ Որդեգրելով՝ Հայ Հողային Դատի գործնական հետապնդումը, ոչ՝ բարոյական, քարոզչական կամ աղաչական ու անչափահասին յատուկ՝ ապաւինողական… որուն առաջին փուլին իրաւականօրէն հրամայական առաջադրանքն է՝ ստեղծել Տարագիր Արեւմտահայութեան Համասփիւռքեան Քոնկրէսը, որպէս Տարագիր Արեւմտահայութեան կեդրոնական, ներկայացուցչական (ընտրեալ) եւ միակ լիազօր կառոյց, որպէսզի զգենու իրաւական անձնաւորութեան կարգավիճակ, կարենալու համար դիմել՝ միջազգային ատեաններու։
Հայրենի հողը կորսնցուցած Արեւմտահայը, կորսնցուցած է իր ինքնութեան անբաժանելի մէկ կարեւոր մասը, իր հոգին՝ կ՚ըսէ Մարտիրոս Սարեան. «Հողը մի կենդանի էակ է, նա ունի իր հոգին, առանց հարազատ հողի հետ սերտ կապի, մարդ չի կարող գտնել իրեն՝ իր հոգին»։
Աւանդական Սփիւռքը՝ իր աւանդական կուսակցութիւններուն ղեկավարութեամբ, չկարողացաւ վերափոխել իր ամուլ եւ անհոգի գոյութիւնը, որովհետեւ՝ չգիտցաւ կամ չկարողացաւ որդեգրել Տարագիր Արեւմտահայութեան Համասփիւռքեան՝ համահայկական ոգին պահանջող Քոնկրէսին Ծրագիրը, զոր երեք տասնամեակ քարոզեցին եւ առաջարկեցին հոյլ մը ռահվիրայ մտաւորականներ, քանի որ մնաց՝ աւանդապահ ու յետամնաց՝ իր անմիաբանութեան եւ համահայկականութեան ոգին մերժելու պատճառներով, եւ ռահվիրաները նկատուեցան երազատեսներ…։
Սակայն, ուրիշներ՝ հաւանաբար աւելի գործնապաշտներ, նախաձեռնեցին՝ ո՛չ աւանդապահ, այլ՝ Յառաջապահ Սփիւռքի կենսագործումին։ 2004 թուականին, Արցախի մէջ, կազմելով Արեւմտահայութեան Ազգային Խորհուրդը, յաւակնելով ներկայացնել՝ Արեւմտեան Հայաստանի անկախ ճանչցուած պետութեան իրաւականօրէն շարունակուող կառոյցին սկզբնական կորիզը… եւ մինչեւ 2018 թուականի Դեկտեմբեր ամիսը, 14 տարիներու լուռ ու մունջ թափուած ջանքերով, ստեղծեցին Արեւմտեան Հայաստանի պետական կառոյցներուն սաղմերը՝ 28,000 արձանագրեալ քաղաքացիներով, խորհրդարանով եւ կառավարութեամբ…։ Ասոնք՝ հիմնադրեցին Յառաջապահ Սփիւռքը. այսինքն՝ Յառաջապահ Արեւմտահայութեան կորիզը։
Ուրեմն, Տարագիր Արեւմտահայութեան առջեւ ծառացող մարտահրաւէրն է այսօր՝ ոչ միայն աջակցիլ, այլեւ գործօն մասնակցութիւն ունենալ աւանդապահ ամուլ Սփիւռքէն դէպի Յառաջապահ Սփիւռք անցումի այս շարժումին։ Որպէսզի՝ բարձրանայ այս սաղմնային պետութեան քաղաքացիներու թիւը, զօրացնելու համար այս սաղմնային պետութեան ներկայացուցչական հանգամանքը, զայն հասցնելու համար կեդրոնականի եւ միակ լիազօրի հանգամանքներուն, որոնք կը պահանջուին Միջազգային Հանրային Իրաւունքին կողմէ, այս սաղմնային պետութիւնը ընդունելի եւ լսելի դարձնելու համար միջազգային ատեաններուն կողմէ։ Այս է ահա Հայ Հողային Դատի իրական ու գործնական հետապնդումին ճշմարիտ ուղին։ Մնացեալը՝ ցանկատեսական հեքիաթ է, եւ՝ անչափահասին յատուկ անօգնականի ապաւինողականութիւն…։ Երա՜զ։
Այս ճշմարիտ բայց երկար ուղին երկարատեւ համբերութիւն եւ յեղափոխականի յատուկ շունչ կը պահանջէ։ Բայց այս համբերատարութիւնը ի զուր չէ, այլ՝ վարձահատոյց։ Արիստոտէլ ըսած է. «Համբերութիւնը լեղի է, բայց անոր պտուղը՝ քաղցր»։
Ասուն մարդը անասուն կենդանիէն զատորոշող ազդակը անոր հոգին է։
Իսկ վարպետը՝ Մարտիրոս Սարեան, ըսած է. «Հողը մի կենդանի է, նա ունի իր հոգին, առանց հարազատ հողի հետ սերտ կապին, մարդ չի կարող գտնել ինքզին՝ իր հոգին»։
Հայրենի հողին հետ սերտ կապ կրնանք ունենալ, եւ՝ մեր հոգին վերագտնել միայն՝ Արեւմտեան Հայաստանի, Արարատի ազատագրութեամբ։
ՄԵԹՐ Գ. ՏԷՐՏԷՐԵԱՆ
27 Դեկտեմբեր 2019