Ազատ Խօսք - Ելեկտրոնային Անկախ Պարբերաթերթ

կայք էջ : www.azadkhosk.com

Խմբագիր - Երան Գույումճեան

Թիւ (94) Սեպտեմբեր 2019

Այլազան

ՀԱՅԱՍՏԱՆ

Վազգէն Մանուկեանի կարեւոր բացայայտումը, կամ՝ ո՞ւր փնտռել ԱԱԾ-ի ոչնչացուած փաստաթուղթերը

antsoutarts1a"Երբ որ մենք 90 թուին եկանք իշխանութեան՝ կը քննարկէինք KGB-ի արխիւները բանալ-չբանալու հարցը։ Դեռ որոշուած չէր, բանա՞լ այդ արխիւները, թէ՞ ոչ, բայց ես կ՚ուզէի ատոնց ծանօթանալ։ Պարզուեցաւ, որ Խորհրդային Միութիւնը շատ աւելի խելացի էր, քան կ՚ենթադրէի. մեր՝ իշխանութեան գալէն քանի մը օր առաջ KGB-ի ամբողջ փաստաթղթային մասը օդանաւերով փոխադրուած էր Սմոլենսք։ Դիմեցի ԽՍՀՄ-ի ղեկավարութեան՝ KGB-ի պետին, Կորպաչովին, ըսելով՝ որ այդ արխիւները ամբողջութեամբ պէտք է վերադարձուին Հայաստան", «30 րոպէ» հաղորդման ժամանակ ըսաւ Հայաստանի առաջին վարչապետ Վազգէն Մանուկեան:
Ի հարկէ, այդ արխիւները երբեք չվերադարձուեցան Հայաստան, սակայն Հայաստանի անվտանգութեան ծառայութեան հետագայ ղեկավարներէն մէկը՝ Սերժ Սարգսեան ատոնց ծանօթացաւ։ Կարծեմ՝ կարիք չկայ բացատրելու, թէ ինչո՛ւ Ռուսաստանի մէջ չվստահեցան Երրորդ Հանրապետութեան առաջին ղեկավարներուն, սակայն «բարի» գտնուեցան Սերժ Սարգսեանի նկատմամբ։ Ինչպէս կ՚ըսեն՝ մեկնաբանութիւնները աւելորդ են։ Հայաստանի առաջին վարչապետին ըրածը, ի հարկէ, ոչ այնքան զգայացունց, այնուամենյանիւ՝ կարեւոր բացայայտում է, ներառեալ՝ ոչ թէ պատմութեան բացայայտման տեսանկիւնէն, այլ յատկապէս՝ մեր օրերու շատ մը իրողութիւններ հասկնալու համար։ Սովետական յատուկ ծառայութիւնները Հայաստանէն արխիւը հեռացուցին այն ժամանակ, երբ զգացին իրենց հարազատ համայնավարական իշխանութեան տապալման վտանգը։ Ասիկա Մոսկուայի փաստացի թշնամական վերաբերումն է համազգային շարժման իշխանութեան հանդէպ։ Սակայն Մոսկուա լուծեց այլ խնդիրներ ալ։ Մէկ կողմէն վերացուեցան անցեալին կատարուած հաւանական ոճիրներու հետքերը, միւս կողմէն՝ Մոսկուա պահպանեց վերահսկողութիւնը իր գործակալական ցանցին նկատմամբ, որ փաստօրէն՝ որպէս «հինգերորդ շարասիւն» գործածուեցաւ Երրորդ Հանրապետութեան դէմ։ Այս գարնան վարչապետ Փաշինեան խորհրդարանին մէջ զգայացունց բացայայտում ըրաւ, ըսելով՝ որ նախորդ տարի ամռան բացայայտած են, որ ԱԱԾ-ի մէջ փաստաթուղթեր ոչնչացուած են։ Կասկածէ վեր է, որ այս «խորհրդաւոր անհետացումը» նոյնպէս ռուսական հետք ունի ու ձեռագիրը գրեթէ նոյնն է։
Մոսկուայի մէջ վստահաբար կանխատեսեր էին, որ քրէաօլիգարխիկ համակարգի [Ռուսաստանին] հպատակող վարչակարգը անկում կ՚ապրի եւ ամենայն հաւանականութեամբ յեղափոխութեան յաղթանակի նախօրեակին երկրէն հանուած կամ ոչնչացուած են կարեւոր փաստաթուղթեր։ Կան լուրջ վարկածներ, որ Հայաստանի մէջ անցեալ քսանամեակին կատարուած լուրջ ոճիրները, ի շարս որոնց՝ Հոկտեմբեր 27-ն ու Մարտ 1-ը, ունին, այսպէս ըսած՝ ռուսական հետք ու բնական է, որ Մոսկուան հետքեր մաքրելու անհրաժեշտութիւնը տեսնէր։ Միւս կողմէ՝ ռուսական ծառայութեան հաւատարիմ կը մնան բազմաթիւ գործակալներ, որոնց տուեալներուն կը տիրապետեն միայն Մոսկուայի մէջ։ Երրորդ Հանրապետութեան ստեղծումէն անցած է շուրջ երեսուն տարի, սակայն Հայաստանի ԱԱԾ-ին մէջ տեղի ունեցած «խորհրդաւոր անհետացումները» կը յուշեն, որ սովետա-ռուսական ձեռագիրը չէ փոխուած։
ՍԱՐԳԻՍ ԱՐԾՐՈՒՆԻ
«Առաջին Լրատուական»