Ազատ Խօսք - Ելեկտրոնային Անկախ Պարբերաթերթ

կայք էջ : www.azadkhosk.com

Խմբագիր - Երան Գույումճեան

Թիւ (104) Յուլիս 2020

Անցուդարձ

Ատրպէճանական նախայարձակում․ հակառակորդը կը լարէ սահմանային իրավիճակը

Ատրպէճանի զինուած ուժերը յուլիս 12-ին՝ ժամը 12:30-ի սահմաններուն, սկսած են հրետանային կրակոցներ արձակել ՀՀ Տաւուշի մարզի ուղղութեամբ: Վերջին երկու օրուան ընթացքին Ատրպէճանը շարունակած է իրավիճակի սրմանն ուղղուած ռազմական գործողութիւնները՝ պարբերաբար խախտելով հրադադարի կարգը։
ՀՀ կառավարութեան՝ յուլիս 13-ին տեղի ունեցած արտահերթ նիստի սկիզբը, վարչապետ Նիկոլ Փաշինեան անդրադարձած է հայ-ատրպէճանական սահմանի ռազմական միջադէպին: Վարչապետը նշած է, որ Ատրպէճանի ռազմաքաղաքական ղեկավարութիւնը կրելու է տարածաշրջանային ապակայունացման անկանխատեսելի հետեւանքներու ողջ պատասխանատուութիւնը:
«Խիստ մտահոգիչ է տարածաշրջանային անկայունութիւն հրահրելու Թուրքիոյ գործելակերպը, որ լաւագոյնս արտացոլուած է այդ երկրի արտաքին գործոց նախարարութեան պաշտօնական յայտարարութեամբ, ուր վերջինս անվերապահ աջակցութիւն կը յայտնէ Ատրպէճանի գործողութիւններուն՝ ակնյայտ եւ արդէն աւանդական դարձած հակահայկական տրամաբանութեամբ», - ըսած է վարչապետը։
Թուրքիոյ ԱԳՆ յայտարարութեանն անդրադարձած է ՀՀ Արտաքին գործոց նախարարութիւնը՝ դատապարտելով տարածաշրջանին մէջ անկայունութիւն հրահրելու Թուրքիոյ փորձերը։
«Թուրքիոյ այս սադրիչ կեցուածքը եւ Հայաստանի դէմ ուղղուած անհիմն մեղադրանքները կը հաստատեն այն իրողութիւնը, որ այդ երկիրը կը գործէ ոչ թէ որպէս ԵԱՀԿ Մինսկի խումբի անդամ, այլ Արցախեան հակամարտութեան մէջ ներգրաւուած կողմ: Այս իրողութիւնն առաւել քան անհնար կը դարձնէ միջազգային՝ նախեւառաջ ԵԱՀԿ շրջանակներէն ներս Թուրքիոյ որեւէ դերակատարում, որ կ'առնչուի Արցախեան հակամարտութեանը», - կ'ըսէ յայտարարութեան մէջ։ Այսօր հրապարակուած մէկ այլ յայտարարութեան մէջ ՀՀ Արտաքին գործոց նախարարութիւնը դարձեալ անդրադարձ կատարած է Թուրքիոյ նախագահի, արտաքին գործոց եւ պաշտպանութեան նախարարներու պաշտօնական յայտարարութիւններուն՝ թրքական իշխանութիւններուն հռետորաբանութիւնը որակելով ոչ միայն Ատրպէճանին անվերապահ աջակցութեան յանձնառութիւն, այլեւ Հարաւային Կովկասի հանդէպ անթաքոյց տարածաշրջանային յաւակնութիւններ: «Պէտք է արձանագրել, որ 21-րդ դարուն Թուրքիան մեր տարածաշրջանի հանդէպ քաղաքականութիւնը կը կառուցէ ցեղային ընդհանրութիւններու եւ Հայոց ցեղասպանութեան արդարացման եւ այդ յանցանքի անպատժելիութեան աւանդոյթներու վրայ»,- ըսուած է յայտարարութեան մէջ:
Յուլիս 13-ին, ատրպէճանական Զինուած ուժերը 82մմ տրամաչափի ականանետէն եօթ արկ եւ 120մմ ականանետէն 3 արկ արձակած են Չինարի բնակավայրի ուղղութեամբ՝ վնասելով բնակելի տուներէն մէկուն տանիքը։
Հակառակորդը հարուածային ԱԹՍ-ով թիրախաւորած է Բերդի քաղաքացիական ենթակառուցուածքները։ Տուժածներ չկան։
Գիշերը ՀՀ ԶՈՒ մարտական դիրքերէն դիտարկուած է հակառակորդի թնդանօթի շարժ, որ կասեցուած է մեր կողմէն արձակուած կրակով։
Հակառակորդի սադրիչ գործողութիւններուն ի պատասխան՝ ՀՀ Զինուած ուժերու զինծառայողները ձեռնարկած են հակազդիչ քայլեր եւ կասեցուցած են ատրպէճանական զօրքերու ներթափանցումը։
Հայկական զինուած ուժերու հակօդային պաշտպանութեան ստորաբաժանումները խոցած են ատրպէճանական բանակի գերթանկարժէք «Elbit Hermes 900» անօդաչու թռչող սարքը։
Հայաստանի պատմութեան մէջ առաջին անգամ ըլլալով կիրառուած են հայկական արտադրութեան մարտական ԱԹՍ-ները՝ արձանագրելով փայլուն արդիւնքներ։ Ատրպէճանը հաղորդած է 11 զոհի մասին, որոնց շարքին են Ատրպէճանի Զինուած ուժերու աւագ զօրավար Փոլատ Հաշիմովը եւ գնդապետ Իլկար Միրզոյեւը։
Հակառակորդի արձակած կրակէն մահացու վիրաւորում ստացած են ժամկէտային զինծառայողներ, կրտսեր խմբապետ Սմբատ Գէորգի Գաբրիէլեանը, կրտսեր խմբապետ Գրիշա Վահանի Մաթէոսեանը, աւագ զօրավար Գարուշ Վեմիրի Համբարձումեանը եւ հրամանատար Սօս Փայլակի Էլբակեանը: Ծաւալուած գործողութիւններուն ընթացքին, տարբեր աստիճանի վիրաւորումներ ստացած տասը զինծառայող այժմ բուժում կը ստանայ։ Մէկ զինծառայող ծայրայեղ ծանր վիճակի մէջ է։ Հինգ զինծառայողի վիճակը կը գնահատուի միջին ծանրութեան` դրական զօրութենականութեամբ։ Միւսները յառաջիկայ մէկ շաբաթուան ընթացքին կը վերադառնան շարքեր։
Աւելի ուշ, վարչապետ Նիկոլ Փաշինեանի ներկայացուցած միջնորդութեան հիման վրայ՝ նախագահ Արմէն Սարգսեան ստորագրած էր հրամանագրեր Հայաստանի պետական սահմանի Տաւուշի հատուածի պաշտպանութեան ժամանակ զոհուած զինծառայողներուն յետմահու շքանշաններով պարգեւատրելու վերաբերեալ։
Նախագահական նստավայրէն ներս, յուլիս 15-ին կայացած արարողութեան ժամանակ, նախագահ Արմէն Սարգսեան իր խորին ցաւակցութիւնը յայտնածէ զոհուած հերոսներու ընտանիքներուն ու հարազատներուն, ինչպէս նաեւ աւագ զօրավարի կոչումներ շնորհած է գնդապետներ Արտակ Տոնոյեանին, Ժիրայր Պօղոսեանին եւ Անդրանիկ Փիլոյեանին:
Նախագահ Արմէն Սարգսեան նաեւ ընդգծած է, որ վերջին օրերու ատրպէճանական գործողութիւնները ռազմական նախայարձակման բացայայտ փորձեր են, որոնք դատապարտուած են անփառունակ վախճանի։
«Անշուշտ, իրավիճակը կը գտնուի մեր զինուած ուժերու լիարժէք վերահսկողութեան ներքոյ։ Չնայած մենք նախայարձակ չենք, սակայն մեր զինուժը կը շարունակէ մնալ իրավիճակ եւ պայմաններ թելադրողի դերին մէջ»,- նշած է նախագահը։
Տաւուշի մարզի Իջեւան քաղաքին մէջ ստեղծուած է ճգնաժամային տեղեկատուական կեդրոն, ուր ճեպազրոյցներով պարբերաբար պիտի ներկայացուի սահմանին վրայ տիրող ընթացիկ վիճակը: Լրատուամիջոցներու հետ աշխատանքը կը համակարգէ Արծրուն Յովհաննիսեան:
ՀՀ Պաշտպանութեան նախարարութեան մամլոյ խօսնակ Շուշան Ստեփանեան յուլիս 14-ին տարածած է արբանեակային լուսանկար։ Ան նշած է, որ Ատրպէճանի ԶՈՒ-ը հրետանին տեղակայած է խաղաղ բնակչութեան մօտ տարածքներու մէջ՝ դարձնելով զանոնք թիրախ։
Յուլիս 14-ի լոյս 15-ի գիշերը հայ-ատրպէճանական պետական սահմանագօտիին հիւսիսարեւելեան հատուածին վրայ պահպանուած է յարաբերական անդորր։ Գիշերուան ընթացքին հրետանային միջոցներ չեն կիրառուած։ Ժամը 22:20-էն 23:00-ի սահմաններուն ՀՀ Զինուած ուժերու ստորաբաժանումները խոցած են հակառակորդի երկու հարուածային ԱԹՍ, որոնց բեկորներն ինկած են միջդիրքային տարածքին մէջ։
Արցախի Պաշտպանութեան բանակը կը յայտնէ, որ արցախա-ատրպէճանական հակամարտող զօրքերու շփման գծին վրայ ինչպէս յուլիս 13-ի լոյս 14-ի գիշերը, այնպէս ալ այս պահուն կը պահպանուի յարաբերական կայուն իրադրութիւն: Միջադէպեր եւ թիրախաւորուած կրակոցներ չեն արձանագրուած։
Իրավիճակը սահմանի ամբողջ երկայնքով ՀՀ ԶՈՒ ստորաբաժանումներու լիակատար վերահսկողութեան ներքոյ է։
Վերջին օրերու լարուած իրավիճակին արձագանգած է միջազգային հանրութիւնը՝ կոչ ուղղելով դադարեցնել սահմանային կրակոցները եւ ցուցաբերել զսպուածութիւն։
Քրեմլի խօսնակ Տմիթրի Փեսքովը նշած է, որ Ռուսիա, ըլլալով Մինսկի խումբի համանախագահ, պատրաստ է գործադրել իր միջնորդական ջանքերը՝ իրավիճակը կարգաւորելու համար:
«Մենք կողմերուն զսպուածութեան ու հրադադարի կարգի շրջանակում ստանձնած պարտաւորութիւններուն հետեւելու կոչ ուղղած ենք», - շեշտած է Փեսքովը։
Յուլիս 14-ին կայացած ՀԱՊԿ Մշտական խորհուրդի նիստի շրջանակէն ներս, ՀԱՊԿ-ի մէջ ՀՀ մշտական եւ լիազօր ներկայացուցիչ Վիքթոր Պիակով ներկայացուցած է արցախա-ատրպէճանական հակամարտող զօրքերու շփման գծին վրայ տիրող իրավիճակը՝ ընդգծելով, որ Ատրպէճանի Զինուած ուժերը կը հրետակոծեն Չինարիի եւ Այգեպարի հայկական բնակավայրերու քաղաքացիական ենթակառուցուածքները, որուն հետեւանքով վնասուած են քաղաքացիական կառոյցները։
«Վերջին ժամանակաշրջանին ատրպէճանական կողմը, հակառակ ԵԱՀԿ Մինսկի խումբի համանախագահներուն՝ սադրիչ գործողութիւններէն, թշնամական հռետորաբանութենէն զերծ մնալու եւ հրադադարի կարգն ամրապնդելու կոչերուն, հակառակ ՄԱԿ գլխաւոր քարտուղարի՝ համաշխարհային զինադադարի հաստատման կոչին, ի աջակցութիւն որուն հանդէս եկած են ՀԱՊԿ անդամ պետութիւնները, շարունակաբար հանդէս կու գայ ուժի կիրառման եւ ռազմական տեղաշարժերու սպառնալիքներով, իսկ ներկայիս՝ անգամ փորձելով կեանքի կոչել զանոնք», - ըսած է Պիակով՝ ՀԱՊԿ անդամ-երկրներու ներկայացուցիչներուն ուշադրութիւնը հրաւիրելով նաեւ Թուրքիոյ կողմէ տարածաշրջանէն ներս անկայունութիւն հրահրելու փորձերուն վրայ:
Ան նշած է, որ ստեղծուած իրավիճակը լուրջ անհանգստութեան եւ ուշադրութեան առարկայ է կազմակերպութեան համար, քանի որ ՀԱՊԿ պատասխանատուութեան գօտիին վրայ կը փորձեն նախայարձակում իրականացնել կազմակերպութեան անդամ երկրի դէմ:
Յուլիս 14-ին, Հայաստան-֊Ատրպէճան սահմանի Տաւուշի ուղղութեամբ տիրող իրավիճակին անդրադարձած է ԱՄՆ Պետական պաշտօնատան մամլոյ խօսնակ Մորկան Օրթակուս։ Ան նշած է, որ ԱՄՆ-ը խստօրէն կը դատապարտէ բռնութիւնը Հայաստան-֊Ատրպէճան միջազգային սահմանի ամբողջ երկայնքով։
«Մենք կոչ կ'ուղղենք կողմերուն դադարեցնել ուժի կիրառումը, օգտագործել անոնց միջեւ առկայ հաղորդակցման միջոցները, որպէսզի խուսափին յետագայ տեղաշարժէն եւ պահպանեն հրադադարը», - ըսած է Մորկան Օրթակուս։
ԱՄՆ քոնկրէսական Ադամ Շիֆ մտահոգութիւն յայտնած է Ատրպէճանի կողմէ կատարուած սադրանքներուն եւ ապակայունացնող գործողութիւններուն առնչութեամբ։
«Այս գործողութիւնները կը վտանգեն զինուորներն ու քաղաքացիական բնակչութիւնը եւ կը մեծցնեն հակամարտութեան բռնկման վտանգը, որ կրնայ կործանարար ըլլալ ամբողջ տարածաշրջանին համար», - ըսած է ԱՄՆ քոնկրէսական Ադամ Շիֆ։
ԱՄՆ քոնկրէսի Հայկական հարցերու յանձնախումբի համանախագահ Ֆրանք Փալոն եւ ծերակուտական Էտուարտ Մարքի իրենց զօրակցութիւնը յայտնած են Հայաստանին՝ դատապարտելով Ատրպէճանի սադրիչ գործողութիւնները։
«Ատրպէճանը հերթական անգամ կը փորձէ պատերազմ սկսիլ Հայաստանի դէմ: Հայաստանի ու Արցախի դէմ մշտապէս թէժ հռետորաբանութիւն կիրառելը եւս մէկ հակամարտութիւն հրահրելու համաձայնեցուած ջանքերու մաս է»,- Թուիթէրի իր սիւնակին մէջ գրած է Ֆրանք Փալոն:
«Ես կանգնած եմ Հայաստանի կողքին, քանի որ անիկա կը պաշտպանէ իր տարածքային ամբողջականութիւնը: Ատրպէճանն ու Թուրքիան պէտք է յարգեն հայ-ատրպէճանական սահմանը, պէտք է յարգեն Արցախի ժողովրդի ձգտումները եւ պէտք է անմիջապէս վերջ տան հակամարտութեան», - ըսած է ծերակուտական Էտուարտ Մարքի։
ԱՄՆ Հայ դատի յանձնախումբի գործադիր տնօրէն Արամ Համբարեան յայտնած է, որ ԱՄՆ Ներկայացուցիչներու պալատը մտադիր է քննարկել ԱՄՆ կողմէ Ատրպէճանին պաշտպանական միջոցներու մատակարարումն արգելափակելու հարցը:
«Քանի որ Ատրպէճանը կ'ուժեղացնէ իր անդրսահմանային յարձակումը, այդ փոփոխութիւնները Քոնկրէսին հնարաւորութիւն կու տան դիմադրել եւ զսպել Ալիեւի յարձակողականութիւնը»,- ըսած է յանձնախումբի գործադիր տնօրէնը՝ տեղեկացնելով, որ հարցի քուէարկութիւնը տեղի կ'ունենայ երկուշաբթի օրը:
Օրինագծով կը նախատեսուի, որ ամերիկեան ոչ մէկ աջակցութեան միջոց կարելի է տրամադրել Ատրպէճանի կառավարութեան այնքան ատեն, որ նախագահը չէ որոշած եւ Քոնկրէսին չէ զեկուցած, որ Ատրպէճանի կառավարութիւնն ակնյայտ քայլեր կը ձեռնարկէ Հայաստանի եւ Արցախի դէմ բոլոր շրջափակումները եւ ուժի կիրառման այլ նախայարձակ ձեւերը դադարեցնելու համար:
Լարուած իրավիճակին անդրադարձած է ՄԱԿ Գլխաւոր քարտուղար Անթոնիո Կութերեշ։ ՄԱԿ Գլխաւոր քարտուղարի մամլոյ խօսնակը յայտարարած է, որ Գլխաւոր քարտուղարը խորապէս անհանգստացած է Հայաստան-֊Ատրպէճան միջազգային սահմանի երկայնքով՝ ներառեալ ծանր զէնքով փոխհրաձգութեան եւ անոր արդիւնքով եղած զոհերու մասին հաղորդումներէն։
«Գլխաւոր քարտուղարը կը յորդորէ անյապաղ վերջ տալ մարտերուն եւ կոչ կ'ուղղէ բոլոր ներգրաւուած կողմերուն անյապաղ քայլեր ձեռնարկել իրավիճակն անշարժացնելու համար, ինչպէս նաեւ՝ կոչ կ'ուղղէ զերծ մնալ սադրիչ հռետորաբանութենէն», - ըսած է ՄԱԿ Գլխաւոր քարտուղարի մամլոյ խօսնակը։
Հարաւային Կովկասի եւ Կեդրոնական Ասիոյ ՆԱԹՕ-ի գլխաւոր քարտուղարի յատուկ ներկայացուցիչ Ճէյմզ Ափաթուրայ իր ֆէյսպուքեան էջին վրայ յայտարարութիւն տարածած է՝ մտահոգութիւն յայտնելով սահմանային իրավիճակին վերաբերեալ։
«Մենք կը միանանք բոլոր կողմերուն ուղղուած ԵԱՀԿ Մինսկի խումբի համանախագահներուն՝ յետագայ տեղաշարժը կանխելու նպատակաւ անհրաժեշտ միջոցներ ձեռնարկելու կոչին», – ըսած է Ափաթուրայ:
Հայ-ատրպէճանական սահմանային լարուածութեան անդրադարձած է նաեւ Կիպրոսի խորհրդարանի նախագահ Տիմիթրիս Սիլուրիս, ինչպէս նաեւ իշխող «Ժողովրդավարական միաւորում» խմբակցութեան ղեկավար Նիքոս Թորնարիտիս։ Անոնք իրենց անհանգստութիւնը յայտնած է սահմանին տեղի ունեցող զարգացումներուն եւ նոր բախումներուն վերաբերեալ, ինչպէս նաեւ ընդգծած են, որ կը սատարեն հայ ժողովուրդին։
«Մենք կը սատարենք հայ ժողովուրդին եւ յոյսով ենք, որ հակամարտութիւնը կը կարգաւորուի բացառապէս խաղաղ բանակցութիւններու միջոցաւ», - յայտարարած է Տիմիթրիս Սիլուրիս։
Յուլիս 14-ին, ԱԳ նախարար Զօհրապ Մնացականեան հեռաձայնային զրոյց մը ունեցած է Կիպրոսի ԱԳ նախարար Նիքոս Խրիսթոտուլիտէսի հետ՝ վերջին օրերու ատրպէճանական նախայարձակման հետեւանքով ստեղծուած իրադրութեան վերաբերեալ:
Նախարար Մնացականեան մանրամասն տեղեկատուութիւն տրամադրած է Ատրպէճանի սադրիչ գործողութիւններու, ներառեալ վերջինիս կողմէ քաղաքացիական ենթակառուցուածքներու եւ բնակչութեան թիրախաւորման վերաբերեալ: Կիպրոսի ԱԳ նախարարը դատապարտած է Հայաստանի նկատմամբ ատրպէճանական յարձակողականութիւնը: Տարածաշրջանին մէջ կայունութեան եւ անվտանգութեան հարցերու շրջանակէն ներս Զօհրապ Մնացականեան խիստ անհանգստացնող գնահատած է հայ-ատրպէճանական սահմանային լարուածութեան վերաբերեալ Թուրքիոյ անվերապահ աջակցութիւնն Ատրպէճանի նախայարձակման։ Նախարարն անիկա մեկնաբանած է որպէս տարածաշրջանին մէջ անկայունութեան հրահրման եւ անվտանգութեան խաթարմանն ուղղուած թրքական իշխանութիւններուն գործելակերպի հերթական արտայայտութիւն:
Յունաստանի խորհրդարանի Արտաքին յարաբերութիւններու եւ պաշտպանութեան յանձնաժողովի նախագահ, «Նոր ժողովրդավարութեան» երեսփոխան Քոնսթանթինոս Փ. Կիւլեքաս ալ իր կարգին նշած է, որ ինչպէս Յունաստանը եւ Կիպրոսը շարունակաբար կը դիմադրեն թրքական յարձակողական սադրանքները, այնպէս ալ այլ երկրներ, ինչպիսին է Հայաստանը, նմանատիպ ճնշման կ'ենթարկուի Անգարայի կողմէ, որ կը բերէ կովկասեան տարածաշրջանին մէջ յարձակողական գործողութիւններու, անոնց սահմաններուն վրայ յարձակումներու, հրադադարի կարգի խախտումներու եւ մարդու իրաւունքներու ոտնահարման:
«Մենք կը դատապարտենք Թուրքիոյ այս ապակայունացնող գործողութիւնները, որոնք դէմ են ամբողջ քաղաքակիրթ մարդկութեան, որ կ'աշխատի բոլոր տարածաշրջաններուն մէջ խաղաղութիւն եւ անվտանգութիւն ապահովելու համար, եւ ոչ թէ լարուածութիւն հրահրելու եւ ռազմական գործողութիւնները շարունակելու»:
Ատրպէճանական նախայարձակման անդրադարձած են Իտալիոյ պաշտօնեաները՝ համերաշխութիւն յայտնելով հայ ժողովուրդին։ Երեսփոխաններու պալատի Ելեւմտական հարցերով յանձնաժողովի անդամ, Կենսաթոշակային եւ ընկերային հարցերով յանձնաժողովի քարտուղար Ալեսսանտրո Փականո, Իտալիա-Հայաստան խորհրդարանական բարեկամական խումբի ղեկավար Մասսիմիլիանո Քափիթանիո իրենց թուիթէրեան էջերուն վրայ գրառում կատարած են՝ ցանկալով շուտափոյթ վերադարձ խաղաղութեան:
Հոլանտայի խորհրդարանի երեսփոխան, Հայաստան-Հոլանտա բարեկամութեան շրջանակի համանախագահ Ճոէլ Ֆորտեւինտ եւս դատապարտած է Ատրպէճանի կողմէ Հայաստանի հրետակոծումը՝ յայտարարութիւն տարածելով թուիթէրեան իր էջին վրայ։
«Լաւ է, որ ՄԱԿ-ը կը դատապարտէ Ատրպէճանի կողմէ Հայաստանի հրետակոծումը։ Ատիկա կրնայ յանգեցնել Արցախի շուրջ նոր պատերազմի։ Յոյսով եմ, որ ԵԱՀԿ-ը կրնայ միջնորդել եւ վերականգնել խաղաղութիւնը Ատրպէճանի եւ Հայաստանի միջեւ»,- նշած է երեսփոխանը: