Ազատ Խօսք - Ելեկտրոնային Անկախ Պարբերաթերթ

կայք էջ : www.azadkhosk.com

Խմբագիր - Երան Գույումճեան

Թիւ (74) Նոյեմբեր 2017

ԱԿՆԹԱՐԹՆԵՐ

antsoutarts1a

Գիտահնարքներու հրաշալի դար է, վստահաբար, գիտելիքներու կուտակման, իւրացման աննախադէպ դարաշրջան....բայց որքան պակսած է իմաստութիւնը, առանց որուն գիտելիքն ու անոր ածանցեալ թեքնոլոճին կրնան մահ ու սարսափ տարածող գործիք դառնալ...
..................
Անկոխ ուղիներէ ընթանալը ամէնուն գործը չէ....Մարդիկ միշտ ալ հակուած կ'ըլլան ընթանալու այն ճամբաներէն, որոնց վարժ են, որոնք որեւէ «վտանգ» չեն ներկայացներ....Սա նաեւ սովորութեան բռնակալութիւնն է....Իրաւ յառաջդիմութիւնը կ'ենթադրէ քաջութիւն եւ իրաւ ազատութիւն երթալու այնպիսի ուղիներէ որոնք մինչ այդ անկոխ մնացած են....
..................
Աղմուկ-աղաղակի դար է...Երբ փոքր էինք, մեծերը կը յուշէին.- «Լուռ կեցէ՛ք, հրեշտակներուն ձայնը լսե՛նք»....եւ իրաւամբ ալ, լռութեան մէջ կարելի է որոնել Աստուծոյ, հրեշտակներուն ձայնը...լռութեան մէջ կրնանք լսել բնութեան, տիեզերքի թրթիռը, սրտի տրոփիւնը, ճշմարտութեան ներքին ձայնը...Իսկ աղմուկ-աղաղակը խանգարիչ հանգամանք են միայն...
..................
Ամէն ինչ իր ծանր գինը ունի....մանաւանդ ազատութիւնը....Ստրուկ ըլլալը շատ աւելի ձեռնտու է շատերուն համար, եթէ անիկա կ'ենթադրէ կուշտ փորով ապրիլ, հանգստաւէտ կեանք ունենալ, գրպանը լեցուն պտըտիլ....Իսկ ազատութեան ճամբան փշոտ է...«Ո՛հ փշոտ է ճանապարհդ, քեզ շատ փորձանք կը սպասէ, ազատութիւն սիրողին այս աշխարհը խիստ նեղ է...»....Բայց արժանապատիւ մարդն ու ազգը կը նախընտրեն ազատութեան փշոտ ճանապարհը, քան ստրկութեան հեզասահ ուղին....Ազատութեան արժանի պիտի ըլլալ....
..................
Բարի արարքը կը բխի սրտէն՝ անհաշիւ եւ ինքնեկ, ինչպէս բոյրն ու թոյրը ծաղկանց, ինչպէս պտուղը ծառին, մեղրը մեղուին... չակնկալեր ան որեւէ փոխհատուցում, եւ անոր մէջ է անոր բուն արժէքը....Մնացեալը առեւտուր է եւ փոխադարձ շահի գործարք....
..................
Գեղեցիկը հոգեւոր պահանջք է....Մարդ էակը գեղեցիկը կը փնտռէ ամէնուր՝ գիտակից, թէ անգիտակից....երբ կը նայի բնութեան տեսարաններուն, շրջապատի տարրերուն, առօրեայ կենցաղի պայմաններուն, իր արտաքին տեսքին....բայց մանաւանդ գեղեցիկին կը ձգտի իր վարքին, իր արարքներուն մէջ, եթէ չէ խաթարուած, չէ այլասերուած իր հոգին....: Երբ տգեղ արարք մը գործենք, եթէ մէկը վիրաւորենք, կոպտենք, խղճի խայթ կ'ունենանք, ներքնապէս մենք մեզմէ դժգոհ կ'ըլլանք.....Գեղեցիկը ամէն ինչի մէջ է՝ արտաքին եւ ներքին աշխարհի մէջ, մեր վարուեցողութեան մէջ, մեր խօսքերուն ու արտայայտչաձեւերուն մէջ....մեր ապրած միջավայրին մէջ....Տգեղութիւնը անպայմանօրէն կը խրտչեցնէ հոգին, մինչ գեղեցկութիւնը կը լիացնէ զայն....
..................
Դարուս հիւանդութիւններէն մէկն է արտագաղթը...Մարդիկ ամէնուր կ'արտագաղթեն իրենց հայրենի եզերքներէն, ընտանեկան օճախներէն, հարազատ տուն ու տեղերէն՝ իրենց ապրուստը այլ տեղ ճարելու համար կամ «դրախտ» որոնելու սին պատրանքով....եւ տակաւ կը չքանայ մարդ-հայրենի հող կենսական, էական կապը...: Տարբեր ձեւերով կարծէք կը քաջալերուի այս այլասերումը սեփական բնօրրանէն ու ինքնութենէն ալ, քանզի միայն սեփական հարազատ հողին վրայ՝ մարդ էակը կրնայ գտնել իր հոգին, էութիւնը...: Խառնաշփոթ իրականութիւն մը՝ այս, որ աշխարհի բոլոր ոստաններուն ինքնուրոյն դիմագիծը տակաւ կ'աղաւաղէ, աշխարհը դարձնելով համաշխարհայնացած խառնիճաղանճ մը....
..................
Եթէ կ'ուզենք էապէս բարեփոխուիլ որպէս ազգ ու հայոց երկիր, վերագտնել մեր նախնեաց հայկական իսկութիւնը, պիտի վերակազմակերպենք հայեցի դաստիարակութիւնը, օրօրոցէն մինչեւ չափահաս տարիքը եւ անկէ ետք ալ....արմատախիլ ընելու համար մեր հաւաքական եւ անհատական Ես-էն ստրկամտութիւնը, կրաւորականութիւնը, գաւառամտութիւնը, օգտապաշտութիւնը....որոնք դուրսէն եկած եւ արմատ նետած են մեր էութեան մէջ, գուցէ դարերու պետականազուրկ կեանքին որպէս արդիւնք: Հայեցի դաստիարակութիւնը միտուած պիտի ըլլայ քաջալերելու, խթանելու՝ ոգիի յանդգնութիւն, լայնախոհութիւն, ազատ միտք, վեհանձնութիւն, արդարամտութիւն, աշխատասիրութիւն, ազգային առաքինութիւնները, որոնք մեզ ուղեկցեր են դար ու դարեր եւ բարոյական հիմքն են մեր գոյութեան եւ յարատեւման:
..................
Եղունգ ունիս, գլուխդ քերէ...Հին իմաստութեան այս պատուիրանը որքա՛ն ճիշդ կը հնչէ՝ անհատին եւ ազգային հաւաքականութեան համար ալ....Ամէն անգամ որ ուրիշին ապաւինած ենք, չարաչար խաբուած ու հիասթափուած ենք...եւ անգամ մը եւս հաստատած որ ուրիշին ապաւինիլը կը կոչուի ապաւինողական հիւանդութիւն, որ յատուկ է դեռ ոչ-ինքնաբաւ մանուկին....Մեծնալու գուցէ էական նախապայմանը՝ ապաւինողականութենէ ձերբազատումն ու ազատագրումն են...
..................
Երանի թէ «կողմ» բառը ջնջուէր ընդմիշտ՝ հաւաքական ՄԵՆՔ-ի դիմաց...Պատնէշ ու պատուար ջնջուէին մարդկանց միջեւ, մանաւանդ նոյն ազգի ու նոյն հայրենիքի զաւակներուն միջեւ...ՄԵՆՔ-ը շողշողար իր համակ խինդ ու խանդով, խաղաղ երկինքով, ստեղծագործ աշխատանքով, ոգիի թռիչքով, ազգային-մարդկային արժէքներով, իտէալներով եւ մեր հաւաքական կեանքը դառնար իսկական դրախտ աշխարհիս երեսին, այնպէս ինչպէս Արարիչը ի՛նք նախասահմաներ էր մեր երկիր-դրախտավայրը....Երանի՛...
..................
Երբ հայրենեաց հողէն կը հեռանաս, անոր ոյժէն կը զրկուիս, կը դառնաս կէս-մարդ, հոգիի, մտքի, ոգիի ոյժերդ հետզհետէ կը լքեն քեզ՝ օտար հողին վրայ...., որ երբեք չի կրնար դառնալ հող հայրենի..: Տակաւ առ տակաւ, կը կորսնցնես ազգային հարազատ նկարագիրդ, դիմագիծդ, էութիւնդ՝ հայկականութիւնդ...: Այս է անողոք ճշմարտութիւնը, զոր քիչեր կ'ընդունին, մերժելով իրենք զիրենք տեսնել հայելիի մէջ: Իսկ եթէ ոգի ի բռին ջանք ի գործ դնես, հոգեմտաւոր սնունդդ առնելով հայ գիրքէն, հայ Բառ ու Բանէն, հայ երգէն, հայ տաղէն...., դարձեալ պիտի շնչես օտարութեան թոյնը, միշտ ալ օտար պիտի նկատուիս բնիկ տեղացիէն...., եւ մասնաւորապէս պիտի զրկուիս մարդ-հող այն սերտ ու էական կապէն, որ միայն կրնայ գոյանալ հայրենի հողին վրայ, որպէս կենսայորդ աւիշ ոգեկան, «օդի, ջուրի, հացի նման» կենսական....
..................
Երբ կը նայիս Եգիպտոսի զարմանահրաշ բուրգերուն եւ ներկայ տեղացի բնակչութեան, անմիջապէս կը հաստատես որ վերջինը կրողը չէ այդ հինաւուրց մշակոյթին....Նոյնն է պարագան շատ մը այլ երկիրներու....ինչպէս նաեւ Եւրոպայի, որուն այժմու բնակչութիւնը կարծէք իր հոգեւոր-բարոյական կապերը ամբողջովին խզած է դարերով ստեղծուած եւրոպական մշակութային ժառանգութեան հետ, դառնալով սպառողական քաղաքակրթութեան սպառող մասնիկը, շուկայական մտածելակերպի եւ ապրելակերպի կրողը....: Երբ կը խօսուի «Եւրոպական արժէքներու» հետ ինթեկրուելու կամ համարկուելու մասին, մեր երկրի պետական այրերը լաւ կ'ընեն որ ճիշդ պատկերացնեն թէ խօսքը ինչի՞ մասին է....մշակութային-հոգեբարոյակա՞ն արժէքներուն, որոնք ստեղծուեր են նախորդ դարերուն, թէ՞ այն կեղծ «արժէքներուն», որոնք տիրական են մեր օրերուն եւ էապէս նիւթապաշտական են եւ ոչ մէկ կապ ունին բուն Եւրոպական արժէքներուն հետ...., որոնց դարը աւա՛ղ անցեր գացեր է:
..................
Զանգուածային «մշակոյթ»ը, իր զանգուածային ապրելակերպով, զանգուածային չարժէքներով, զանգուածային սպառման ապրանքներով, զանգուածային ճաշակով, զանգուածային մտայնութեամբ մարդ էակը հոգեզրկելու կը ծառայէ, զայն համահարթեցնելով եւ լոկ թիւի մը վերածելով....Մինչդեռ հոգին եզակի է եւ ինքնուրոյն....
..................
Ընդդիմադիր ըլլալ չի նշանակեր երբեք բամբասանքով զբաղիլ....այլ՝ այլընտրանքային գաղափար, ծրագիր առաջարկել յօգուտ միայն ու միայն պետական-հասարակական կեանքի բարելաւման եւ յառաջդիմութեան, առաջարկուածը պաշտպանել ամուր փաստարկներով եւ առողջ բանավէճով...: Մեր մօտ, շատ յաճախ «Ընդդիմադիր» եզրոյթը կը նշանակէ հակառակորդ կամ թշնամի...: Ընդդիմադիր տեսակէտներու եւ գաղափարներու առողջ բանավէճը ծնունդ կու տայ նորանոր գաղափարներու աճումին, հասարակական կեանքի յառաջդիմութեան....Ունի՞նք նման ընդդիմութիւն եւ բանավէճ....
..................
ժողովուրդ մը ընդհանրապէս արժանի կը դառնայ իր հերոսին կամ հակահերոսին, քանզի իր ծոցէն է որ ծնունդ առած են երկուքն ալ....: Հերոսներ ծնող ժողովուրդը շատ անգամ կ'այլասերի իր յաղթանակով արբշիռ, տակաւ կը կորսնցնէ իր ոգեղէնութիւնը, կը ստրկանայ նիւթին, շահին եւ փառքին ....արդիւնքը կ'ըլլայ հակահերոսներու ծնունդը, որոնք կը մսխեն առաջիններուն ձեռքբերած յաղթանակը, զայն նոյնիսկ պարտութեան վերածելով...: Արդեօ՞ք Արցախեան պանծալի յաղթանակը ձեռքբերած մեր ժողովուրդը հետզհետէ չկորսնցուց իր ոգիի ոյժը, «անկախութեան» հմայիլէն տարուած, ազատութիւնը շփոթելով անիշխանականութեան հետ....եւ յայտնուեցան հակահերոսներ, որոնք կողոպուտի մոլեգին մարմաջով կլանուած՝ ոգիի վսեմ յաղթանակը վերածեցին նիւթին անփառունակ ստրկութեան....
..................
Ինքնաճանաչման ընթացքը համակ կեանքի մը ուղին է, որ վերջ չունի, քանզի ամէն օր բան մը կը յայտնաբերենք մեր մարդկային եւ ազգային էութենէն... գիտակցութեան նոր կայծ մը, զգացումի նոր թրթիռ մը, հոգիի նոր թռիչք մը....եւ այսպէս վերստին ու վերստին կը ճանչնանք մենք զմեզ....կը վերանորոգուինք եւ կը հասուննանք ալ ներքնապէս....Անծիր ու անպարագիծ է ինքնաճանաչման ընթացքը, որուն համար անչափ էական է բաց պահել մտքի, հոգիի եւ սրտի դռները ...
ԵՐԱՆ ԳՈՒՅՈՒՄՃԵԱՆ