Ազատ Խօսք - Ելեկտրոնային Անկախ Պարբերաթերթ

կայք էջ : www.azadkhosk.com

Խմբագիր - Երան Գույումճեան

Թիւ (71) Յուլիս 2017

ԱԿՆԹԱՐԹՆԵՐ

antsoutarts1a

Միայն Աստուծոյ խորատես սրատես, ամէնատես աչքն է որ կրնայ տեսնել մարդոց սրտի խորքը, անոր ազնուութիւնը, բարութիւնը, մաքրութիւնը, կամ անոնց բացակայութիւնը....տեսնել մարդոց ըրածն ու չըրածը, ըսածն ու չըսածը, մտածածն ու զգացածը,,,,, արժեւորել անոնմէ իւրաքանչիւրին խիղճը, վաստակը....եւ ըստ այնմ դատել զայն...: Մեր մարդկային սահմանափակ միտքը չի կրնար երբե՛ք ճիշդ դատել մեր նմանին, ճշմարտօրէն ճանչնալ անոր էութիւնը, վաստակը....հետեւաբար կը մնայ թերի, միակողմանի, աչառու, բոլոր պարագաներուն ալ....
...............
Դարի մէկ հիւանդութիւնն է՝ ունենալը աւելի կարեւոր է քան ըլլալը....Դրամ, դիրք, փառք, հարստութիւն ունենալը աւելի կարեւոր կը թուին ըլլալ, քան մարդ ըլլալը, առաքինի, ազնիւ, մտածող եւ այլ բարեմասնութիւններով օժտուած մարդ ըլլալը...Շատ անգամ լսած եմ ցաւ ի սիրտ՝ «Ի՞նչ ունի որ այս մարդը, ինչի՞ տէր է դարձած...» եւ նման բաներ:
...............
Առօրեայ շրջապատէն ու մթնոլորտէն հեռանալ է պէտք, գոնէ մի առ ժամանակ, որպէսզի կարենաս նոր աչքով դիտել ու ընկալել քեզ շրջապատող իրականութիւնը...Սովորութեան բռնակալութիւնը ահաւոր է, զարմանալու եւ սքանչանալու էական զգայնութիւնները մեռցնել սպառնացող....քանզի մարդ էակը այնքան կը վարժուի իր առօրեայ իրականութեանց տուեալներուն, որ տակաւ կը մոռնայ անոնց հմայքն ու արժէքը, կամ՝ ընդհակառակն, իր ընդվզումը՝ յոռի երեւոյթներուն նկատմամբ եւ կեանքը կը դառնայ սովորական ապրելակերպ, մեքենայական կրկնութիւններու շղթայ մը....
...............
Գիտական մտածողութեան ռահվիրաներէն՝ FRANCIS BACON, իր մէկ յայտնի գրութեան մէջ կը նշէ մտքի կուռքերը, որոնք կը բռնադատեն մեր ազատ մտածողութիւնը, կը խափանեն ճիշդ տրամաբանութիւնը....Մտքի այդ կուռքերէն մէկն ալ՝ բառ-եզրոյթներու բռնադատումն է մեր միտքերուն վրայ: Օրինակ մը տալու համար, «Եւրոպական արժէքներ» եզրոյթը չարաչար հոլովելով, ի՞նչ կը հասկնանք արդեօք... Եւրոպական երկիրներու անցած արիւնայեղ պատմական ընթա՞ցքը, յանուն ուժի տիրապետութեան....անոնց գաղութատիրական պատմութի՞ւնը....ներկայիս «ժողովրդավարութի՞ւնը», որ այնքան շեղած է իր սկզբունքէն.... մամոնայի պաշտամո՞ւնքը, որ կը կատարուի անխնայ՝ այլ երկիրներու բնական հարստութիւնները կողոպտելու գնով ալ. այլ երկիրները իրենց մականին տակ պահելու դիտաւորութեամբ կատարուած դաւե՞րն ու խարդաւանքները՞....թէ՞՝ բոլոր մարդկային սրբութիւնները ոտնակոխելու, մարդ էակը լոկ որպէս միջոց օգտագործելու միտումները....: Ճիշդ բառ-եզրոյթի օգտագործումը շատ էական է՝ հանրային առողջ գիտակցութիւն եւ բարոյա-հոգեբանութիւն ստեղծելու համար մանաւանդ...: Իսկ «Եւրոպական արժէքներ» եզրոյթը կրնայ ապակողմնորոշիչ ըլլալ մեր հանրային գիտակցութեան համար:
...............
Ի՛նչ խորհուրդներ կան, որոնք անիմանալի կը մնան մեզի՝ սահմանափակ մարդկային մտքին....Բայց ես կը խորհիմ որ մարդը տիեզերք է անսահման....իսկ մենք մեզ կը սահմանափակենք շարունակ....քանզի մեր հոգիին դռները կը փակենք, նիւթին՝ գերի....եւ չենք կրնար պարագրկել կեանքի ու տիեզերքի ամբողջականութիւնը....
...............
Կեանքի դպրոցը կը յուշէ էականը տարանջատել ոչ-էականէն, ներքին ձայնին ըլլալ ունկնդիր, զայն ընդունիլ որպէս ուղեցոյց՝ սուտը ճշմարիտէն զանազանելու համար, կեղծ մարդկանց ականջ չկախել, չվրդովիլ փուճ բաներէն....ժամանակն ու եռանդը տալ ա՛յն բաներուն, որոնք մեզ իսկապէս կ'ուրախացնեն....լայնախոհութեամբ մօտենալ հարցերուն, իւրաքանչիւրին տեղն ու կշիռը ճիշդ գնահատել փորձելով....անկեղծ ըլլալ ինքն իրեն հետ միշտ եւ բոլոր պարագաներուն....Մինչեւ ա՛յն ատեն որ կ'ապրինք, կեանքի դպրոցը բան մը կը յուշէ մեզի՝ դաս մը, որուն համար նիշեր չենք ստանար, բայց կը ձեռքբերենք բան մը որ նիշէն վեր է եւ կը կոչուի ԻՄԱՍՏՈՒԹԻՒՆ...
...............
Ճշմարտութեան փնտռտուքը, բնազդի նման, կայ իւրաքանչիւր մարդ էակին մէջ...գիտակից թէ անգիտակից: Ճշմարտութիւնը, սակայն, ոչ մէկուն մենաշնորհն է....: Կրնա՞յ մարդը՝ իր սահմանափակ միտքով, իմանալ բուն, խորքային ճշմարտութիւնը, որ կայ՝ զարթնող բնութեան, ծիլ ու ծաղկի, մանկան ծննդեան, ողջ տիեզերական համակարգին մէջ...: Բուն ճշմարտութիւնը, ըստ էութեան, անքննելի, անիմանալի ու անյեղլի է...ինչ որ խորհրդաւորութեան զգացումով կը ներշնչէ մեզ....
...............
Մարդ էակին թերեւս մեծագոյն առաքինութիւնը ուրիշը զգալն է ....Ներկայ դարուն, այնքան տարանջատ են սրտերը, կարծէք մարդիկ կ'ապրին ներփակուած իրենց նեղ ԵՍ-երուն մէջ եւ տակաւ կը կորսնցնեն ուրիշը զգալու, հասկնալու, սիրելու, անոր կարեկցելու....էական, կենսական յատկութիւնը:...Սիրտէ-սիրտ, հոգիէ-հոգի այդ հաղորդակցութիւնն է, որ, ըստ էութեան, մարդ էակը կ'ընծայէ մարդ, այս բառին ամբողջական իմաստով....Այլապէս, շատեր կան, որ հրապարակ կու գան որպէս մասնագէտներ, ճշմարտախօսներ, սակայն՝ չունենալով դիմացինին սրտի զարկերակը զգալու առաքինութիւնը, զայն կը կոխկռտեն յաճախ, յանուն իրենց քարոզած ճշմարտութեան....
...............
Յանցանքները՝ եթէ ատենին չպատժուին, սխալները՝ եթէ ատենին չսրբագրուին, յայնժամ անոնք բարդ առ բարդ կուտակուելով կը դառնան անխորտակելի, կը դառնան ապրելաձեւ, ապրելաոճ, կեանքի բնական ընթացքը ճահճացնող ազդակ...
...............
Որպէս ժողովուրդ, մեզի միշտ ալ պակսած է եւ կը շարունակէ պակսիլ՝ միասին աշխատելու առաքինութիւնը, հեզութիւնը....ես-ը հաւաքական մենք-ին զիջելու խոնարհութիւնը....Կարծէք դար ու դարեր մեր սեփական եսերուն մէջ բանտարկուած, ինչպէս՝ մեր բարձրիկ սարերուն, մենք էապէս չենք կրցած միաբանուիլ, համագործակցիլ մեր հաւաքական նպատակներուն շուրջ....Իսկ պատմական այն օրհասական պահերուն, երբ կրցեր ենք հաւաքական ոյժ դառնալ՝ ինչպէս Սարտարապատի մէջ, մենք կրցեր ենք հրաշքներ գործել, գերազանցելով մենք զմեզ....
...............
Հայի չափը չափազանցն է...Քիչ անգամ կը պատահի հայ կեանքին մէջ, որ հաւասարակշիռ դատումներ ըլլան դէմքերու եւ դէպքերու մասին: Ուշագրաւ է որ մեր գրիչներէն եւ մտաւորականներէն շատեր կա՛մ կ'իտէալականացնեն տուեալ դէմքը կամ անձը, անոր վերագրելով այնպիսի յատկութիւններ եւ առաքինութիւններ, որոնցմէ ընդհանրապէս զուրկ է ան....կա՛մ ալ գետնէ-գետին կը զարնեն այն անձը, մոռնալով նոյնիսկ որ ժամանակ մը առաջ՝ գովերգած ու խնկարկած էին զայն, ամէնէն վսեմահունչ բառերով...: Նոյնը կը պատահի դէպքերու արժեւորման մէջ: Աղէտալի դէպք մը կրնայ յանկարծ դառնալ մեր պատմութեան սեւագոյն թուականը եւ՝ հակառակը, բարի ու վեհ գործ մը հերոսական եւ աննախադէպ կրնայ նկատուիլ մէկ օրէն միւսը....Որքա՛ն էական է ճիշդ, անաչառ եւ հաւասարակշիռ գնահատականը՝ դէմքերու եւ դէպքերու, որպէսզի կարենանք ամէն ինչ տեսնել իր չափին մէջ, մանաւանդ հայ կեանքէն ներս....
...............
Պաշտօններու եւ դիրքերու վրայ կը փնտռուին մարդիկ, որ ըլլան կէս-կոյր, կէս-խուլ եւ կէս-բերան.....չտեսնեն էականը, չլսեն ներքին ձայնը, չխօսին ճշմարիտը, այլ միայն՝ ա՛յն ինչ որ կը յարմարի ջոջականութեան շահերուն...Կ'ըսեն որ մարդ չկայ...մարդու պակաս է, բայց ինչո՞ւ մարդը, անկախ մտածող մարդը բացակայ է, ընդհանրապէս, հայ կեանքի կարեւոր, որոշում կայացնող մարմիններէն եւ կառոյցներէն....
...............
ՄԵՆՔ....Որքա՛ն հեռացանք մեր բազմահազարամեայ էութենէն, Վիշապաքաղ Վահագնէն ու Հայկ Նահապետէն, Մեսրոպ Մաշտոցէն ու Խորենացիէն, Լուսաւորիչէն ու Նարեկացիէն..., այլասերելով մեր հոգին՝ աշխարհի «հզօր»ներու դռան առջեւ հաց ու գութ աղերսելով, ողորմութիւն մուրալով, անոնց «արժէք»ները, անոնց սուտ աղանդները որդեգրելով, անոնց նիւթապաշտ, ընչաքաղց, հողակպիկ, հոգեզուրկ ապրելակերպին դարձանք խնկարկու....եւ այսպէս տակաւ խամրեցաւ, աղօտեցաւ հայ հոգին...Բայց օրհասական պահերուն, միշտ ալ կ'արթննայ մեր ժողովուրդի ոգին, կը կանգնի հպարտ եւ աննկուն, մեր երկնասլաց լեռներուն պէս, հայ հոգին կը վերադառնայ իր բիւրեղեայ իսկութեան....եւ մենք-ը բռունցքուած, մէկ սիրտ, մէկ հոգի դարձած, կը դառնայ անպարտելի, ճիշդ Սարդարապատեան օրերուն նման....Նման պահերն են որ կը սահմանեն ազգն ու երկիրը....
ԵՐԱՆ ԳՈՒՅՈՒՄՃԵԱՆ