Ազատ Խօսք

Ելեկտրոնային Անկախ Պարբերաթերթ

Խմբագիր - Երան Գույումճեան

Թիւ (118) Նոյեմբեր 2021

  • 22 ՆՈՅԵՄԲԵՐԸ ՄԵՐ ՀԱՅՐԵՆԱՏԻՐՈՒԹԵԱՆ ՕՐՆ Է
  • Արդեօք հայերը կրնա՞ն համաշխարհային ազգ մնալ կոտրուած հայրենիքով
  • Ռուսաստանը, Թուրքիան և Իրանը պայքարում են տարածաշրջանում նոր ստատուս- քուոյի համար. Ռուբէն Սաֆրաստեան
  • Խնդիրը աւելի մեծ է, քան «Կովերու պարտէզի» պարագան
  • Արդեօք ՏԱԿԱՒԻՆ կարելի՞ է փրկել եկեղեցին
  • «Պաքուի անվտանգութիւնը մեզի համար Թել Աւիւի անվտանգութեան չափ կարեւոր է»:

Կիպրահայ

ԲԱՑՈՒՄ ԿԻՊՐՈՍ-ՀԱՅԱՍՏԱՆ ԲԱՐԵԿԱՄՈՒԹԵԱՆ ԱՅԳԻԻՆ

yeranՆախաձեռնութեամբ կիպրահայ համայնքի Պետ. Ներկ. Տիար Վարդգէս Մահտեսեանի, Չորեքշաբթի 10 Նոյեմբեր 2021-ին, կ. ե. ժամը 6:00-ին, տեղի ունեցաւ պաշտօնական բացումը Կիպրոս-Հայաստան այգիին եւ կոթողին, որոնք կը գտնուին Արմենիաս փողոցի եւ Լիմասոլ պողոտայի խաչմերուկին վրայ: Կոթողը գործն է քանդակագործ Պանաեոտիս Պասանտասի:(մանրամասն)

ՀՀ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎԻ ՊԱՏՈՒԻՐԱԿՈՒԹԵԱՆ ՊԵՏԱԿԱՆ ԱՅՑԸ ԿԻՊՐՈՍ

yeranՀոկտեմբեր 24-26 օրերուն, Կիպրոս այցելած է ՀՀ Ազգային Ժողովի պատուիրակութիւնը, գլխաւորութեամբ Ազգային Ժողովի նախագահ Տիար Ալեն Սիմոնեանի: Այցի շրջանակներէն ներս, ՀՀ ԱԺ նախագահ Ալեն Սիմոնեանի գլխաւորած պատուիրակութիւնը հանդիպում ունեցած է Նիկոսիոյ քաղաքապետ Կոնստանտինոս Եորկաճիսին:(մանրամասն)

ՀԱՂՈՐԴԱԳՐՈՒԹԻՒՆ

Կիպրահայ համայնքի Պետական Ներկայացուցիչ Վարդգէս Մահտեսեան էջէն

yeranՀաճոյքն ունինք հաղորդելու, որ Պետական Ներկայացուցիչի Գրասենեակը, Կրթութեան ու Մշակոյթի Նախարարութեան ինչպէս նաեւ Կիպրոսի Պետական Ռատիոկայանին հետ գործակցաբար, հեռատեսիլի յայտագիրներէն կարճատեւ պատկերասփռումի շարք մը նախաձեռնած է, RIK 1 եւ RIK 2,...(մանրամասն)

Խմբագրական

22 ՆՈՅԵՄԲԵՐԸ ՄԵՐ ՀԱՅՐԵՆԱՏԻՐՈՒԹԵԱՆ ՕՐՆ Է

yeran22 Նոյեմբերը Ուիլսընեան Իրաւարար վճիռին 101-րդ տարեդարձն է:

Այս օրերուն, եւ ընդհանրապէս ալ, երբ նոր թափ կը ստանայ հայ-թրքական «հաշտեցման» խնդիրը, պետական-քաղաքական օրակարգի վրայ կու գայ հայ-ազրպէյճանական «խաղաղութեան» համաձայնութեան ստորագրութեան հարցը, սահմանագծման եւ սահմանազատման պատրուակով Ատրպէյճանի տարածքային ամբողջականութիւնը ճանչնալու ծուղակը ի վնաս Հայաստանի եւ Արցախի հողային իրաւունքներուն, հրատապ կը դառնան Սեւրի պայմանագիրը եւ անկէ բխող Ուիլսընեան իրաւարար վճիռի իրաւաթուղթը: Անոնց վերարծարծումն ու վերարժեւորումը:

Արդարեւ, 30 Հոկտեմբեր 1918-ին, Մուտրոսի զինադադարով՝ Օսմանեան կայսրութիւնը կը ճանչնար իր պարտութիւնը, այնուհետեւ՝ միւս երկիրները նոյնպէս, Աւստրո-Հունգարիան, Պուլկարիան եւ Գերմանիան: 1919-ի Յունուարէն սկսեալ, Փարիզի մէջ կը գումարուէր Փարիզի խաղաղութեան վեհաժողովը, որուն մէկ կողմէ կը մասնակցէին յաղթող երկիրները՝ Բրիտանիա, Ֆրանսա, Իտալիս, ԱՄՆ-ը եւ այլ, որոնց կարգին նաեւ՝ Հայաստանի Հանրապետութիւնը, իսկ միւս կողմէ, պարտուող երկիրները՝ Գերմանիան, Աւստրո-Հունգարիան, Պուլկարիան եւ Օսմանեան կայսրութիւնը:(մանրամասն)

Հարցազրոյց

ԱԶԳԱԳՐԱԳԷՏ ԵՒ ՈՒՍՈՒՑԻՉ` ԱՆՀՐԱԺԵՇՏՈՒԹԵԱՆ ՄՂՈՒՄՈՎ

Հարցազրոյցը վարեց` ՅԱԿՈԲ ՄԻՔԱՅԷԼԵԱՆ

Հարցազրոյց դոկտ. ՅԱԿՈԲ ՉՈԼԱՔԵԱՆԻ հետ

yeran- Ազգագրագէտ էք, այդ ուղղութեամբ տասնեակ գիրքեր հեղինակած էք: Ի՞նչ բանի կը ծառայէ ազգագրութիւնը. ազգային դիմագիծը անաղարտ պահելո՞ւ, մեր պատմական, ազգային, մշակութային, կենցաղային, ընկերային եւ այլ հարստութիւնները մոռացութենէ փրկելո՞ւ, որպէս գիտելի՞ք, տեղեկա՞նք: Ի՞նչ բանի:
- Ես երբեք չեմ մտածած հայագիտութեան այս կամ այն ճիւղին առանձնապէս նուիրուելու ու միայն այդ բնագաւառին մէջ գիտական աշխատանքներ կատարելու մասին: Սփիւռքի մէջ անհրաժեշտութիւնը զիս մղած է այս կամ այն երեւոյթի մասին նիւթ հաւաքելու, տեսական գրականութեան եւ կատարուած փորձերուն ծանօթանալու, ապա ձեռնամուխ ըլլալու համապատասխան աշխատանքի մը: Օրինակՙ այս կամ այն բարբառը չէ ուսումնասիրուած կամ բաւարար ծաւալով չէ ուսումնասիրուած, ուրեմնՙ բաց մը կայ հայ բարբառագիտութեան մէջ. հաւաքագրած ու նկարագրած եմ բարբառը. բարբառագիտական աշխատանք կատարած եմ («Քեսապի բարբառը», Հալէպ, 1986, Երեւան, 2009): Նկատած եմ, որ հայ պատմագրութեան համար անծանօթ միջավայրեր մնացած են պատմական Անտիոքի տարածքին մէջ գտնուող մեր քանի մը գաւառակները, ինչպէս Քեսապի շրջանը, Ռուճի հովիտը եւ տակաւին այնտեղ գոյատեւող հայաբնակ գիւղերը, որոնք Թ.-ԺԲ. դարերու հայ հոծ գաղթականութեան մը մնացորդացն են. պրպտած եմ հնարաւոր բոլոր լեզուներով այդ շրջանին մասին խօսք ընող սկզբնաղբիւրները....
(մանրամասն)

Յօդուածներ

ԱՐԱՔՍԸ ԻՐ ՎՐԱՅ ԿԱՄՈՒՐՋՆԵՐ ՉԻ ՀԱՆԴՈՒՐԺԵՐ

yeranԳերմանիոյ տնտեսութեան նախարարութեան հետ բանակցութիւններու աւարտին, Իսրայէլ կրցաւ իր երկրին մէջ ապրող Ողջակիզման (Հոլոքոսթ) արհաւիրքէն վերապրողներուն համար տարեկան 20 միլիոն շեքելի յաւելեալ վճարում ապահովել։ Իսրայէլի կառավարութիւնը իսկոյն վաւերացուցած է այս համաձայնագիրը։(մանրամասն)

Արդեօք հայերը կրնա՞ն համաշխարհային ազգ մնալ կոտրուած հայրենիքով

Հրաչ Չիլինկիրեան 07/02/2021

yeranՎերջին տարիներուն, «համաշխարհային հայերու» մասին նոր խօսոյթ մը սկսած է յաճախ ընդգրկուիլ յետեղեռնեան հայկական ինքնութիւն ձեւաւորելու ճիգի մը կողմէ՝ Սփիւռքի ու Հայաստանի մէջ։ Այս նոր ինքնութեան բնորդին մշակները կը թուին խրախուսել «վերապրողի մտայնութենէ»-ն անցում մը դէպի կեանքի ու յաջողութեան վկայակոչումը։ Ըստ «Նիւ Եորք Թայմզ»-ի (Հոկտեմբեր 28, 2016) մէջ լոյս տեսած եւ լման էջ գրաւող նամակի մը մատուցած սահմանումին, «համաշխարհային հայ»-ը ան է, որ «բռնի տեղահանուած ու ցրուած» նախնիներէ սերելով հանդերձ, «աշխարհի երկայնքին» կ՚ապրի եւ «իր հիւրընկալ երկիրներուն յառաջդիմութեան նշանակալի նպաստ» կատարած է կամ կը կատարէ։(մանրամասն)

Ռուսաստանը, Թուրքիան և Իրանը պայքարում են տարածաշրջանում նոր ստատուս- քուոյի համար. Ռուբէն Սաֆրաստեան

yeranՀարաւային Կովկասի տարածաշրջանում տեղի է ունենում պայքար նոր ստատուս-քուոյի համար և այդ պայքարը նոր է սկսուում: Այդ մասին «Արմենպրես»-ի հաղորդմամբ՝ 1921 թուականի Մոսկուայի և Կարսի պայմանագրերի 100-ամեակին նուիրուած գիտաժողովին յայտնեց ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս, թուրքագէտ Ռուբէն Սաֆրաստեանը՝ ներկայացնելով «Տարածաշրջանային ռազմաքաղաքական զարգացումները ներկայ փուլում» թեմայով իր զեկոյցը:(մանրամասն)

ՎԵՐԱԴԱՐՁ ՀԱՅՐԵՆԻ ԲՆԱՇԽԱՐՀ

Ասպետ եւ Այդա Փողարեաններ

Դոկտ. Մինաս Գոճայեան

yeranԳօշավանք, Գօշ գիւղ, հիւսիսային Հայաստան: Անտառներ, լճակներ, ալպիական երկրի մը բոլոր բարեմասնութիւններով յագեցած դրախտէն փրցուած պատառիկ մը:(մանրամասն)

ԱՐԴԱՐՈՒԹԵԱՆ ԵՒ ԱԶԱՏՈՒԹԵԱՆ ՄԱՐՏԻԿԸ՝ ԳԱՍՊԱՐ ՏԷՐՏԷՐԵԱՆ

yeranԿը յիշեմ այսօրուան պէս: Հայկական ցեղասպանութեան յիսնամեակը (1965) նախորդող երկու տարիներու ընթացքին խլրտում մը կը ձեւաւորուէր լիբանանահայ ուսանողութեան եւ ընդհանրապէս երիտասարդ մտաւորականներու շարքերէն ներս: Առաջին կարգի վրայ էին ձախակողմեան-մարքսիստ պիտակաւորուածները, որոնք «արժանացան» կարգ մը ներգաղութային քաղաքական հոսանքներու ղեկավարութեան անհեթեթ պարսաւանքներուն,...(մանրամասն)

Գրական-Մշակութային

ՓՈՒՆՋ ՄԸ ԲԱՆԱՍՏԵՂԾՈՒԹԻՒՆՆԵՐ՝

yeran

 

 

 

ԱՐՇԱԼՈՅՍՆԵՐ
Արշալոյսնե՛ր առաւօտեան,
Արեւալոյս բաշխէք մտքիս,
Սրտիս, հոգւոյս արեգական,
Որ ձեզ նման լուսավառի,
(մանրամասն)

ԱՐԱՐԱՏԻ ՈՒԽՏԱՒՈՐԸ

Սամուէլ Խալաթեան, Երեւան, 19 Հոկտեմբեր 2021

yeran1953 թուականի փետրուարի 22-ին, Մասիսի գագաթին հանգրուանող հրեշտակների թեւից մի աղաւնափետուր պոկուեց և օրորուելո՜վ, օրորուելո՜վ իջաւ ու մեղմիւ նստեց Արարատի ստորոտին ծաղկող Վերին Արտաշատ գիւղի ամենահին՝ 1798 թուականին կառուցուած շեէքի տանիքին: Նոյն այդ պահին՝ երեխայի ճիչը նորածնի աշխարհ գալն ազդարարեց…(մանրամասն)

ԶՈՅԳ ՄԸ ԳԱԳԱԹՆԵՐ…

Ալիք և Անահիտ Թոփչեաններու յիշատակին

yeranԱրուեստաբանութեան Դոկտոր Մովսէս Ծիրանի (Հէրկէլեան) Երեւանի մէջ ուսանած տարիներէն սերտ մտերմութիւն հաստատած էր Հայաստանի արուեստագէտներու եւ մշակոյթի գործիչներու լայն շրջանակի մը հետ, հետեւաբար իր յուշերը ունին վկայաբանական եւ այժմէական կարեւորութիւն:(մանրամասն)

ԿԵԱՆՔԻՑ ՀԵՌԱՑԱՒ «ԹԱՆԳԱՐԱՆԻ ԶԻՆՈՒՈՐԸ»

ԿԱՐԷՆ ՄԻՔԱՅԵԼԵԱՆ, Արուեստաբան

yeranՎախճանուեց Շահէն Խաչատրեանըՙ հայ արուեստաբանութեան եւ արուեստի քննադատութեան վերջին մոհիկանը: «Թանգարանի զինուոր»: Այսպէս է կոչել նրան Սարեանը, այսպէս է Շահէնը խորագրել իր գիրքը, որի էջերում պատմում է իր ամենեւին էլ ոչ թեթեւ կեանքի մասին:(մանրամասն)

ՄԻ ԳՈՒՑԷ

yeranՅաճախ ուղղագրութիւնն է որոշում բառերի ճակատագիրը։ Բառերի ճակատագիրն էլ, առանց չափազանցութեան, կարող է ճակատագրական լինել դրանք գործածող ազգի համար։ Միտքը, խաւսքը զաւրութիւն ունեն, եւ դա հրաշալի գիտեն ու կիրառում են թաքնագէտները, մշակուած կերպաբանութիւնից (methodology) եւ խաւսքարուեստի ճարտարագործութիւնից (techniques) աւգտուում են հրապարակախաւսներն ու ճարտասանները։ Մեզնից իւրաքանչիւրն էլ իր կենսափորձից ձեռք է բերում որոշակի գիտելիքներ՝ այդ զաւրութիւնն աւգտագործելու համար։ Լեզուի իւրաքանչիւր բառ իր ոյժն ու թափն ունի (energy)։ Բառերը որոշակի ներուժի խտացումներ են, որոնք մտքի խթանմամբ արթնացող եւ իրենց նպատակակէտին ձգտող նիւթական ալիքներ են դառնում։ (մանրամասն)

Տեսակէտ

ՀԱՅԿԱԿԱՆ ԵՐՈՒՍԱՂԷՄ

ՅԱԿՈԲ ԱՒԵՏԻՔԵԱՆ

Խնդիրը աւելի մեծ է, քան «Կովերու պարտէզի» պարագան

yeranՀոկտեմբերի 27-ին Երուսաղէմի Սրբոց Յակոբեանց միաբանութեան 12 անդամների ստորագրութեամբ հրապարակուած յատարարութիւնը, հայերէն եւ անգլերէն, անամպ երկնքում ճայթած ամպրոպի տպաւորութիւն թողեց «գործից» հասկացող հանրութեան վրայ Հայաստանում ու մանաւանդ Սփիւռքում, թէեւ բոլորովին անյարիր է անամպ կոչել հայոց երկնակամարը այս օրերին:(մանրամասն)

ԹՐՔԱԿԱՆ ԱԶԳԱՅՆԱՄՈԼՈՒԹԻՒՆԸ ՍԻՈՆԻԶՄԻ ՀՆԱՐՔ ԵՒ ԳՈՐԾԻՔ

yeranՄիութիւն Եւ Յառաջդիմութիւն երիտթրքական կուսակցութիւնը 1908-ի յեղաշրջումէն առաջ եւ ետք յետամուտ էր երկրին մէջ զարգացնելու եւ զօրացնելու ազգայնամոլութիւնը, ի նպաստ թուրք ցեղին եւ ի վնաս քրիստոնեաներուն, որոնց կարգին մա՛նաւանդ հայոց: Թուրքերը քրիստոնեայ ըսելով առաջին հերթին հիմնականօրէն հայերը նկատի ունէին:(մանրամասն)

ԱՔԻԼԼԷՍԵԱՆ ՄԵՐ ԽՈՑԵԼԻ ԳԱՐՇԱՊԱՐԸ

Դոկտ Աբէլ Քհնյ. Մանուկեան

yeran«Բոլոր ժամանակներու ամենամեծ օդային զօրավարժութիւնները – Օդային ուժերու երկշաբաթեայ ռազմավարժութիւններ եօթը երկիրներու մասնակցութեամբ»։ Հրէական լրատուամիջոցներ այս եւ նման խորագրերով կը հաղորդեն հրէական պետութեան հիմնադրումէն ի վեր ամենամեծ ու ժամանակակից այն օդային զօրավարժութիւններուն մասին, որոնք մեկնարկած են անցեալ Կիրակի՝ 17 Հոկտեմբեր 2021-էն սկսեալ։ (մանրամասն)

Արդեօք ՏԱԿԱՒԻՆ կարելի՞ է փրկել եկեղեցին

yeranԼուրջ ճգնաժամի մէջ է քրիստոնէական եկեղեցին: Քրիստոսի հիմնած ժողովուրդի հոգեւոր տունը դարձեր է հսկայական ու վիթխարի հիմնարկ մը, ուր կղերապետութիւնը դարձած է փակ համակարգ մը: Անցեալին, դեռ երրորդ-չորրորդ դարերէն, Եկեղեցւոյ առաջին Հայրերը փորձած են կանոնակարգել, ընդհանուր համակարգի մը մէջ դնել եւ Քրիստոսի հիմնած տունը կարելի եղածին չափ հարազատ պահել Քրիստոսի եւ իր առաքեալներու գծած ուղիին վրայ:(մանրամասն)

«Պաքուի անվտանգութիւնը մեզի համար Թել Աւիւի անվտանգութեան չափ կարեւոր է»:

yeranՈ՞րքան ազդեցիկ ենք անոնց ներքին քաղաքական որոշումներու կայացման մէջ: Պաքուի մէջ Ա. Մ. Ն.ի, Մեծն Բրիտանիոյ եւ Իսրայէլի դեսպանութիւնները նախորդ 20 տարիներուն միեւնոյն նպատակները հետապնդելու համաձայնութիւն կայացուցած են: (մանրամասն)

ՔԱՌԵԱԿՆԵՐ

yeran

 

 

 

Ամէն սերունդ նորոգ սորվի
Պատմութիւնը հին դարերուն,
Իմաստ կու տայ ան նորովի
Վառք ու փառքին անցելայուշ:
.....................
Թէ միաբան ազգ չդառնանք,
Մի կուռ բռունցք ահեղասաստ,
Ոսոխը չար ու հայասպան
Կու գայ զաւթել ա՛յն ինչ որ կայ:
.....................
Կրնա՞ք չափել խոր անդունդը
Հայ հոգիին խորհրդաւոր,
Ծանծաղ միտքով ու նժարով՝
Մի՛ պղծէք իր խոր խորհուրդը...
.....................
Քարեղէն էր ցաւդ, վէրքդ,
Քարեղէն էր ճակտիդ գիրը,
Բայց քարերուդ մէջէն ծնաւ
Քարէ ծաղիկդ անթառամ:
.....................
Պիտի կոտրել շղթաները
Հազար ու մէկ ստրկութեան,
Պիտ' ազատել մարդ էակը
Միտքով, խիղճով վսեմական...
(մանրամասն)

Սիրելի ընթերցողներ

yeran

Եթէ կը փափաքիք ունենալ իմ հեղինակած հետեւեալ քերթողագիրքերէս՝  «Հոգւոյս հեւքին հետ», «Հայերգութիւն», «Լուսէ անուրջներ» եւ «Քառեակներ», կրնաք դիմել հետեւեալ հասցէին՝ .... yerank@cytanet.com.cy

Իւրաքանչիւրին սակն է՝  10 եւրօ եւ առաքումի համապատասխան ծախսը:

ԱԿՆԹԱՐԹՆԵՐ

yeranՊիտի ներքուստ ԵՐՋԱՆԿԱՆԱՍ, եթէ բանիւ եւ գործով՝ ինչ-որ նշոյլ մը ճառագայթ շողարձակած ես ժողովուրդիդ ու հայրենիքիդ, կաթիլ մը նպաստ բերած ես անոնց վերելքին...Պիտի կեանքդ իմաստաւորուած զգաս, եթէ խղճի մտօք կատարեր ես պարտականութիւններդ՝ անսակարկ ու անշահախնդիր...Պիտի վարձահատոյց զգաս, եթէ բարիք ես արարեր, եթէ դրական լիցքեր տուած ես շրջապատիդ...Պիտի գնահատուած զգաս, եթէ ներքին ձայնիդ ես եղած ունկնդիր եւ չես զլացած քու ներդրումդ բերել ԲԱՐԻԻՆ, ԳԵՂԵՑԻԿԻՆ ու ՃՇՄԱՐԻՏԻՆ...Եթէ չես ծախած խիղճդ յանուն երեսուն խեղճ արծաթի, չես եղած ստրուկը «ամենազօր» մամոնային եւ կրցեր ես հաստատել ու վերահաստատել ներքին ԱԶԱՏՈՒԹԻՒՆԴ եւ ԱՐԺԱՆԱՒՈՐՈՒԹԻՒՆԴ:
......................
Մենք մեր ԵՍ-երու պատանդն ենք, մեր լեռներուն պէս մասնատուած, մեզմէ իւրաքանչիւրը ինքն իր մէջ ամփոփուած, խորապէս ԱՆՀԱՏԱՊԱՇՏ...Մինչդեռ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹԻՒՆԸ կ'ենթադրէ էապէս քով-քովի գալու, միասին ապրելու, ...(մանրամասն)